Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη: 8 έως 12 μηνών

Κατά τη διάρκεια αυτών των μηνών, το παιδί σας μπορεί μερικές φορές να μοιάζει με δύο διαφορετικά μωρά. Κάποιες φορές μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να είναι ανοιχτό, στοργικό και εξωστρεφές μαζί σας. Κάποιες άλλες φορές μπορεί να είναι ανήσυχο, κολλημένο πάνω σας και να τρομάζει εύκολα μπροστά σε άγνωστα πρόσωπα ή αντικείμενα. Μερικοί μπορεί να σας πουν ότι το παιδί σας είναι φοβισμένο ή ντροπαλό, επειδή το «κακομαθαίνετε», αλλά μην το πιστέψετε. Οι ποικίλες συμπεριφορές του δεν οφείλονται σε εσάς ή στον τρόπο ανατροφής που έχετε επιλέξει. Αυτές οι διακυμάνσεις στη συμπεριφορά συμβαίνουν, επειδή τώτα το μωρό σας μπορεί να διακρίνει ανάμεσα σε γνώριμες και άγνωστες καταστάσεις. Αν μη τι άλλο, οι προβλέψιμες ανησυχίες αυτής της περιόδου είναι απόδειξη της υγιούς σχέσης του μαζί σας.

Το άγχος μπροστά σε ξένους είναι, συνήθως, ένα από τα πρώτα συναισθηματικά ορόσημα που θα φτάσει το μωρό σας. Μπορεί να νομίζετε ότι κάτι δεν πάει καλά όταν το παιδί σας, που σε ηλικία τριών μηνών αλληλοεπιδρούσε ήρεμα με άγνωστα πρόσωπα, τώρα αρχίζει να αγχώνεται, όταν οι ξένοι πλησιάζουν πολύ. Αυτό είναι φυσιολογικό γι’ αυτήν την ηλικία και δεν χρειάζεται να ανησυχείτε. Ακόμα και οι συγγενείς και οι τακτικοί φροντιστές, με τους οποίους το μωρό σας ήταν κάποτε άνετο, μπορεί τώρα να το κάνουν να κρυφτεί ή να κλάψει, ειδικά αν το πλησιάσουν βιαστικά.

Περίπου την ίδια περίοδο, θα πιάνεται περισσότερο πάνω σας, όταν το αφήνετε. Αυτή είναι η αρχή του άγχους του. Όπως αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι κάθε αντικείμενο είναι μοναδικό και μόνιμο, θα ανακαλύψει επίσης ότι υπάρχει μόνο ένας από εσείς, υπό την έννοια ότι δεν μπορεί να είστε σε πολλά μέρη ταυτόχρονα. Όταν δεν σας βλέπει, θα ξέρει ότι είστε κάπου, αλλά όχι μαζί του, και αυτό θα του προκαλέσει μεγάλη αγωνία. Έχει τόσο μικρή αίσθηση του χρόνου που δεν θα ξέρει πότε, ή ακόμα και αν, θα επιστρέψετε. Όταν μεγαλώσει λίγο, η μνήμη των προηγούμενων εμπειριών του μαζί σας θα το καθησυχάζει, όταν λείπετε, και θα μπορεί να προσδοκά μια επανένωση. Αλλά σε αυτή τη φάση γνωρίζει μόνο το παρόν, οπότε κάθε φορά που το αφήνετε, ακόμα και για να πάτε στο διπλανό δωμάτιο, θα αντιδρά και θα κλαίει. Όταν το αφήνετε με κάποιον άλλο, μπορεί να φωνάξει, σαν να του σπάει η καρδιά. Κατά την ώρα του ύπνου, θα αρνηθεί να σας αφήσει για να κοιμηθεί, και μετά μπορεί να ξυπνήσει, ψάχνοντάς σας στη μέση της νύχτας.

Πόσο καιρό αναμένεται να διαρκέσει αυτό το άγχος αποχωρισμού;

Συνήθως κορυφώνεται μεταξύ δέκα και δεκαοκτώ μηνών και μετά εξασθενεί κατά το δεύτερο μισό του δεύτερου έτους. Κατά κάποιο τρόπο, αυτή η φάση της συναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού σας θα είναι ιδιαίτερα τρυφερή και για τους δύο σας, ενώ κατά άλλους ίσως θα είναι οδυνηρή. Εξάλλου, η επιθυμία του να είναι μαζί σας είναι ένα σημάδι της προσκόλλησής του στον πρώτο και μεγαλύτερο έρωτά του, δηλαδή εσάς. Η ένταση του συναισθήματός του, καθώς σας παίρνει και το παίρνετε αγκαλιά είναι ακαταμάχητη, ειδικά όταν συνειδητοποιείτε ότι κανείς—ούτε καν το ίδιο το παιδί σας—δεν θα σας θεωρήσει ποτέ τόσο τέλειους όσο σε αυτήν την ηλικία. Από την άλλη, μπορεί να νιώθετε πνιγμένη από τη συνεχή του προσκόλληση, ενώ ταυτόχρονα νιώθετε ενοχές, όταν το αφήνετε να κλαίει . Ευτυχώς, αυτή η συναισθηματική διαδρομή θα εξασθενήσει τελικά μαζί με το άγχος του αποχωρισμού. Αλλά στο μεταξύ, προσπαθήστε να ελαχιστοποιήσετε όσο γίνεται την ένταση των αποχωρισμών σας. Ακολουθούν μερικές προτάσεις που μπορεί να βοηθήσουν.

1. Το μωρό σας είναι πιο ευάλωτο στο άγχος αποχωρισμού, όταν είναι κουρασμένο, πεινασμένο ή άρρωστο. Αν ξέρετε ότι θα βγείτε, προγραμματίστε την αναχώρησή σας, ώστε να γίνει αφού έχει κοιμηθεί και φάει. Και προσπαθήστε να μείνετε μαζί του όσο γίνεται περισσότερο, όταν είναι άρρωστο.
2. Μην κάνετε φασαρία με την αναχώρησή σας. Αντίθετα, βοηθήστε το άτομο που μένει μαζί του να του αποσπάσει την προσοχή (ένα καινούριο παιχνίδι, μια επίσκεψη στον καθρέφτη, ένα μπάνιο). Μετά πείτε αντίο και φύγετε γρήγορα.
3. Θυμηθείτε ότι τα δάκρυά του θα σταματήσουν μέσα σε λίγα λεπτά από την αναχώρησή σας. Τα ξεσπάσματά του μωρού σας γίνονται για χάρη σας, , για να σας πείσει να μείνετε. Μόλις σας χάσει από τα μάτια του, σύντομα θα στρέψει την προσοχή του στο άτομο που μένει μαζί του.
4. Βοηθήστε το να μάθει να αντιμετωπίζει τον αποχωρισμό μέσα από σύντομες προπονήσεις στο σπίτι. Ο αποχωρισμός θα είναι πιο εύκολος για το μωρό, όταν πάρει το ίδιο την πρωτοβουλία, οπότε όταν πηγαίνει σε ένα άλλο δωμάτιο (ένα που είναι ασφαλές για μωρά), μην το ακολουθήσετε αμέσως. Περιμένετε ένα ή δύο λεπτά. Όταν χρειαστεί να πάτε σε άλλο δωμάτιο για λίγα δευτερόλεπτα, πείτε του πού πάτε και ότι θα επιστρέψετε. Αν γκρινιάξει, μιλήστε του αντί να τρέξετε πίσω. Σταδιακά θα μάθει ότι δεν συμβαίνει τίποτα τρομερό όταν λείπετε και, το ίδιο σημαντικό, ότι πάντα επιστρέφετε όταν το λέτε.
5. Αν πάτε το παιδί σας στο σπίτι ενός φροντιστή ή σε έναν παιδικό σταθμό, μην το αφήσετε απλά και φύγετε. Περάστε μερικά επιπλέον λεπτά παίζοντας μαζί του σε αυτό το νέο περιβάλλον. Όταν φύγετε, διαβεβαιώστε το ότι θα επιστρέψετε αργότερα.

Αν το παιδί σας έχει μια δυνατή, υγιή σχέση μαζί σας, το άγχος του αποχωρισμού πιθανότατα θα εμφανιστεί νωρίτερα από άλλα μωρά και θα το ξεπεράσει πιο γρήγορα. Αντί να νιώθετε ενοχές για την κτητικότητά του κατά τη διάρκεια αυτών των μηνών, διατηρήστε όση ζεστασιά και καλή διάθεση μπορείτε. Μέσα από τις πράξεις σας, του δείχνετε πώς να εκφράζει και να ανταποδίδει αγάπη. Αυτή είναι η συναισθηματική βάση στην οποία θα βασιστεί στα επόμενα χρόνια.

Από την αρχή, θεωρούσατε το μωρό σας ως ένα μοναδικό άτομο με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και προτιμήσεις. Αυτό, ωστόσο, είχε μόνο μια ασαφή αίσθηση του εαυτού του ως ξεχωριστό άτομο από εσάς. Τώρα η αίσθηση της ταυτότητάς του ανθίζει. Καθώς αναπτύσσει μια ολοένα και μεγαλύτερη αίσθηση του εαυτού του ως άτομο, θα συνειδητοποιεί περισσότερο εσάς ως ξεχωριστό άτομο.

Ένα από τα πιο ξεκάθαρα σημάδια της αυτογνωσίας του είναι ο τρόπος που το μωρό παρακολουθεί τον εαυτό του στον καθρέφτη σε αυτήν την ηλικία. Μέχρι περίπου τους οκτώ μήνες, αντιμετώπιζε τον καθρέφτη ως ένα ακόμη μαγευτικό αντικείμενο. Ίσως, σκεφτόταν, ότι η αντανάκλαση που έβλεπε στον καθρέφτη ήταν ένα άλλο μωρό, ή ίσως μια μαγική επιφάνεια φώτων και σκιών. Αλλά τώρα οι αντιδράσεις του θα αλλάξουν, υποδεικνύοντας ότι καταλαβαίνει ότι μια από τις εικόνες που βλέπει, ανήκει σε αυτό. Ενώ παρακολουθεί τον καθρέφτη, για παράδειγμα, μπορεί να αγγίξει ένα σημάδι στη μύτη του ή να τραβήξει μια τούφα από τα μαλλιά του. Μπορείτε να ενισχύσετε την αίσθηση της ταυτότητάς του, παίζοντας παιχνίδια με τον καθρέφτη. Όταν κοιτάζεστε μαζί στον καθρέφτη, αγγίξτε διαφορετικά μέρη του σώματος: «Αυτή είναι η μύτη του μωρού. Αυτή είναι η μύτη της μαμάς». Ή μπείτε και βγείτε από τον καθρέφτη, παίζοντας κρυφτό με τις αντανακλάσεις. Ή κάντε πλάκες και ονομάστε τα συναισθήματα που μεταδίδουν.

Καθώς περνούν οι μήνες και η αυτοαντίληψη του παιδιού σας γίνεται πιο σταθερή, θα δυσκολεύεται λιγότερο να αντιμετωπίζει αγνώστους και να σας αποχωρίζεται. Θα γίνει, επίσης, πιο επιθετικό. Πριν μπορούσατε να βασιστείτε πάνω του να είναι σχετικά υπάκουο, όσο αισθανόταν άνετα. Αλλά τώρα, ολοένα και πιο συχνά, θα θέλει τα πράγματα με τον δικό του συγκεκριμένο τρόπο. Για παράδειγμα, μην εκπλαγείτε αν γυρίσει τη μύτη του σε ορισμένα τρόφιμα ή αντικείμενα όταν τα τοποθετήσετε μπροστά του. Επίσης, καθώς κινείται περισσότερο, θα βρίσκετε τον εαυτό σας να λέει συχνά «όχι», για να προειδοποιήσετε το μωρό σας να μην αγγίζει πράγματα που δεν θα έπρεπε. Αλλά ακόμα και αφού καταλάβει τη λέξη, μπορεί να τα αγγίξει ούτως ή άλλως. Απλά περιμένετε — αυτό είναι μόνο ο πρόδρομος των συγκρούσεων που θα έρθουν.

Το μωρό σας μπορεί, επίσης, να αρχίσει να φοβάται αντικείμενα και καταστάσεις που παλιά αντιμετώπιζε εύκολα. Σε αυτήν την ηλικία, οι φόβοι για το σκοτάδι, τους κεραυνούς και τις θορυβώδεις συσκευές, όπως οι ηλεκτρικές σκούπες, είναι συνηθισμένοι. Αργότερα θα μπορείτε να κατευνάσετε αυτούς τους φόβους, μιλώντας για αυτούς, αλλά για τώρα, η μόνη λύση είναι να εξαλείψετε την πηγή των φόβων όσο το δυνατόν περισσότερο: Βάλτε έναν νυχτερινό φωτισμό στο δωμάτιό του, ή σκουπίστε όταν δεν είναι εκεί. Και όταν δεν μπορείτε να το προστατεύσετε από κάτι που το τρομάζει, προσπαθήστε να προβλέψετε την αντίδρασή του και να είστε κοντά του ώστε να μπορεί να στραφεί σε εσάς για να ηρεμήσει και να ανακουφιστεί. Να το καθησυχάζετε, αλλά να παραμένετε ήρεμοι ώστε να καταλάβει ότι εσείς δεν φοβάστε. Αν το καθησυχάζετε κάθε φορά που ακούει έναν κεραυνό ή τον θόρυβο ενός αεροπλάνου από ψηλά, ο φόβος του θα μειωθεί σταδιακά, μέχρι που το μόνο που θα χρειάζεται να κάνει είναι να σας κοιτάξει για να αισθανθεί ασφαλές.