Γιατί πρέπει τα μάτια του παιδιού σας να κάνουν ένα διάλειμμα από τις οθόνες

Τα παιδιά περνούν σήμερα περισσότερο χρόνο από ποτέ μπροστά σε ψηφιακές οθόνες — σε υπολογιστές, τάμπλετ, τηλεοράσεις, smartphones και άλλες συσκευές. Ο αυξημένος αυτός χρόνος χρήσης οθονών μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ευεξία των παιδιών, συμπεριλαμβανομένης και της υγείας των ματιών τους.

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά αρχίζουν να εστιάζουν σε ψηφιακές συσκευές, όπως τα τάμπλετ ή τα smartphones των γονέων τους, από την ηλικία των 6 μηνών. Μέχρι την εφηβεία, σύμφωνα με μελέτες, τα παιδιά περνούν σχεδόν 7 ώρες ημερησίως χρησιμοποιώντας μέσα με οθόνη — παρακολουθώντας τηλεόραση, παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια ή χρησιμοποιώντας μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ιδιαίτερα όταν διασκεδάζουν, μπορεί να συνεχίσουν τη χρήση για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέχρι το σημείο να κουραστούν ή να τρίβουν τα μάτια τους λόγω κόπωσης.

Ο χρόνος αυτός μάλιστα δεν περιλαμβάνει τον επιπλέον χρόνο που περνούν τα παιδιά χρησιμοποιώντας ψηφιακές συσκευές στο σχολείο ή για την ολοκλήρωση των σχολικών εργασιών.

Γιατί τα διαλείμματα από την οθόνη είναι σημαντικά

Η παρατεταμένη παρακολούθηση μιας οθόνης χωρίς διαλείμματα μπορεί να προκαλέσει διάφορα συμπτώματα στα μάτια των παιδιών, όπως:

• Κούραση των ματιών. Οι μύες γύρω από το μάτι, όπως όλοι οι μύες, μπορούν να κουραστούν όταν χρησιμοποιούνται συνέχεια. Η συγκέντρωση σε μια οθόνη για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες συγκέντρωσης και πονοκεφάλους ιδιαίτερα στην περιοχή των κροτάφων και γύρω από τα μάτια. Επιπλέον, τα παιδιά συχνά χρησιμοποιούν συσκευές σε μη κατάλληλο φωτισμό, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει την κόπωση των ματιών.
• Θολή όραση. ΤΗ συνεχής εστίαση σε αντικείμενα που βρίσκονται στην ίδια απόσταση για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να προκαλέσει προσωρινό «κλείδωμα» του συστήματος εστίασης του ματιού, μια κατάσταση που ονομάζεται σπασμός προσαρμογής. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε θολή όραση όταν το παιδί κοιτάζει μακριά από την οθόνη. Ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν επίσης ότι η παρατεταμένη χρήση υπολογιστών και άλλων δραστηριοτήτων που απαιτούν κοντινή εστίαση μπορεί να σχετίζεται με την αύξηση της μυωπίας στα παιδιά, αν και η σχέση αυτή δεν έχει ακόμη αποδειχθεί πλήρως. Αντίθετα, περισσότερος χρόνος παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους μπορεί να συμβάλει σε πιο υγιή ανάπτυξη της όρασης.
• Ξηροφθαλμία. Έρευνες δείχνουν ότι όταν οι άνθρωποι συγκεντρώνονται σε μια ψηφιακή οθόνη, ανοιγοκλείνουν τα μάτια τους λιγότερο συχνά. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα και ερεθισμό. Η χρήση υπολογιστών και φορητών συσκευών μπορεί να επιβαρύνει ιδιαίτερα τα μάτια, επειδή συχνά βρίσκονται ψηλότερα στο οπτικό πεδίο σε σχέση με ένα βιβλίο. Ως αποτέλεσμα, τα βλέφαρα παραμένουν περισσότερο ανοιχτά και ο δακρυϊκός υμένας εξατμίζεται πιο γρήγορα.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

• Παρακολούθηση του χρόνου οθόνης. Η δημιουργία ενός οικογενειακού πλάνου χρήσης ψηφιακών μέσων, όπως προτείνει η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη προβλημάτων που σχετίζονται με την υπερβολική χρήση οθονών, όπως διαταραχές ύπνου ή μειωμένη σωματική δραστηριότητα.
• Επαρκής ύπνος. Η έλλειψη ύπνου μπορεί να προκαλέσει κόπωση και ερεθισμό των ματιών. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά τα παιδιά να μην έχουν συσκευές με οθόνη στα υπνοδωμάτιά τους, όπως τηλεοράσεις, υπολογιστές ή smartphones. Επιπλέον, καλό είναι να αποφεύγεται η χρήση οθονών για τουλάχιστον μία ώρα πριν τον ύπνο. Η χρήση συσκευών αργά το βράδυ, ιδιαίτερα για βιντεοπαιχνίδια ή έντονα προγράμματα, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του ύπνου. Το μπλε φως που εκπέμπουν οι οθόνες ενδέχεται επίσης να δυσκολεύει την έλευση του ύπνου.
• Σωματική δραστηριότητα. ΤΗ απομάκρυνση από τις οθόνες και η συμμετοχή σε φυσική δραστηριότητα βοηθούν στην πρόληψη οφθαλμικής κόπωσης. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά για παιδιά ηλικίας 6 ετών και άνω τουλάχιστον 60 λεπτά σωματικής δραστηριότητας καθημερινά. Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο, καθώς δίνει στα παιδιά την ευκαιρία να εστιάζουν σε διαφορετικές αποστάσεις και να εκτίθενται στο φυσικό φως.
• Συχνά διαλείμματα. Τα παιδιά συχνά απορροφώνται τόσο από τις δραστηριότητές τους που δεν αντιλαμβάνονται την κόπωση των ματιών. Υπενθυμίστε τους να κάνουν τακτικά διαλείμματα. Η Αμερικανική Οπτομετρική Ένωση προτείνει τον κανόνα 20-20-20: κάθε 20 λεπτά να απομακρύνονται από την οθόνη και να κοιτάζουν ένα αντικείμενο σε απόσταση τουλάχιστον 20 ποδιών (περίπου 6 μέτρα) για 20 δευτερόλεπτα. Επιπλέον, συνιστάται ένα διάλειμμα τουλάχιστον 10 λεπτών για κάθε ώρα χρήσης οθόνης.
• Θυμηθείτε να ανοιγοκλείνουν τα μάτια. Η παρατεταμένη συγκέντρωση σε οθόνες μπορεί να μειώσει σημαντικά τη συχνότητα βλεφαρισμού και να προκαλέσει ξηρότητα στα μάτια. Ενθαρρύνετε το παιδί να ανοιγοκλείνει τα μάτια του πιο συχνά, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων. Αν η ξηρότητα επιμένει, ο/η παιδίατρος ή ο/η οφθαλμίατρος μπορεί να προτείνει τεχνητά δάκρυα ή τη χρήση υγραντήρα στον χώρο.
• Σωστή τοποθέτηση οθόνης. Η οθόνη ενός υπολογιστή πρέπει να βρίσκεται ελαφρώς χαμηλότερα από το επίπεδο των ματιών. Όταν το παιδί κοιτάζει προς τα πάνω, τα μάτια ανοίγουν περισσότερο και στεγνώνουν πιο γρήγορα.

Ορισμένοι ειδικοί προτείνουν τον κανόνα 1-2-10 για την απόσταση από τις οθόνες:

• περίπου 30 εκ. για κινητά τηλέφωνα
• περίπου 60 εκ. για υπολογιστές ή τάμπλετ
• περίπου 3 μέτρα για τηλεοράσεις, ανάλογα με το μέγεθος της οθόνη

Η αύξηση του μεγέθους της γραμματοσειράς ώστε να είναι εύκολα αναγνώσιμη μπορεί επίσης να μειώσει την κόπωση των ματιών.

• Κατάλληλος φωτισμός. Για να μειωθούν η αντανάκλαση και η κόπωση των ματιών, ο φωτισμός του χώρου κατά τη χρήση οθόνης θα πρέπει να είναι περίπου στο μισό της έντασης που χρησιμοποιείται για άλλες δραστηριότητες, όπως η γραφή ή οι χειροτεχνίες. Προσπαθήστε να τοποθετείτε τις οθόνες έτσι ώστε το φως από παράθυρα ή λάμπες να μην πέφτει απευθείας πάνω τους. Η μείωση της φωτεινότητας της οθόνης σε ένα άνετο επίπεδο μπορεί επίσης να βοηθήσει. Ορισμένοι οπτομέτρες προτείνουν ειδικά γυαλιά υπολογιστή με φίλτρα που μειώνουν την αντανάκλαση. Για παιδιά που ήδη φορούν γυαλιά, μπορεί να προστεθεί και αντιανακλαστική επίστρωση στους φακούς.
• Τακτικοί έλεγχοι όρασης. Τα παιδιά με προβλήματα όρασης μπορεί να μην αναφέρουν πάντα τα συμπτώματά τους. Για τον λόγο αυτό, οι τακτικοί οφθαλμολογικοί έλεγχοι είναι ιδιαίτερα σημαντικοί. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας συνιστούν να ελέγχεται η όραση των παιδιών κατά τις τακτικές παιδιατρικές εξετάσεις από τη γέννηση. Εάν εντοπιστεί κάποιο πρόβλημα, ο παιδίατρος μπορεί να παραπέμψει το παιδί σε παιδοοφθαλμίατρο για περαιτέρω αξιολόγηση.

Μην ξεχνάτε ότι…

Τα παιδιά, ειδικά τα νεαρότερα σε ηλικία, πιθανώς να χρειάζονται επαναλαμβανόμενες υπενθυμίσεις σχετικά με την ορθή χρήση των οθονών που θα προφυλάσσει την όραση.

Εάν έχετε ερωτήσεις σχετικά με τη διατήρηση της υγείας των ματιών και της όρασης του παιδιού σας, συμβουλευτείτε τον/την παιδίατρό σας.