Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη στα βρέφη: από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των 3 μηνών

Μέχρι την ηλικία των 2 μηνών, το μωρό σας θα περνάει μεγάλο μέρος της ημέρας παρακολουθώντας και ακούγοντας όσους βρίσκονται γύρω του. Μαθαίνει ότι αυτοί θα το διασκεδάζουν, θα το ηρεμούν, θα το ταΐζουν και θα το κάνουν να νιώθει άνετα. Κατά τον πρώτο μήνα, το μωρό πειραματίζεται με χαμόγελα και μορφασμούς. Κατά τον δεύτερο μήνα, αυτές οι κινήσεις θα μετατραπούν σε εκδηλώσεις ευχαρίστησης και φιλικότητας.

Το πρώτο γνήσιο χαμόγελο του μωρού σας

Αν έχετε ζήσει το πρώτο γνήσιο χαμόγελο του μωρού σας, τότε ξέρετε ότι αυτή η στιγμή είναι πολύ σημαντική και για τους δυο σας. Όλες οι άυπνες νύχτες και οι απρόβλεπτες μέρες αυτών των πρώτων εβδομάδων ξαφνικά φαίνονται ότι άξιζαν, και θα κάνετε ό,τι μπορείτε για να συνεχιστούν αυτά τα χαμόγελα.

Από την πλευρά του, το μωρό σας θα ανακαλύψει ξαφνικά ότι μπορεί να κάνει «συζητήσεις» μαζί σας, απλώς κινώντας τα χείλη του. Το χαμόγελο θα του δώσει, επίσης, έναν άλλο τρόπο, εκτός από το κλάμα, να εκφράσει τις ανάγκες του και να ασκήσει έλεγχο σε ό,τι του συμβαίνει.

Όσο περισσότερο ασχολείται μαζί σας, με τα χαμόγελά σας και με τον υπόλοιπο κόσμο γύρω του, τόσο περισσότερο προάγεται η εγκεφαλική του ανάπτυξη και τόσο περισσότερο θα αποσπάται από τις εσωτερικές του αισθήσεις (πείνα, αέρια, κόπωση) που κάποτε επηρέαζαν έντονα τη συμπεριφορά του.

Η αυξανόμενη κοινωνικοποίηση του μωρού σας είναι επιπλέον απόδειξη ότι απολαμβάνει αυτές τις νέες εμπειρίες. Η επέκταση του κόσμου του με αυτές τις εμπειρίες είναι διασκεδαστική και για τους δυο σας και σημαντική για τη συνολική του ανάπτυξη.

Διατήρηση οπτικής επαφής

Στην αρχή, το μωρό σας μπορεί να φαίνεται να χαμογελά χωρίς να συναντά το βλέμμα σας, αλλά αυτό δεν χρειάζεται να σας ανησυχήσει. Το να κοιτάει μακριά από εσάς, αποστρέφοντας το βλέμμα του, του δίνει κάποιο έλεγχο και το προστατεύει από την υπερδιέγερση. Είναι ο τρόπος του να αντιλαμβάνεται την συνολική εικόνα χωρίς να «αιχμαλωτίζεται» από τα μάτια σας. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να δώσει ίση προσοχή στις εκφράσεις του προσώπου σας, στη φωνή σας, στη ζεστασιά του σώματος σας και στον τρόπο που το κρατάτε.

Καθώς γνωρίζετε ο ένας τον άλλο, το μωρό σας θα αρχίσει σταδιακά να κρατά οπτική επαφήγια ολοένα και μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Θα βρείτε τρόπους να αυξήσετε την αντοχή του, ίσως κρατώντας το σε συγκεκριμένη απόσταση, ρυθμίζοντας την ένταση της φωνής σας ή τροποποιώντας τις εκφράσεις σας.

Χαμόγελο "ομιλία"

Μέχρι τους τρεις μήνες, το μωρό σας θα γίνει ειδικός στο χαμόγελο "ομιλία". Μερικές φορές θα ξεκινήσει μια "συζήτηση" με ένα ευρύ χαμόγελο και γουργουρίσματα για να τραβήξει την προσοχή σας. Άλλες φορές θα περιμένει, παρακολουθώντας το πρόσωπό σας μέχρι να του χαμογελάσετε πρώτοι, πριν ανταποδώσει με ενθουσιασμό.

Ολόκληρο το σώμα του μωρού σας θα συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία επικοινωνίας. Τα χέρια του θα ανοίξουν ευρύτερα, ένα ή και τα δύο χέρια θα σηκωθούν, και τα άκρα τους θα κινηθούν ρυθμικά με τον λόγο σας. Οι εκφράσεις του προσώπου του μπορεί, επίσης, να αντικατοπτρίζουν τις δικές σας, ειδικά αν βγάλετε τη γλώσσα σας!

Όπως και οι ενήλικες, το μωρό σας θα προτιμά ορισμένα άτομα. Και φυσικά, τα αγαπημένα του άτομα θα είναι οι γονείς του. Οι παππούδες ή οικείες νταντάδες μπορεί να λάβουν αρχικά ένα διστακτικό χαμόγελο, συνοδευόμενο από γλυκούς ήχους και κινήσεις του σώματος. Αντίθετα, οι άγνωστοι μπορεί να λάβουν μόνο μια περίεργη ματιά ή ένα περαστικό χαμόγελο. Αυτή η επιλεκτική συμπεριφορά του μωρού δείχνει ότι αρχίζει να καταλαβαίνει ποιος είναι ποιος στη ζωή του.

"Συζητήσεις" με τα αδέλφια

Γύρω στους 3 ή 4 μήνες, το μωρό θα αρχίσει να ενδιαφέρεται για άλλα παιδιά. Αν έχει, θα δείτε το μωρό σας να χαμογελά, όταν τα αδέλφια του του μιλούν. Αυτός ο ενθουσιασμός με τα παιδιά θα αυξηθεί, καθώς το μωρό σας μεγαλώνει.

Αυτές οι πρώιμες αλληλεπιδράσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του μωρού σας. Απαντώντας γρήγορα και με ενθουσιασμό στα χαμόγελά του και εμπλέκοντάς το σε αυτούς τους "διαλόγους", του μεταφέρετε τρία πράγματα: ότι είναι σημαντικό για εσάς, ότι μπορεί να σας εμπιστευτεί, και ότι έχει έναν συγκεκριμένο βαθμό ελέγχου στη ζωή του.

Αναγνωρίζοντας τα σημάδια του όταν "μιλά", δείχνετε επίσης ότι ενδιαφέρεστε γι’ αυτό και το εκτιμάτε. Αυτό συμβάλλει στην ανάπτυξη της αυτοπεποίθησής του.

Πώς επικοινωνεί το μωρό σας τις ανάγκες του

Καθώς το μωρό σας μεγαλώνει, η επικοινωνία θα ποικίλει ανάλογα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Κάθε μέρα θα διαπιστώνετε ότι έχει τρία γενικά επίπεδα ανάγκης, καθένα από τα οποία δείχνει μια διαφορετική πλευρά της προσωπικότητάς του:

• Όταν οι ανάγκες του είναι επείγουσες—όπως η πείνα ή ο πόνος—θα σας κάνει να το καταλάβετε. Μπορεί να το κάνει με κραυγές, κλαψούρισμα ή χρησιμοποιώντας μια απελπισμένη γλώσσα σώματος. Με τον καιρό θα μάθετε να αναγνωρίζετε αυτά τα σήματα τόσο γρήγορα, που συνήθως θα μπορείτε να ικανοποιήσετε το μωρό σας σχεδόν πριν καν αυτό καταλάβει τι θέλει.
• Όταν το μωρό σας κοιμάται ήσυχα ή είναι ξύπνιο και διασκεδάζει μόνο του, να είστε σίγουροι ότι έχετε καλύψει όλες του τις ανάγκες εκείνη τη στιγμή. Αυτή είναι μια ευπρόσδεκτη ευκαιρία να ξεκουραστείτε ή να ασχοληθείτε με κάτι άλλο. Το να παίζει μόνο του σας δίνει υπέροχες ευκαιρίες να παρατηρήσετε, από απόσταση, πώς το μωρό σας αναπτύσσει σημαντικές νέες δεξιότητες, όπως το να απλώνει τα χέρια του, να ακολουθεί αντικείμενα με το βλέμμα ή να χρησιμοποιεί τα χέρια του.

Αυτές οι δραστηριότητες θέτουν τα θεμέλια για μελλοντικές δεξιότητες, όπως η ικανότητα να ηρεμεί μόνο του, που θα το βοηθήσουν να ηρεμήσει και τελικά να κοιμηθεί όλη τη νύχτα. Αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές δεξιότητες για μωρά που έχουν κολικούς ή είναι δύσκολο να ηρεμήσουν.

• Κάθε μέρα θα υπάρχουν περίοδοι κατά τις οποίες οι εμφανείς ανάγκες του μωρού σας θα έχουν ικανοποιηθεί, αλλά αυτό θα παραμένει ευερέθιστο ή ανήσυχο. Μπορεί να κλαψουρίζει, να κινείται ανήσυχα ή να παρουσιάζει στιγμές άσκοπης δραστηριότητας ανάμεσα σε στιγμές ηρεμίας. Πιθανότατα ούτε καν αυτό να ξέρει τι θέλει, και οποιαδήποτε από πολλές αντιδράσεις μπορεί να το βοηθήσει να ηρεμήσει.

Το να παίζετε μαζί του, να του μιλάτε, να του τραγουδάτε, να το κουνάτε ή να το περπατάτε μπορεί να βοηθήσει. Επίσης, το να το αλλάξετε απλώς θέση ή να το αφήσετε να εκτονωθεί μπορεί, επίσης, να είναι μια επιτυχημένη στρατηγική. Ίσως διαπιστώσετε ότι, ενώ μια συγκεκριμένη αντίδραση λειτουργεί προς στιγμήν, σύντομα το μωρό θα γίνει ακόμα πιο ευερέθιστο και θα απαιτήσει περισσότερη προσοχή. Αυτός ο κύκλος μπορεί να συνεχιστεί μέχρι είτε να το αφήσετε να κλάψει για λίγα λεπτά είτε να το αποσπάσετε με κάτι διαφορετικό — για παράδειγμα, να το βγάλετε έξω.

Όσο κουραστικές κι αν είναι αυτές οι στιγμές, και οι δυο σας θα μάθετε ο ένας τον άλλο χάρη σ’ αυτές. Θα ανακαλύψετε πώς του αρέσει να το κουνάτε, ποια αστεία πρόσωπα ή φωνές του αρέσουν περισσότερο, και τι του αρέσει να κοιτάζει. Αυτό θα μάθει τι θα πρέπει να κάνει για να πάρει μια απάντηση από εσάς, πόσο σκληρά θα προσπαθήσετε να το ικανοποιήσετε, και πού βρίσκονται τα όριά σας.

Όταν το μωρό σας δεν παύει να κλαίει

Ωστόσο, μπορεί να υπάρξουν στιγμές που θα νιώθετε συγχυσμένη/ος ή μπερδεμένη/ος, ακόμα και θυμωμένη/ος, όταν το μωρό σας δεν παύει να κλαίει. Το καλύτερο που έχετε να κάνετε σε αυτή την περίπτωση είναι να το τοποθετήσετε απαλά πάλι στην κούνια του και να κάνετε ένα μικρό διάλειμμα.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό να αντισταθείτε σε οποιαδήποτε παρόρμηση να τραντάξετε ή να χτυπήσετε το μωρό σας με οποιονδήποτε τρόπο. Ο κίνδυνος από το τράνταγμα του μωρού σας είναι μεγάλος και μπορεί να του προκαλέσει σοβαρή βλάβη. Αυτές οι καταστάσεις με το μωρό να ταρακουνιέται είναι μια μορφή παιδικής κακοποίησης που συνεχίζει να αποτελεί πρόβλημα σε όλο τον κόσμο.

Αν οι δυσκολίες με το κλάμα παραμένουν πρόβλημα για εσάς, συζητήστε το λεπτομερώς με τον/την παιδίατρό σας. Μπορεί να σας δώσει άλλες ιδέες για το πώς να διαχειριστείτε αυτές τις περιόδους. Βεβαιωθείτε ότι μοιράζεστε αυτές τις νέες τεχνικές για να ηρεμήσετε το βρέφος σας με τον φροντιστή του παιδιού σας, ο οποίος μπορεί να νιώθει παρόμοιες αγωνίες με το ακατάπαυστο κλάμα.