Έλεγχος ακοής για νεογνά, παιδιά και εφήβους: Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και η Ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα συστήνουν

Από: Julia L. Hecht, MD FAAP

Η εκμάθηση της επικοινωνίας μέσω της γλώσσας είναι ένα κρίσιμο στάδιο στην ανάπτυξη του παιδιού σας. Επειδή η ακοή παίζει συνήθως καθοριστικό ρόλο, είναι σημαντικό να γίνεται έλεγχος της ακοής του παιδιού σας σε βασικά στάδια, ξεκινώντας από τη γέννηση.

Τα περισσότερα νεογνά ακούν καλά, αλλά περίπου 0,1%–0,3% των νεογνών παρουσιάζουν απώλεια ακοής κατά τη γέννηση, ποσοστό που ισχύει και στην Ελλάδα. Ο έγκαιρος έλεγχος είναι ένα κρίσιμο βήμα για τον εντοπισμό των παιδιών που χρειάζονται έγκαιρη παρέμβαση και υποστήριξη για να αποκτήσουν γλωσσικές δεξιότητες που θα τα βοηθήσουν αργότερα στη μαθησιακή διαδικασία.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συστήνει τους ελέγχους ακοής για νεογνά. Και επειδή η ακοή ενός παιδιού μπορεί να αλλάζει με τον χρόνο, συστήνει επίσης ετήσιους ελέγχους ακοής για παιδιά ηλικίας 4-6 ετών, και πρόσθετους ελέγχους στις ηλικίες των 8 και 10 ετών (https://publications.aap.org/pediatrics/article/doi/10.1542/peds.2023-063288/193755/Hearing-Assessmentin- Infants-Children-and). Οι έφηβοι και οι νέοι πρέπει να υποβάλλονται σε τουλάχιστον 3 ελέγχους ακοής για να εντοπιστούν τυχόν αλλαγές που μπορεί να επηρεάσουν τη γλώσσα, τη μαθησιακή τους τους πορεία, και την κοινωνική τους ευεξία. Παρακάτω, είναι όσα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς και οι φροντιστές για τον έλεγχο ακοής, τις εξετάσεις ακοής και τα απαραίτητα βήματα για την υποστήριξη της γλωσσικής ανάπτυξης.Αυτά είναι όσα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς και οι φροντιστές για τον έλεγχο ακοής, τις εξετάσεις ακοής και τα απαραίτητα βήματα για την υποστήριξη της γλωσσικής ανάπτυξης.

Πότε γίνεται ο έλεγχος ακοής για τα νεογέννητα;

Ο πρώτος έλεγχος ακοής του μωρού σας θα γίνει εντός 1-2 ημερών από τη γέννησή του. Αν γεννήσετε σε νοσοκομείο, ο έλεγχος πιθανότατα θα πραγματοποιηθεί πριν φύγετε για το σπίτι. Αν γεννήσετε στο σπίτι ή σε κέντρο τοκετού , ή αν φύγετε από το νοσοκομείο εντός 24 ωρών, ο/η παιδίατρος του μωρού σας θα συντονίσει τον έλεγχο ακοής.

Πώς θα ωφεληθεί το παιδί μου από τον έλεγχο ακοής;

• Είναι απαραίτητο να έχετε σαφείς και ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την ακοή του παιδιού σας, καθώς ορισμένα επίπεδα ακοής χωρίς παρέμβαση μπορούν να οδηγήσουν σε: Δυσκολία στην κατανόηση των άλλων
• Καθυστέρηση στις δεξιότητες της γλώσσας και της ομιλίας Δυσκολίες μάθησης στο σχολείο
• Αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό του
• Δυσκολία στο να κάνει φίλους και να συναναστρέφεται με άλλους Προκλήσεις στις οικογενειακές σχέσεις

Είναι πραγματικά απαραίτητες οι εξετάσεις;

Μπορεί να αναρωτιέστε για την αναγκαιότητα ενός επίσημου ελέγχου, αφού το βρέφος σας μπορεί να τρομάξει, να κλείσει τα μάτια ή να γυρίσει το κεφάλι του ως απάντηση σε διαφορετικούς ήχους. Πολλά νεογέννητα αντιδρούν έτσι, αλλά εξακολουθούν να έχουν δυσκολία να ακούσουν αρκετά καλά για να μάθουν την ομιλούμενη γλώσσα. Επειδή το παιδί σας μαθαίνει να μιλά ακούγοντας και επεξεργάζοντας αυτά που ακούει, τα προβλήματα ακοής που δεν εντοπίζονται μπορούν να επηρεάσουν την πρώιμη μάθηση και την γλωσσική ανάπτυξη, που αποτελεί τη βάση για επιτυχία στο σχολείο και γενικότερα στη ζωή.

Πώς λειτουργούν οι εξετάσεις ακοής για νεογέννητα και τα παιδιά;

Ο έλεγχος ακοής στα νεογέννητα είναι ανώδυνος και διαρκεί περίπου 5 με 10 λεπτά. Ο έλεγχος μπορεί να γίνει ενώ το μωρό σας κοιμάται ή είναι ακίνητο.

Αυτές οι δύο μέθοδοι χρησιμοποιούνται συνήθως για τον έλεγχο ακοής στα νεογέννητα:

• Ο αυτοματοποιημένος έλεγχος ακουστικής απόκρισης εγκεφαλικού στελέχους (AABR) μετράει πόσο καλά ανταποκρίνονται στον ήχο το ακουστικό νεύρο και ο εγκέφαλος ενός παιδιού. Χρησιμοποιούνται απαλά ακουστικά για να μεταδώσουν διάφορα κλικ ή τόνους στα αυτιά του μωρού, ενώ αισθητήρες τοποθετημένοι στο κεφάλι του μωρού μετρούν τις αντιδράσεις του. Αυτός ο έλεγχος χρησιμοποιείται για νεογνά και βρέφη έως 6 μηνών και πρέπει να γίνει ενώ το βρέφος κοιμάται.
• 
• Ο έλεγχος ωτοακουστικών εκπομπών (OAE) εκπομπών μετράει τα ηχητικά κύματα που παράγονται στο εσωτερικό αυτί του παιδιού. Ένας μικροσκοπικός ανιχνευτής τοποθετείται ακριβώς μέσα στον ακουστικό πόρο, όπου μετρά την απόκριση (ηχώ) του αυτιού, όταν ακούγονται κλικ ή τόνοι στα αυτιά του παιδιού. Αυτή η εξέταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για νεογνά, αλλά λειτουργεί και για μεγαλύτερα παιδιά. Τα παιδιά μπορεί να είναι ξύπνια, αλλά πρέπει να είναι ήσυχα και ακίνητα.

Ακοομετρία καθαρού τόνου για παιδιά προσχολικής ηλικίας και μεγαλύτερα παιδιά

Από την ηλικία των 4 ετών, τα παιδιά μπορούν να υποβληθούν σε ακοομετρία καθαρού τόνου (PTA). Για αυτόν τον έλεγχο, τα παιδιά καλούνται να σηκώσουν το αριστερό ή το δεξί τους χέρι, όταν ακούνε ήχους από την αντίστοιχη πλευρά του σώματος. Χρησιμοποιώντας ακουστικά σε έναν ήσυχο χώρο, ο ελεγκτής εξετάζει κάθε αυτί σε διαφορετικές συχνότητες, καθώς οι αλλαγές στην ακοή μπορεί να επηρεάζουν μόνο το ένα αυτί

Εάν υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ακοή ενός παιδιού μετά από έναν έλεγχο PTA, πρόσθετες εξετάσεις θα βοηθήσουν να επιβεβαιωθούν τυχόν αλλαγές ή διαφοροποιήσεις στις μετρήσεις. Παιδιά που δυσκολεύονται να καθίσουν ήσυχα ή να σηκώσουν τα χέρια τους μπορούν να ελεγχθούν χρησιμοποιώντας άλλες μεθόδους.

Τι γίνεται αν ο έλεγχος ακοής του βρέφους μού δημιουργήσει ανησυχίες;

Εάν ο έλεγχος ακοής του μωρού σας βγει εκτός των τυπικών ορίων, συνήθως συνιστάται επανάληψη του ελέγχου. Εάν ο επαναληπτικός έλεγχος δείξει κάποιο ανησυχητικό σημάδι, θα πρέπει να γίνουν επιπλέον εξετάσεις από έναν ειδικό γιατρό για την ακοή το συντομότερο δυνατόν—αλλά όχι αργότερα από την ηλικία των 3 μηνών.

Αν το μωρό μου είναι κωφό ή έχει πρόβλημα ακοής, τι γίνεται μετά;

Το πρώτο βήμα είναι να καθησυχάσετε τον εαυτό σας ότι οι διαφορές στην ακοή δεν κάνουν το παιδί σας λιγότερο υγιές ή πλήρες από τα άλλα. Με έγκαιρη παρέμβαση και υποστήριξη στο σπίτι και στο σχολείο, το παιδί σας μπορεί να ακολουθήσει μια υγιή πορεία μάθησης και ανάπτυξης.

Μελέτες δείχνουν ότι τα μωρά που είναι κωφά ή βαρήκοα έχουν τις καλύτερες πιθανότητες για καλή γλωσσική ανάπτυξη όταν οι παρεμβάσεις ξεκινούν πριν την ηλικία των 6 μηνών. Όσο περισσότερα γλωσσικά ερεθίσματα έχει το παιδί σας στο σπίτι, στον παιδικό σταθμό ή στην σχολική, οικογενειακή, ή φιλική κοινότητα, τόσο πιο εύκολα θα αναπτύξει τις δικές του γλωσσικές δεξιότητες.

Το παιδί σας θα επωφεληθεί από μια ομαδική προσέγγιση που φέρνει σε συνεργασία τον παιδίατρό σας με έναν ακουολόγο και έναν παιδο-ωτορινολαρυγγολόγο (ειδικός που ειδικεύεται στις εσωτερικές λειτουργίες του αυτιού) Συνεργαζόμενοι, αυτοί οι ειδικοί θα αξιολογήσουν τις ακουστικές ικανότητες του παιδιού σας και θα προτείνουν παρεμβάσεις, θεραπείες και άλλες διαθέσιμες πηγές ή πόρους που αφορούν στις θεραπείες και στην παρέμβαση.

Το παιδί σας θα επωφεληθεί από μια ομαδική προσέγγιση που φέρνει σε συνεργασία τον παιδίατρό σας με έναν ακουολόγο και έναν παιδο-ωτορινολαρυγγολόγο (ειδικός που ειδικεύεται στις εσωτερικές λειτουργίες του αυτιού).

Αν η ακοή του νεογέννητού μου είναι καλή, θα χρειαστεί να ελεγχθεί αργότερα;

Όλα τα παιδιά χρειάζονται τακτικούς ελέγχους ακοής, καθώς η ακοή μπορεί να αλλάξει σημαντικά όπως μεγαλώνουν τα παιδιά.

Συχνές αιτίες αλλαγών στην ακοή των παιδιών αποτελούν:

• Συχνές λοιμώξεις αυτιών
• Ιλαρά ή μηνιγγίτιδα
• Τραύματα στο κεφάλι
• Έκθεση σε δυνατούς ήχους
• Παθητικό κάπνισμα

Τα νεογέννητα που περνούν μεγάλα χρονικά διαστήματα σε μονάδα εντατικής νοσηλείας νεογνών (ΜΕΝΝ) μπορεί, επίσης, να αντιμετωπίσουν αυξημένο κίνδυνο για αλλαγές στην ακοή αργότερα στη ζωή τους.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα συστήνει όλα τα παιδιά να υποβάλλονται σε εξετάσεις ακοής στις ηλικίες των 4, 5, 6, 8 και 10 ετών, με πρόσθετους ελέγχους μεταξύ των ηλικιών 11-14, 15-17 και 18-21. Αυτοί οι έλεγχοι μπορούν να διαγνώσουν αλλαγές στην ακοή στο πιο αρχικό δυνατό στάδιο, όταν οι παρεμβάσεις μπορούν να έχουν τη μεγαλύτερη θετική επίδραση.

Ο/Η παιδίατρός σας μπορεί να συνιστά διαφορετικό πρόγραμμα ελέγχων, εάν υπάρχουν κληρονομικές αλλαγές στην ακοή στην οικογένειά σας ή περιβαλλοντικοί παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ακοή του παιδιού σας.

Λάβετε υπόψη ότι οι αλλαγές στην ακοή μπορεί να είναι πολύ σταδιακές, κάτι που τις καθιστά δύσκολο να παρατηρηθούν αρχικά. Οι συνεχείς έλεγχοι βοηθούν να διασφαλιστεί ότι τα προβλήματα δεν θα παραλειφθούν, ώστε το παιδί σας να λαμβάνει τη φροντίδα και την υποστήριξη που θα το βοηθήσουν να αναπτυχθεί.

Παρατήρηση της ακοής στο σπίτι: σημάδια που πρέπει να προσέξετε στο παιδί σας

Οι γονείς, οι φροντιστές και άλλα μέλη της οικογένειας είναι συχνά οι πρώτοι που εντοπίζουν αλλαγές στην ακοή ενός παιδιού. Ακόμα κι αν η εξέταση ακοής του νεογνού σας δεν δείχνει ανησυχίες, συζητήστε με τον/την παιδίατρό σας, εάν παρατηρήσετε ότι το παιδί σας:

• Δεν τρομάζει με δυνατούς ήχους.
• Δεν στρέφεται προς τους ήχους.
• Αργεί να αρχίσει να μιλάει ή είναι δυσνόητο.
• Δεν μπορεί να πει μονολεκτικές λέξεις όπως «νταντά» ή «μαμά» μέχρι τους 12 με 15 μήνες.
• Είναι αργό στο να καθίσει ή να περπατήσει χωρίς στήριξη.
• Δυσκολεύεται να κρατήσει σταθερό το κεφάλι του.
• Δεν σας προσέχει μέχρι να σας δει.
• Εστιάζει περισσότερο σε δονητικούς θορύβους παρά σε άλλους ήχους.
• Δεν δείχνει ευχαρίστηση ή απόλαυση όταν του διαβάζετε.
• Δεν ανταποκρίνεται πάντα όταν το καλείτε, ειδικά από άλλο δωμάτιο.
• Φαίνεται να ακούει κάποιους ήχους, ενώ δεν ακούει κάποιους άλλους.
• Ζητάει η μουσική ή η τηλεόραση να είναι πιο δυνατά από ό,τι τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.

Γιατί οι λέξεις έχουν σημασία, όταν μιλάμε για την ακοή ενός παιδιού

Όπως ο καθένας μας, οι άνθρωποι που είναι κωφοί ή έχουν απώλεια ακοής έχουν ποικίλα γνωρίσματα, ανάγκες και αντιδράσεις και έχουν το δικαίωμα να ορίζουν τις δικές τους ταυτότητες. Οι όροι "με προβλήματα στην ακοή" και "απώλεια ακοής" συχνά δεν προτιμώνται από την κοινότητα των Κ/Α (Κωφοί/Βαρήκοοι) Επειδή κάποιοι άνθρωποι που είναι κωφοί ή βαρήκοοι αντιμετωπίζουν και άλλες παθήσεις, ο όρος Κ/Α (Κωφοί/Βαρήκοοι) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αντικατοπτρίζει τις εμπειρίες τους. Καθώς το παιδί σας μεγαλώνει και αναπτύσσει τη δική του ταυτότητα, μπορείτε να το ρωτήσετε πώς θα ήθελε να αυτοπροσδιορίζεταιι. Μάθετε περισσότερα για την γλώσσα και τις πρακτικές από την Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος (ΟΜ.Κ.Ε.), https://www.omke.gr/ και την Ένωση Κωφών Ελλάδος (ΕΚΕ)

https://enosikofon.gr/