Αντιβιοτικά για παιδιά: 10 συχνές ερωτήσεις και απαντήσεις

Η χρήση αντιβιοτικών, όταν δεν είναι το σωστό φάρμακο, δεν θα βοηθήσει. Στην πραγματικότητα, μπορεί ακόμη και να προκαλέσει περισσότερο κακό παρά καλό. Γιατί; Επειδή τα αντιβιοτικά θεραπεύουν μόνο λοιμώξεις που προκαλούνται από μικρόβια - όχι ιούς. Επιπλέον, όπως όλα τα φάρμακα, τα αντιβιοτικά έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες, τις γνωστές σε όλους ως παρενέργειες.

Πριν συνταγογραφήσει ένα αντιβιοτικό, ο/η Παιδίατρός σας θα διαπιστώσει αν είναι το κατάλληλο φάρμακο για τη θεραπεία της λοίμωξης του παιδιού σας.

Σε αυτό το άρθρο απαντάμε σε συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη χρήση των αντιβιοτικών. Συζητήστε με τον/την Ιατρό του παιδιού σας αν έχετε επιπλέον απορίες και δείτε το 10 Συχνές Παιδικές Ασθένειες και οι Θεραπείες τους για περισσότερες πληροφορίες.

1. Το παιδί μου έχει πολύ άσχημο κρυολόγημα. Γιατί ο γιατρός δεν συνταγογραφεί αντιβιοτικό;

Τα κοινά κρυολογήματα προκαλούνται σχεδόν πάντα από ιούς. Τα αντιβιοτικά θεραπεύουν μόνο μικρόβια. Γενικά, τα περισσότερα συμπτώματα κοινού κρυολογήματος - όπως καταρροή, βήχας και συμφόρηση - θα βελτιωθούν χωρίς τη χρήση φαρμάκων.

Πολλά μικρά παιδιά - ιδιαίτερα όσα πηγαίνουν σε παιδικό σταθμό - μπορούν να παρουσιάσουν 6 έως 8 κρυολογήματα (ιώσεις) τον χρόνο.

2. Μερικά κρυολογήματα μετατρέπονται σε μικροβιακές λοιμώξεις, γιατί να περιμένουμε;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μικροβιακές λοιμώξεις δεν ακολουθούν ιογενείς λοιμώξεις. Η θεραπεία ιογενών λοιμώξεων με αντιβιοτικά σχεδόν ποτέ δεν αποτρέπει την μικροβιακή λοίμωξη. Ωστόσο, η άσκοπη χρήση αντιβιοτικού μπορεί να προκαλέσει διάφορες παρενέργειες όπως διάρροια.

3. Είναι σημάδι μικροβιακής λοίμωξης η μύτη με κίτρινη ή πράσινη βλέννα;

Η κίτρινη ή πράσινη βλέννα στη μύτη δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζονται αντιβιοτικά. Κατά τη διάρκεια ενός κοινού κρυολογήματος, είναι φυσιολογικό η βλέννα από τη μύτη να γίνεται πηχτή και να αλλάζει χρώμα από διαφανής σε κίτρινη ή πράσινη. Αυτό οφείλεται συχνότερα σε ιογενή λοίμωξη, η οποία μπορεί να διαρκέσει έως και 10 ημέρες.

Η ιγμορίτιδα είναι ένας όρος που σημαίνει φλεγμονή του βλεννογόνου της μύτης και των παραρρίνιων κόλπων. Ιοί ή αλλεργίες μπορεί να προκαλέσουν ιγμορίτιδα, ενώ, σε σπάνιες περιπτώσεις, η αιτία μπορεί να είναι μικροβιακή.

Το παιδί σας μπορεί να έχει μικροβιακή ιγμορίτιδα, εάν παρουσιάζει τα παρακάτω συμπτώματα:

• συμπτώματα κρυολογήματος που διαρκούν περισσότερο από 10 ημέρες και δεν βελτιώνονται
• παχύρρευστη κίτρινη ή πράσινη βλέννα μαζί με πυρετό υψηλότερο από 39°C για τουλάχιστον 3 έως 4 ημέρες
• πόνο κατά την ψηλάφηση των ιγμορείων και «αίσθηση» βάρους κατά την κάμψη της κεφαλής προς τα κάτω

Σε αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί αντιβιοτικό. Δείτε το άρθρο Η Διαφορά Μεταξύ Ιγμορίτιδας και Κρυολογήματος για περισσότερες πληροφορίες.

4. Δεν υποτίθεται ότι τα αντιβιοτικά θεραπεύουν τις ωτίτιδες;

Τουλάχιστον οι μισές από όλες τις ωτίτιδες περνούν χωρίς αντιβιοτικά. Πολλές ωτίτιδες προκαλούνται από ιούς και δεν απαιτούν αντιβιοτικά. Εάν ο/η Παιδίατρος πιστεύει ότι η ωτίτιδα του παιδιού σας δεν χρειάζεται αντιβιοτικά, θα μιλήσει μαζί σας για ανακουφιστική-συμπτωματική θεραπεία. Οι Παιδίατροι μπορούν να σας συστήσουν τους καλύτερους τρόπους για να ανακουφίσετε τον πόνο στο αυτί του παιδιού σας, μέχρι να υποχωρήσει η λοίμωξη.

Επειδή ο πόνος είναι συχνά το πρώτο και πιο ενοχλητικό σύμπτωμα της ωτίτιδας, ο/η ιατρός του παιδιού σας θα προτείνει παυσίπονα για την ανακούφιση του πόνου. Η παρακεταμόλη και η ιβουπροφαίνη είναι παυσίπονα που διατίθενται χωρίς συνταγή και μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση του πόνου. Βεβαιωθείτε ότι χρησιμοποιείτε τη σωστή δόση, ανάλογα με την ηλικία και το βάρος του παιδιού σας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο πόνος και ο πυρετός βελτιώνονται μέσα στις πρώτες 1 έως 2 ημέρες.

Τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα για το κρυολόγημα (αποσυμφορητικά και αντιισταμινικά) δεν βοηθούν στην αντιμετώπιση των ωτίτιδων και δεν συνιστώνται για μικρά παιδιά. Οι ωτικές σταγόνες μπορεί να ανακουφίσουν προσωρινά τον πόνο στο αυτί, αλλά πάντα να συμβουλεύεστε τον/την παιδίατρο του παιδιού σας, αν πρέπει να χρησιμοποιηθούν.

Ο/Η Παιδίατρος μπορεί να συνταγογραφήσει αντιβιοτικά, εάν το παιδί έχει υψηλότερο πυρετό, πιο έντονο πόνο στο αυτί ή αμφοτερόπλευρη ωτίτιδα. Δείτε τα άρθρα Πληροφορίες για τις Ωτίτιδες, Λοιμώξεις του Μέσου Ωτός και Το Παιδί σας και οι Ωτίτιδες για περισσότερες πληροφορίες.

5. Τα αντιβιοτικά δεν χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία όλων των πονόλαιμων;

Όχι. Οι περισσότεροι πονόλαιμοι προκαλούνται από ιούς. Εάν το παιδί σας έχει πονόλαιμο, καταρροή και βήχα, ένας ιός είναι η πιθανή αιτία.

Τα αντιβιοτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για τη θεραπεία πονόλαιμων που προκαλούνται από στρεπτόκοκκο ομάδας Α. Η λοίμωξη που προκαλείται από αυτόν τον τύπο μικροβίου ονομάζεται «στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα».

Τα παιδιά κάτω των 3 ετών σπάνια εμφανίζουν στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα.

Εάν ο/η Παιδίατρος του παιδιού σας υποψιαστεί στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα με βάση τα συμπτώματα του παιδιού, θα πρέπει πάντα να πραγματοποιείται τεστ για στρεπτόκοκκο. Εάν το τεστ είναι θετικό, συνήθως θα χορηγηθούν αντιβιοτικά. Δείτε τα άρθρα Η Διαφορά Μεταξύ Απλού Πονόλαιμου, Στρεπτόκοκκου & Αμυγδαλίτιδας και Πότε ο Πονόλαιμος Είναι Πιο Σοβαρή Λοίμωξη για περισσότερες πληροφορίες.

6. Προκαλούν παρενέργειες τα αντιβιοτικά;

Παρενέργειες εμφανίζονται σε έως και 1 στα 5 παιδιά που παίρνουν κάποιο αντιβιοτικό. Οι παρενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν εξανθήματα, αλλεργικές αντιδράσεις, ναυτία, διάρροια και πόνο στο στομάχι. Φροντίστε να ενημερώσετε τον/την Παιδίατρο του παιδιού σας, εάν το παιδί σας είχε στο παρελθόν κάποια αντίδραση σε αντιβιοτικά.

Μερικές φορές μπορεί να εμφανιστεί εξάνθημα κατά τη διάρκεια της λήψης ενός αντιβιοτικού. Ωστόσο, δεν θεωρούνται όλα τα εξανθήματα αλλεργικές αντιδράσεις. Ενημερώστε τον/την Παιδίατρο του παιδιού σας, εάν παρατηρήσετε εξάνθημα που μοιάζει με κνίδωση (κόκκινα, υπερυψωμένα εξογκώματα) λίγο μετά τη λήψη της πρώτης δόσης του αντιβιοτικού· αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη αλλεργικής αντίδρασης.

7. Πόσο καιρό χρειάζεται για να δράσει ένα αντιβιοτικό;

Οι περισσότερες μικροβιακές λοιμώξεις βελτιώνονται εντός 48 έως 72 ωρών από την έναρξη ενός αντιβιοτικού. Εάν τα συμπτώματα του παιδιού σας επιδεινωθούν ή δεν βελτιωθούν εντός 72 ωρών, καλέστε τον/την Παιδίατρο του παιδιού σας.

8. Μπορούν τα αντιβιοτικά να οδηγήσουν σε ανθεκτικά μικρόβια;

Η επαναλαμβανόμενη χρήση και κατάχρηση αντιβιοτικών μπορεί να οδηγήσει σε ανθεκτικά μικρόβια. Τα ανθεκτικά μικρόβια είναι μικρόβια που δεν σκοτώνονται πλέον από τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη θεραπεία τους. Αυτά τα ανθεκτικά μικρόβια μπορούν, επίσης, να μεταδοθούν σε άλλα παιδιά και ενήλικες.

Είναι σημαντικό το παιδί σας να λαμβάνει το αντιβιοτικό που είναι πιο ειδικό για τη λοίμωξή του, αντί για ένα αντιβιοτικό που καλύπτει ένα ευρύτερο φάσμα λοιμώξεων.

Εάν το παιδί σας αναπτύξει λοίμωξη ανθεκτική στα αντιβιοτικά, μπορεί να χρειαστεί ένας ειδικός τύπος αντιβιοτικού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτά τα φάρμακα χρειάζεται να χορηγηθούν ενδοφλεβίως (IV) στο νοσοκομείο.

9. Τι είναι τα αντιικά φάρμακα;

Ένα αντιικό φάρμακο μπορεί να συνταγογραφηθεί σε παιδιά που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να νοσήσουν σοβαρά, εάν προσβληθούν από κάποια ίωση π.χ. από ιό της γρίπης. Για τους περισσότερους από τους υπόλοιπους ιούς που προκαλούν συμπτώματα όπως βήχα και καταρροή, δεν υπάρχουν αποτελεσματικά αντιικά φάρμακα.

10. Πώς μπορώ να χρησιμοποιώ τα αντιβιοτικά με ασφάλεια;

• Χορηγείτε το φάρμακο σύμφωνα ακριβώς με τις οδηγίες. Δείτε τις ενότητες Συμβουλές για την Ασφαλή Χρήση Φαρμάκων και Χρήση Υγρών Φαρμάκων.
• Μη χρησιμοποιείτε το αντιβιοτικό ενός παιδιού για αδελφάκι ή φίλο· μπορεί να δώσετε λάθος φάρμακο και να προκαλέσετε βλάβη.
• Φυλάσσετε τα αντιβιοτικά και τα άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα σε ασφαλές μέρος. Μετράτε και παρακολουθείτε τον αριθμό των χαπιών που έχετε και φυλάξτε τα κλειδωμένα. Ζητήστε από φίλους, μέλη της οικογένειας και φροντιστές να κάνουν το ίδιο.
• Απορρίπτετε σωστά τα αντιβιοτικά και τα άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα που περισσεύουν. Επιστρέψτε τα αχρησιμοποίητα φάρμακα σε νοσοκομείο, ιατρείο ή φαρμακείο. Πολλοί δήμοι προσφέρουν πλέον προγράμματα «επιστροφής φαρμάκων» (take-back events) για τη συλλογή αχρησιμοποίητων φαρμάκων.

Έχετε περισσότερες ερωτήσεις;

Εάν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις ή ανησυχίες σχετικά με τη σωστή φροντίδα του παιδιού σας, παρακαλούμε συζητήστε με τον/την Παιδίατρό σας. Παρόλο που μπορεί να είναι αναγκαίο από πλευράς σας ή και δελεαστικό να επισκεφθείτε ένα κοντινό ιατρείο εκτός ωραρίου, όταν το παιδί σας είναι άρρωστο, ο/η παιδίατρός σας γνωρίζει καλύτερα το παιδί σας, έχει τον ιατρικό του φάκελο και είναι το καταλληλότερο σημείο για συμβουλές. Ρωτήστε τον/την Παιδίατρό σας πώς προτιμά να επικοινωνείτε, όταν το ιατρείο είναι κλειστό.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) δεν συνιστά κλινικές λιανικής πώλησης, υπηρεσίες τηλεϊατρικής εκτός του προγράμματος ιατρικής φροντίδας που παρέχεται από κάθε χώρα, ούτε υπηρεσίες επείγουσας φροντίδας χωρίς παιδιατρική εξειδίκευση για παιδιά κάτω των 2 ετών. Δείτε το άρθρο Επείγουσα Φροντίδα: Αξίζει τον Χρόνο που Κερδίζετε; για περισσότερες πληροφορίες.

Περισσότερες πληροφορίες

• Βήχας και Κρυολόγημα: Φάρμακα ή Σπιτικές Θεραπείες