Σημάδια εκφοβισμού: Σημαντικές ερωτήσεις που πρέπει να κάνουν οι γονείς

Ενδεικτικές ερωτήσεις που μπορεί οι γονείς να κάνουν στα παιδιά τους αναφορικά με τον εκφοβισμό είναι:

1. Έχεις δει ποτέ παιδιά να παρενοχλούν άλλα παιδιά;
2. Σε παρενοχλούν ποτέ άλλα παιδιά;
3. Παρενοχλείς ποτέ άλλα παιδιά; (Και πες την αλήθεια· δεν θα βρεις τον μπελά σου.)

Ο εκφοβισμός ορίζεται ως η ανεπιθύμητη, επιθετική συμπεριφορά μεταξύ παιδιών σχολικής ηλικίας που περιλαμβάνει μια πραγματική ή αντιλαμβανόμενη διαφορά ισχύος. Η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται ή έχει τη δυνατότητα να επαναληφθεί με την πάροδο του χρόνου. Η επιθετική συμπεριφορά μπορεί να οφείλετε σε διαφοροποιήσεις, όπως το μέγεθος, η ηλικία, το πολιτικό πλεονέκτημα, το οικονομικό πλεονέκτημα ή το κοινωνικό πλεονέκτημα.

Ο εκφοβισμός είναι συχνός και αυξάνεται ιδιαίτερα στο διαδίκτυο μέσω εφαρμογών κοινωνικών δικτύων και προγραμμάτων όπως Instagram, SnapChat, WhatsApp και YouTube. Ορισμένες εφαρμογές είναι ανώνυμες ή επιτρέπουν στα μηνύματα να εξαφανίζονται μετά από ένα χρονικό διάστημα.

Σημάδια Εκφοβισμού

Τα παιδιά που εκφοβίζουν συχνά μαθαίνουν αυτή τη συμπεριφορά στο σπίτι. Οι γονείς του παιδιού που εκφοβίζει συχνά είναι απόντες, κακοποιητικοί, αδιάφοροι ή υπερβολικά παρεμβατικοί . Τα παιδιά  που είναι μάρτυρες βίας, επίσης, διατρέχουν κίνδυνο.

Ο εκφοβισμός παίρνει πολλές μορφές:

• Σωματικός εκφοβισμός: Το θύμα αγγίζεται ή το χτυπούν απρόκλητα ή καταστρέφεται η περιουσία του.
• Λεκτικός εκφοβισμός: Το θύμα αποκαλείται με προσβλητικά ονόματα/χυδαιολογία και δέχεται ηθική προσβολή
• Ηλεκτρονικός/Διαδικτυακός εκφοβισμός: Το θύμα στοχοποιείται στο διαδίκτυο, άλλοτε ανώνυμα και άλλοτε μέσω δημόσιας ταπείνωσης (π.χ. ένα βίντεο του θύματος που αναρτάται στο YouTube χωρίς συναίνεση).
• Κοινωνικός εκφοβισμός: Ο θύτης προσπαθεί να καταστρέψει τη φήμη του θύματος ή τη σχέση του με άλλο άτομο ή οργανισμό.
• Ηλεκτρονική παρενόχληση: Όταν ένας ενήλικας εκφοβίζει ένα παιδί στο διαδίκτυο.

Όλες οι μορφές μπορούν να προκαλέσουν στα θύματα σωματικά προβλήματα υγείας, χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και κατάθλιψη. Μερικά θύματα γίνονται και τα ίδια θύτες. Άλλα θύματα έχουν αυτοκτονικές σκέψεις.

Πρόληψη Εκφοβισμού

Αν ένα παιδί δέχεται εκφοβισμό ή εκφοβίζει κάποιο άλλο, τι πρέπει να γίνει; 

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής υποστηρίζει την ευαισθητοποίηση παιδιών, γονέων, εκπαιδευτικών και διοικητικών στελεχών των σχολείων. Τα μηνύματα πρέπει να φτάνουν σε θύματα, θύτες και μάρτυρες.

Στα θύματα συνιστάται να ζητούν βοήθεια από έναν ενήλικα και υποστήριξη από συνομηλίκους. Να θυμάστε ότι η συμπεριφορά του θύτη δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα του παιδιού.

Στην Ελλάδα, η προσέγγιση που προτείνεται από την εκπαιδευτική και ψυχοκοινωνική πρακτική είναι ότι οι μαθητές που εκφοβίζουν δεν αντιμετωπίζονται μόνο τιμωρητικά, αλλά χρειάζονται αξιολόγηση και, όπου χρειάζεται, συμβουλευτική υποστήριξη. Τα άτομα που εκφοβίζουν συχνά υποφέρουν από κατάθλιψη ή χρειάζονται υποστήριξη στις κοινωνικές δεξιότητες.

Οι γονείς πρέπει να στηρίζουν τα παιδιά τους με συνεπή πειθαρχία και να τα διδάσκουν να μην συμμετέχουν σε φαινόμενα εκφοβισμού. Μπορούν, επίσης, να παροτρύνουν τα σχολεία να συζητούν τακτικά με μαθητές και εκπαιδευτικούς για τον εκφοβισμό και τις συνέπειές του. Ένα περιβάλλον όπου οι μαθητές αισθάνονται ότι ανήκουν είναι πιο αποτελεσματικό από την τιμωρία.

Στην Ελλάδα, οι γονείς διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού, στηρίζοντας τα παιδιά τους με συνεπή, σταθερά όρια και διδάσκοντάς τα τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση και τη μη συμμετοχή σε φαινόμενα εκφοβισμού — είτε ως θύτες είτε ως παθητικοί παρατηρητές.

Μπορούν, επίσης, να ενθαρρύνουν το σχολείο να εφαρμόζει δράσεις πρόληψης, συστηματικές συζητήσεις στην τάξη και προγράμματα ευαισθητοποίησης για τον εκφοβισμό και τις συνέπειές του, σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς και σχολικούς ψυχολόγους όπου υπάρχουν.

Η εμπειρία από τα σχολεία δείχνει ότι ένα περιβάλλον όπου οι μαθητές αισθάνονται ότι ανήκουν, ότι ακούγονται και ότι γίνονται σεβαστοί είναι πιο αποτελεσματικό στην πρόληψη του εκφοβισμού από την απλή τιμωρητική προσέγγιση. Η καλλιέργεια θετικού σχολικού κλίματος αποτελεί βασικό παράγοντα προστασίας.