Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο
Ασφάλεια & Πρόληψη

Ασφάλεια εμβολίων: Εξετάστε τα ερευνητικά δεδομένα

22 λεπτά ανάγνωση
Ασφάλεια εμβολίων: Εξετάστε τα ερευνητικά δεδομένα

Τα εμβόλια βρίσκονται υπό συνεχή μελέτη. Για να συστηθεί ένα εμβόλιο—ως μέρος του προγράμματος εμβολιασμών παιδιών και εφήβων—πρέπει να δοκιμαστεί, να κριθεί ασφαλές και να παρακολουθείται στενά. Οι έλεγχοι ασφάλειας ξεκινούν μόλις δημιουργηθεί ένα νέο εμβόλιο και ξεκινούν οι κλινικές δοκιμές, και συγκεντρώνονται στοιχεία για όσο διάστημα χρησιμοποιείται.

Όταν έρθει η ώρα το παιδί σας να λάβει τα συνιστώμενα εμβόλια, ίσως θέλετε να μάθετε περισσότερα για τα εμβόλια και τα νοσήματα που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό. Οι παιδίατροι δέχονται πολλές ερωτήσεις από γονείς σχετικά με τα εμβόλια. Πολλές ερωτήσεις πυροδοτούνται από παραπληροφόρηση που βρίσκεται στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Καμία ερώτηση δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντική. Είναι σημαντικό να μιλήσετε με τον/την παιδίατρό σας.

Η αλήθεια για τα εμβόλια και τον αυτισμό

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής τονίζει: “Θέλουμε να είμαστε σαφείς: δεκαετίες υψηλής ποιότητας, μεγάλης κλίμακας μελετών δείχνουν ότι τα εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό. Οι γονείς αξίζουν να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο. Δεκαετίες αυστηρής έρευνας έχουν δείξει ότι τα εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό», δήλωσε η Δρ. Susan Kressly, πρόεδρος της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής. «Τα εμβόλια είναι ένας από τους ασφαλέστερους και πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να προστατεύσουμε την υγεία των παιδιών και να τα βοηθήσουμε να ευημερούν.»

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τα εμβόλια

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για παιδιά και εφήβους καταρτίζεται από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών, που αποτελεί ομάδα ειδικών παιδιατρικής, επιδημιολογίας και λοιμωξιολογίας. Όπως και οι πολιτικές της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, οι ελληνικές συστάσεις βασίζονται στην αξιολόγηση όλων των διαθέσιμων επιστημονικών στοιχείων για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων.

Το πρόγραμμα καθορίζει ποια εμβόλια πρέπει να χορηγούνται, σε ποιες ηλικίες και με ποιες δόσεις, ώστε να προστατεύονται τα παιδιά και οι έφηβοι από σοβαρές ασθένειες και επιπλοκές. Η εφαρμογή του προγράμματος παρακολουθείται συνεχώς από τις ελληνικές υγειονομικές αρχές, ώστε να ενημερώνεται με βάση τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα και την επιδημιολογική κατάσταση στη χώρα.

Ως γονέας, μπορείτε να αισθάνεστε ασφαλής γνωρίζοντας ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν πραγματοποιηθεί εκατοντάδες μελέτες μεγάλης κλίμακας σε όλο τον κόσμο για την ασφάλεια των εμβολίων. Αυτές δείχνουν ότι:

  • Τα συνιστώμενα εμβόλια είναι ασφαλή για παιδιά και εφήβους.
  • Τα εμβόλια δεν συσχετίζονται με καταστάσεις, όπως ο διαβήτης ή προβλήματα γονιμότητας.
  • Τα εμβόλια δεν συσχετίζονται με τον αυτισμό ή αναπτυξιακές καθυστερήσεις.
  • Τα εμβόλια που περιέχουν στελέχη ιλαράς είναι ασφαλή.
  • Τα συστατικά των εμβολίων είναι ασφαλή.

Η έρευνα συνεχίζει να επιβεβαιώνει ότι τα εμβόλια είναι ασφαλή και αποτελεσματικά—και προστατεύουν παιδιά και εφήβους από σοβαρές ασθένειες.

Πώς γνωρίζουμε ότι τα εμβόλια είναι ασφαλή και αποτελεσματικά για παιδιά και εφήβους

Ακολουθεί μια σύνοψη ορισμένων μελετών που δημοσιεύτηκαν σε επιστημονικές εκδόσεις, ώστε οι γονείς να μπορούν να διαβάσουν τα στοιχεία από μόνοι τους.

Σημείωση: Αυτή δεν είναι μια εξαντλητική λίστα—μελέτες για την ασφάλεια των εμβολίων διεξάγονται και δημοσιεύονται συνεχώς και ενδέχεται να μην αποτυπώνονται εδώ. Ειδικοί αξιολόγησαν προσεκτικά τις μεθόδους και τις αναλύσεις δεδομένων που παρήγαγαν τα περιγραφόμενα αποτελέσματα πριν αποδεχθούν αυτές τις μελέτες για δημοσίευση σε επιστημονικά περιοδικά.

Ασφάλεια των εμβολίων που χρησιμοποιούνται για τον εμβολιασμό ρουτίνας στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής: Μια ενημέρωση
Οργανισμός για την Έρευνα και την Ποιότητα της Υγειονομικής Περίθαλψης (AHRQ), Δημοσίευση Νο. 21-EHC024 (2021) 

Η ενημέρωση του 2021 δεν διαπίστωσε νέα στοιχεία αυξημένου κινδύνου μετά την έκθεση του 2014 για σπάνια ανεπιθύμητα συμβάντα (σοβαρή αλλεργία, σπασμούς λόγω πυρετού και προβλήματα πήξης του αίματος) μετά τη χορήγηση των συνιστώμενων εμβολιασμών ρουτίνας. Η AHRQ χρησιμεύει στην παραγωγή στοιχείων για να καταστήσει την υγειονομική περίθαλψη ασφαλέστερη, υψηλότερης ποιότητας, πιο προσιτή, και δίκαιη
Συσχέτιση μεταξύ της εκτιμώμενης αθροιστικής έκθεσης σε αντιγόνα εμβολίων κατά τους πρώτους 23 μήνες ζωής και λοιμώξεων που δεν στοχεύονται από εμβόλια από τους 24 έως τους 47 μήνες ηλικίας

Glanz JM, et al. JAMA. 2018;319:906-913

Σε μια μελέτη 994 παιδιών ηλικίας 24-47 μηνών που επισκέφθηκαν τμήμα επειγόντων περιστατικών (ΤΕΠ) ή νοσηλεύτηκαν, 193 παιδιά εξετάστηκαν για λοιμώδη νόσο για την οποία δεν υπάρχει εμβόλιο. Οι συντάκτες της μελέτης μέτρησαν σε πόσα αντιγόνα εκτέθηκαν τα παιδιά μέσω των εμβολίων. Συνέκριναν την ομάδα των 193 παιδιών με τα υπόλοιπα 801 παιδιά που εξετάστηκαν για διαφορετικό λόγο. Δεν υπήρξε σημαντική διαφορά στις δύο ομάδες παιδιών, όσον αφορά την έκθεσή τους σε πολλαπλά εμβόλια κατά τους πρώτους 23 μήνες της ζωής τους και τον κίνδυνο για λοιμώξεις που δεν θεραπεύονται από εμβόλια.


Τα εμβόλια δεν συσχετίζονται με καταστάσεις όπως η υπογονιμότητα ή ο διαβήτης.

Προοπτική μελέτη κοόρτης σχετικά με τον εμβολιασμό κατά του COVID-19, τη λοίμωξη από SARS-CoV-2 και τη γονιμότητα

Wesselink AK, et al. AJE. 2022; doi.org/10.1093/aje/kwac011

Η μελέτη διαπίστωσε ότι ο εμβολιασμός κατά της COVID-19 δεν επηρέασε την πιθανότητα επίτευξης εγκυμοσύνης μέσα σε έναν εμμηνορροϊκό κύκλο, ούτε για τους άνδρες ούτε για τις γυναίκες. Αντίθετα, η μελέτη έδειξε ότι η μόλυνση από τον ιό που προκαλεί τον COVID-19 μπορεί να οδηγήσει σε μια παροδική μείωση της γονιμότητας στους άνδρες.

Καμία συσχέτιση μεταξύ του εμβολιασμού κατά του HPV (ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων) και της υπογονιμότητας σε γυναίκες ηλικίας 18–33 ετών στις ΗΠΑ.

Schmuhl NB et al. Vaccine. 2020. 19;38:4038–4043. 2020. 19;38:4038–4043

Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που δεν είχαν μείνει ποτέ έγκυες ή που είχαν μείνει έγκυες πριν λάβουν τον εμβολιασμό κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) είχαν μικρότερη πιθανότητα να αναφέρουν υπογονιμότητα. Δεν βρέθηκαν άλλες συσχετίσεις μεταξύ του HPV και της υπογονιμότητας.

Πρόγραμμα παιδικού εμβολιασμού και διαβήτης τύπου 1

Glanz JM, et al. Pediatrics. 2021;148:e2021051910

Οι ερευνητές μελέτησαν ιατρικά αρχεία από 584.171 παιδιά για να διερευνήσουν αν υπήρχε συσχέτιση μεταξύ του έγκαιρου εμβολιασμού (σύμφωνα με το συνιστώμενο πρόγραμμα ανοσοποιήσεων) και της εμφάνισης διαβήτη τύπου 1 στα παιδιά. Το συνιστώμενο πρόγραμμα δεν συσχετίστηκε θετικά με τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 στα παιδιά. Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν την ασφάλεια του συνιστώμενου παιδιατρικού προγράμματος εμβολιασμού.


Τα εμβόλια δεν συσχετίζονται με τον αυτισμό ή με αναπτυξιακές καθυστερήσεις.

Τα εμβόλια δεν σχετίζονται με τον αυτισμό: Μια τεκμηριωμένη μετα-ανάλυση μελετών τύπου ασθενών-μαρτύρων και μελετών κοόρτης

Taylor L, et al. Vaccine. 2014;32:3623-3629

Οι ερευνητές μιας μετα-ανάλυσης 10 μελετών (5 μελέτες κοόρτης και 5 μελέτες ασθενών-μαρτύρων), που αφορούσαν περισσότερα από 1,25 εκατομμύρια παιδιά, εξέτασαν τις διαταραχές του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ), τα εμβόλια, το συστατικό θιμεροσάλ (υδράργυρος) και το εμβόλιο ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR). Δεν βρέθηκε αιτιώδης συσχέτιση μεταξύ των εμβολιασμών και των ΔΑΦ, ούτε ειδικά μεταξύ των ΔΑΦ και του εμβολίου MMR. Επιπλέον, δεν διαπιστώθηκε αιτιώδης συσχέτιση μεταξύ των ΔΑΦ και του θιμεροσάλ (υδραργύρου).

Η αυξανόμενη έκθεση σε πρωτεΐνες και πολυσακχαρίτες που διεγείρουν την παραγωγή αντισωμάτων στα εμβόλια δεν σχετίζεται με κίνδυνο αυτισμού

DeStefano F, et al. J Peds. 2013;163:561-567

Οι ερευνητές μελέτησαν 321 παιδιά με διάγνωση διαταραχών του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ), αυτιστικής διαταραχής (AD) ή ΔΑΦ με υποχώρηση και 752 παιδιά που δεν είχαν διαγνωστεί με αυτές τις καταστάσεις. Συγκρίθηκε ο αριθμός των συστατικών που χρησιμοποιούνται στα εμβόλια (πρωτεΐνες και πολυσακχαρίτες που διεγείρουν την παραγωγή αντισωμάτων) που κάθε ομάδα παιδιών είχε λάβει μέσω εμβολίων στις ηλικίες: από τη γέννηση ως τους 3 μήνες, από τη γέννηση ως τους 7 μήνες και από τη γέννηση έως τα 2 έτη. Η σύγκριση έγινε για να διαπιστωθεί εάν τα παιδιά με διάγνωση ΔΑΦ, AD ή ΔΑΦ με υποχώρηση είχαν λάβει περισσότερα εμβολιαστικά συστατικά. Η διάγνωση ΔΑΦ, AD ή ΔΑΦ με υποχώρηση δεν συσχετίστηκε με την έκθεση σε πρωτεΐνες και πολυσακχαρίτες που διεγείρουν αντισώματα από τα εμβόλια κατά τα πρώτα 2 χρόνια ζωής. Η διάγνωση ΔΑΦ, AD ή ΔΑΦ με υποχώρηση δεν συσχετίστηκε με την έκθεση σε αυτά τα συστατικά σε καμία από τις μελετηθείσες χρονικές περιόδους (γέννηση έως 3 μήνες, γέννηση έως 7 μήνες, γέννηση έως 2 έτη), ούτε κατά τη σύγκριση του αριθμού των εμβολιαστικών συστατικών που έλαβε ένα παιδί σε μία ημέρα.

Η έγκαιρη λήψη εμβολίων τον πρώτο χρόνο ζωής δεν επηρεάζει αρνητικά τα νευροψυχολογικά αποτελέσματα

Smith M, Woods C. Pediatrics. 2010;125:1134-1141

Οι ερευνητές εξέτασαν αν υπήρχε κάποια συσχέτιση μεταξύ των εμβολίων που έγιναν τον πρώτο χρόνο ζωής ενός παιδιού και των νευροψυχολογικών αποτελεσμάτων 7–10 χρόνια αργότερα. Η μελέτη περιλάμβανε περισσότερα από 1.000 παιδιά που γεννήθηκαν μεταξύ 1993 και 1997. Η έγκαιρη λήψη εμβολίων τον πρώτο χρόνο συγκρίθηκε με καθυστερημένη ή ατελή εμβολιασμό τον πρώτο χρόνο. Οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν καμία αρνητική επίδραση στα μακροπρόθεσμα νευροψυχολογικά αποτελέσματα σε 42 τεστ που σχετίζονταν με την ομιλία και τη γλώσσα, τη λεκτική μνήμη, τις επιδόσεις, τον λεπτό συντονισμό, τις οπτικοχωρικές ικανότητες, την προσοχή και τις εκτελεστικές λειτουργίες, τη ρύθμιση της συμπεριφοράς, τους μυοσπασμούς (τικ) και τη γενική νοητική λειτουργία. Στην πραγματικότητα, η έγκαιρη λήψη εμβολίων συσχετίστηκε με καλύτερες επιδόσεις σε πολλούς από αυτούς τους δείκτες.


Τα εμβόλια που περιέχουν στέλεχος ιλαράς είναι ασφαλή.

Εμβόλια που περιέχουν ιλαρά και πυρετικοί σπασμοί σε παιδιά ηλικίας 4–6 ετών

Klein N, et al, Pediatrics. 2012;129:809-814

Μια μελέτη κοόρτης περιλάμβανε 715.484 παιδιά ηλικίας 48–83 μηνών. Τα παιδιά έλαβαν έναν από τους εξής συνδυασμούς εμβολίων:

  • δόση του εμβολίου ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς-ανεμοβλογιάς (MMRV),
  • δόση του εμβολίου ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR) και δόση του εμβολίου ανεμοβλογιάς την ίδια ημέρα,
  • δόση μόνο του εμβολίου MMR ή
  • δόση μόνο του εμβολίου ανεμοβλογιάς την ίδια ημέρα.

Οι ερευνητές στόχευσαν να προσδιορίσουν τον κίνδυνο εμφάνισης σπασμών μετά τον εμβολιασμό για κάθε ομάδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν περισσότερους πυρετούς και σπασμούς στα παιδιά που έλαβαν το εμβόλιο MMRV σε σύγκριση με τα παιδιά στις άλλες τρεις ομάδες, αλλά η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Τέσσερις πυρετικοί σπασμοί παρατηρήθηκαν 7–10 ημέρες μετά τον εμβολιασμό στα παιδιά που έλαβαν το MMRV, αλλά μόνο ένας μπορούσε να επιβεβαιωθεί. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι ο ρυθμός εμφάνισης πυρετικών σπασμών μετά το MMRV ήταν 1 σε 86.750 δόσεις. Δεν υπήρξε αυξημένος κίνδυνος πυρετικών σπασμών σε καμία από τις ομάδες της μελέτης εντός 6 εβδομάδων από τον εμβολιασμό.

Εμφάνιση αυτισμού ανάλογα με την κατάσταση εμβολιασμού MMR σε παιδιά στις ΗΠΑ με μεγαλύτερα αδέλφια με ή χωρίς αυτισμό

Jain A, et al. JAMA. 2015;313:1534-1540

Η μελέτη εξέτασε την κατάσταση εμβολιασμού με MMR σε παιδιά με ή χωρίς διαταραχή του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ), λαμβάνοντας υπόψη αν τα μεγαλύτερα αδέλφια τους είχαν ή όχι ΔΑΦ. Ο σχετικός κίνδυνος υπολογίστηκε για ένα παιδί που διαγνώστηκε με ΔΑΦ στις ηλικίες 2, 3 ή 4 ετών, με βάση το αν είχε λάβει 0 ή 1 δόση του εμβολίου MMR και αν είχε αδελφό/αδελφή με ΔΑΦ ή χωρίς ΔΑΦ. Ο σχετικός κίνδυνος υπολογίστηκε επίσης για παιδιά που διαγνώστηκαν με ΔΑΦ στην ηλικία των 5 ετών, με βάση: 1) αν είχαν λάβει 0, 1 ή 2 δόσεις του MMR και 2) αν είχαν αδελφό/αδελφή με ΔΑΦ ή χωρίς ΔΑΦ. Δεν βρέθηκε επιβλαβής συσχέτιση μεταξύ του εμβολιασμού MMR και του κινδύνου ΔΑΦ. Επιπλέον, δεν υπήρξε αιτιώδης συσχέτιση μεταξύ της λήψης 1 ή 2 δόσεων MMR και αυξημένου κινδύνου ΔΑΦ σε παιδιά που είχαν μεγαλύτερο αδελφό με ΔΑΦ.

Δεν υπάρχουν αποδείξεις για φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή αυτισμό που σχετίζεται με το εμβόλιο ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR) σε 14ετή προοπτική μελέτη

Peltola H, et al., Lancet. 1998;351:1327-1328

Αυτή η 14ετής ή μελέτη που περιλάμβανε 3 εκατομμύρια καταγεγραμμένα ανεπιθύμητα συμβάντα παρακολούθησε άτομα που εμφάνισαν γαστρεντερικά συμπτώματα ή σημάδια διάρκειας 24 ωρών ή περισσότερο, ξεκινώντας μία ώρα μετά τον εμβολιασμό με MMR. Οι ερευνητές εξέτασαν, επίσης, αρχεία νοσοκομείων και κέντρων υγείας ή πραγματοποίησαν συνεντεύξεις με τοπικές νοσηλεύτριες δημόσιας υγείας. Δεν βρέθηκαν στοιχεία για φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή αυτισμό που να συνδέεται με το εμβόλιο MMR.

Αυτισμός και εμβόλιο ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR): Καμία επιδημιολογική ένδειξη αιτιώδους συσχέτισης

Taylor B, et al. Lancet. 1999;353:2026-2029

Οι ερευνητές εξέτασαν αν υπήρξε οποιαδήποτε αλλαγή στον αριθμό ή την ηλικία διάγνωσης παιδιών με αυτισμό μετά την εισαγωγή του εμβολίου MMR στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1988. Η μελέτη εντόπισε 498 περιστατικά αυτισμού (261 «πυρηνικός» αυτισμός, 166 «μη τυπικός» αυτισμός, 71 σύνδρομο Άσπεργκερ) σε παιδιά που γεννήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1979 και μετά. Παρατηρήθηκε σταθερή αύξηση των περιστατικών αυτισμού ανά έτος γέννησης, χωρίς ξαφνική αλλαγή μετά την εισαγωγή του εμβολίου MMR. Δεν υπήρξε διαφορά στην ηλικία διάγνωσης μεταξύ των παιδιών που εμβολιάστηκαν πριν ή μετά τους 18 μήνες και αυτών που δεν είχαν εμβολιαστεί ποτέ. Δεν βρέθηκε αιτιώδης συσχέτιση μεταξύ της εμφάνισης αυτισμού εντός 1 ή 2 ετών μετά τον εμβολιασμό με MMR. Η αναπτυξιακή υποχώρηση (developmental regression) δεν συγκεντρωνόταν στους μήνες μετά τον εμβολιασμό.

Εμβόλιο παρωτίτιδας, ιλαράς και ερυθράς (MMR) και η εμφάνιση αυτισμού καταγεγραμμένη από γενικούς ιατρούς: Ανάλυση χρονοσειρών

Kaye JA, et al. BMJ. 2001; 322:460-463

Μια μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο σύγκρινε τον εμβολιασμό των παιδιών με MMR και την αύξηση της συχνότητας διαγνώσεων αυτισμού στα παιδιά. Η μελέτη περιλάμβανε 96 παιδιά με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή που γεννήθηκαν μεταξύ 1992 και 1995 και είχαν λάβει το εμβόλιο MMR σε σύγκριση με εκείνα που δεν το είχαν λάβει. Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της συχνότητας του εμβολιασμού MMR και της αύξησης του κινδύνου εμφάνισης αυτισμού με την πάροδο του χρόνου.

Τα εμβόλια ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR) και άλλα εμβόλια που περιέχουν ιλαρά δεν αυξάνουν τον κίνδυνο για φλεγμονώδη νόσο του εντέρου: Μελέτη ασθενών-μαρτύρων από το πρόγραμμα Vaccine Safety Datalink

Davis RL, et al. Arch Pediatr Adolesc Med. 2001;155:354-359

Η μελέτη εξέτασε το εμβόλιο που περιέχει ιλαρά (MCV) και τον κίνδυνο εμφάνισης νόσου του Crohn, ελκώδους κολίτιδας ή συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (IBD). Ούτε ο προηγούμενος εμβολιασμός ούτε η ηλικία κατά τον εμβολιασμό με MCV συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο για νόσο του Crohn, ελκώδη κολίτιδα ή IBD. Ο εμβολιασμός με MMR ή άλλα MCV, καθώς και ο χρόνος εμβολιασμού στις πρώτες φάσεις της ζωής, δεν αύξησε τον κίνδυνο για IBD.

Καμία επίδραση της αφαίρεσης του εμβολίου MMR στη συχνότητα εμφάνισης αυτισμού: Μελέτη συνολικού πληθυσμού

Honda H, et al. J Child Psychol Psychiatry. 2005;46:572-579

Σε μια μελέτη όλων των παιδιών που γεννήθηκαν μεταξύ 1988 και 1996 στην Γιοκοχάμα της Ιαπωνίας, ο αριθμός των νέων περιστατικών διαταραχών του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ) αυξήθηκε σημαντικά, παρά τη μείωση και την κατάργηση του εμβολίου MMR το 1993. Επιπλέον, παρατηρήθηκε απότομη αύξηση των ΔΑΦ που ξεκίνησε με τη γενιά παιδιών του 1993. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η αφαίρεση του εμβολίου MMR δεν μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της συχνότητας εμφάνισης ΔΑΦ και ότι το εμβόλιο δεν μπορεί να εξηγήσει την αύξηση της συχνότητας ΔΑΦ με την πάροδο του χρόνου.

Εμβολιασμός για ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά (MMR) και προβλήματα εντέρου ή αναπτυξιακή υποχώρηση σε παιδιά με αυτισμό: Μελέτη πληθυσμού

Taylor B, et al. BMJ. 2002;324:393

Η μελέτη αυτή εξέτασε έναν πληθυσμό παιδιών που γεννήθηκαν μεταξύ 1979 και 1998, περιλαμβάνοντας 473 παιδιά με αυτισμό. Διαπίστωσε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν το εμβόλιο MMR με μια «νέα παραλλαγή» του αυτισμού, ούτε με προβλήματα εντέρου ή αναπτυξιακή υποχώρηση.

Νευρολογικές διαταραχές μετά τον εμβολιασμό για ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά (MMR)

Mäkelä A et al. Pediatrics. 2002;110:957–963

Σε μια μελέτη με 535.544 παιδιά ηλικίας 1–7 ετών που εμβολιάστηκαν μεταξύ Νοεμβρίου 1982 και Ιουνίου 1986 στη Φινλανδία, δεν βρέθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ του εμβολιασμού MMR και εγκεφαλίτιδας, άσηπτης μηνιγγίτιδας ή αυτισμού.

Μελέτη βασισμένη σε πληθυσμό για τον εμβολιασμό ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς (MMR) και τον αυτισμό

Madsen KM et al. NEJM. 2002;347:1477-1482

Δεν βρέθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ αυτισμού και ηλικίας κατά τον εμβολιασμό MMR, χρόνου που έχει περάσει από τον εμβολιασμό ή ημερομηνίας εμβολιασμού MMR σε μια μελέτη βασισμένη σε πληθυσμό με 537.303 παιδιά που γεννήθηκαν μεταξύ 1991 και 1998. Η μελέτη αυτή διεξήχθη στη Δανία.

Ηλικία κατά τον πρώτο εμβολιασμό για ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά (MMR) σε παιδιά με αυτισμό και παιδιά ελέγχου στην σχολική τάξη: Μελέτη βασισμένη σε πληθυσμό στη μητροπολιτική περιοχή της Ατλάντα

DeStefano F et al. Pediatrics. 2004;113:259-266

Υπήρχαν παρόμοια ποσοστά στις ομάδες των παιδιών με αυτισμό και στις ομάδες ελέγχου όσον αφορά τα παιδιά που έλαβαν τον πρώτο εμβολιασμό MMR στην προτεινόμενη ηλικία ή λίγο αργότερα, και πριν από την ηλικία των 24 μηνών. Αυτή είναι η ηλικία κατά την οποία συνήθως αναγνωρίζεται η μη τυπική ανάπτυξη σε παιδιά με αυτισμό.

Ανασκόπηση ασφαλείας εμβολιασμών: Εμβόλια και αυτισμός (2004)

Ινστιτούτο Ιατρικής, The National Academies Press: 2004

Μια ανεξάρτητη επιτροπή ανασκόπησης απέρριψε οποιαδήποτε αιτιώδη σχέση μεταξύ του εμβολίου MMR και του αυτισμού. Η Ανασκόπηση Ασφαλείας Εμβολιασμών των Ινστιτούτων Ιατρικής για τα εμβόλια και τον αυτισμό περιλάμβανε 15 μέλη επιτροπής με εξειδίκευση σε παιδιατρική, εσωτερική ιατρική, ανοσολογία, νευρολογία, λοιμώδεις νόσους, επιδημιολογία, βιοστατιστική, δημόσια υγεία, αντίληψη κινδύνου, ανάλυση αποφάσεων, νοσηλευτική, γενετική, ηθική και επικοινωνία υγείας. Η επιτροπή ανέλυσε πάνω από 200 σχετικές μελέτες. Η ομάδα επίσης απέρριψε οποιαδήποτε αιτιώδη σχέση μεταξύ των εμβολίων που περιέχουν θιμεροσάλη (thimerosal) και αυτισμού.

Σχέση μεταξύ του εμβολίου ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR) και αυτισμού

Klein KC, Diehl EB. Ann Pharmacother. 2004;38:1297-1300

Εντοπίστηκαν και αξιολογήθηκαν δέκα άρθρα σχετικά με τον αυτισμό και το εμβόλιο MMR. Δεν βρέθηκε αιτιώδης σχέση μεταξύ των εμβολίων και του αυτισμού.

Υπάρχει «αναπτυξιακή υποχώρηση» (Regressive Phenotype) στη διαταραχή του φάσματος του αυτισμού που σχετίζεται με το εμβόλιο ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR); Μελέτη CPEA

Richler J, et al., J Autism Dev Disord. 2006;36:299-316

Οι ερευνητές δεν βρήκαν στοιχεία για παρατηρήσιμη απώλεια δεξιοτήτων (αναπτυξιακή υποχώρηση, regressive phenotype) στη διαταραχή του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ) που να σχετίζεται με το εμβόλιο MMR. Αυτή η πολυκεντρική μελέτη χρησιμοποίησε συνεντεύξεις με φροντιστές για να περιγράψει την απώλεια κοινωνικο-επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Επιπλέον, οι φροντιστές ανέφεραν ότι τα παιδιά με ΔΑΦ είχαν μη τυπική ανάπτυξη ήδη πριν από την παρατηρήσιμη απώλεια δεξιοτήτων.

Εμβολιασμοί και αυτισμός: Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας

Doja A, Roberts W. Can J Neurol Sci. 2006;33:341-346

Σε μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σχετικά με τους εμβολιασμούς και τον αυτισμό, η συντριπτική πλειοψηφία των μελετών κατέληξε ότι δεν υπάρχει αιτιώδης συσχέτιση μεταξύ του εμβολίου MMR και του αυτισμού. Επιπλέον, δεν βρέθηκαν πειστικά στοιχεία που να υποστηρίζουν συσχέτιση μεταξύ του συντηρητικού εμβολίου θιμεροσάλης και αυτισμού. Τέλος, δεν υπάρχουν στοιχεία που να δικαιολογούν τη χρήση θεραπείας χηλίωσης στον αυτισμό.

Εμβόλιο MMR και αναπτυξιακή υποχώρηση στις διαταραχές του φάσματος του αυτισμού: Αρνητικά αποτελέσματα από την Ιαπωνία

Uchiyama T, et al. J Autism Dev Disord. 2007;37:210-217

Το εμβόλιο MMR και η αναπτυξιακή υποχώρηση στις διαταραχές του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ) δεν συνδέθηκαν σε μια μελέτη με 904 ασθενείς με ΔΑΦ στην Ιαπωνία. Δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στη συχνότητα εμφάνισης υποχώρησης ανάμεσα σε παιδιά που είχαν εμβολιαστεί με MMR και σε εκείνα που δεν είχαν εμβολιαστεί.

 
Εμβολιασμός για ιλαρά και απόκριση αντισωμάτων σε διαταραχές του φάσματος του αυτισμού

Baird G, et al. Arch Dis Child. 2008;93:832-837

Οι ερευνητές μελέτησαν 98 εμβολιασμένα παιδιά ηλικίας 10–12 ετών στο Ηνωμένο Βασίλειο με ΔΑΦ και δύο ομάδες ελέγχου παρόμοιας ηλικίας: 52 παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αλλά χωρίς ΔΑΦ και 90 παιδιά στην ομάδα των «τυπικά αναπτυσσόμενων». Δεν βρέθηκε συσχέτιση δόσης-απόκρισης μεταξύ των συμπτωμάτων αυτισμού και των συγκεντρώσεων αντισωμάτων.

Απουσία συσχέτισης μεταξύ του εμβολίου ιλαράς και του αυτισμού με εντεροπάθεια: Μελέτη ασθενών-μαρτύρων

Hornig M, et al. PLoS One. 2008;3:e3140

Ο αυτισμός δεν συνδέθηκε με την παρουσία ίχνους ιού της ιλαράς στο γαστρεντερικό σύστημα μετά από ανάρρωση από μόλυνση ή μετά από εμβολιασμό με MMR. Σε αυτή τη μελέτη, οι ερευνητές αναζήτησαν τον ιό της ιλαράς στα έντερα 25 παιδιών με αυτισμό και γαστρεντερικές διαταραχές και 13 ακόμη παιδιών με τις ίδιες γαστρεντερικές διαταραχές αλλά χωρίς αυτισμό. Ο ιός εντοπίστηκε σε ένα παιδί από κάθε ομάδα.


Τα συστατικά των εμβολίων είναι ασφαλή.

Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές στο Μόντρεαλ, Κεμπέκ, Καναδά: Επικράτηση και σχέσεις με τους εμβολιασμούς

Fombonne E, et al. Pediatrics. 2006;118:e139-150

Μια μελέτη διαπίστωσε ότι η θιμεροσάληκαι το εμβόλιο MMR δεν συνδέονταν με την επικράτηση διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών σε 28.000 παιδιά στο Μόντρεαλ, Κεμπέκ, Καναδά, που γεννήθηκαν μεταξύ 1987-1998 (συμπεριλαμβανομένων 180 παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή). Τα δεδομένα απέκλεισαν οποιαδήποτε συσχέτιση μεταξύ της διάχυτης αναπτυξιακής διαταραχής και είτε υψηλών επιπέδων έκθεσης σε αιθυλο-υδράργυρο είτε εμβολιασμού με 1 ή 2 δόσεις MMR.

Συσχέτιση μεταξύ εμβολίων που περιέχουν θιμεροσάλη και αυτισμού

Hviid A, et al. JAMA. 2003;290:1763-1766

Μια μελέτη με 467.000 παιδιά που γεννήθηκαν στη Δανία μεταξύ 1990 και 1996 συνέκρινε παιδιά που εμβολιάστηκαν με εμβόλιο που περιέχει θιμεροσάλη με παιδιά που έλαβαν εκδοχή του ίδιου εμβολίου χωρίς θιμεροσάλη. Ο κίνδυνος εμφάνισης διαταραχών του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ) δεν διέφερε σημαντικά μεταξύ των παιδιών που εμβολιάστηκαν με εμβόλιο που περιέχει θιμεροσάλη και αυτών που έλαβαν εμβόλιο χωρίς θιμεροσάλη. Τα αποτελέσματα δεν υποστηρίζουν αιτιώδη σχέση μεταξύ παιδικού εμβολιασμού με εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη και ανάπτυξης ΔΑΦ.

Έκθεση σε θιμεροσάλη σε βρέφη και αναπτυξιακές διαταραχές: Προοπτική μελέτη κοορτής στο Ηνωμένο Βασίλειο που δεν υποστηρίζει αιτιώδη συσχέτιση

Heron J, et al. Pediatrics. 2004;114:577-583

Οι ερευνητές παρακολούθησαν την έκθεση σε θιμεροσάλη σε περισσότερα από 14.000 παιδιά που γεννήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ 1991 και 1992. Καταγράφηκε η ηλικία κατά την οποία δόθηκαν οι δόσεις εμβολίων που περιέχουν θιμεροσάλη και υπολογίστηκαν τα επίπεδα έκθεσης σε υδράργυρο στους 3, 4 και 6 μήνες. Αυτά συγκρίθηκαν με πολυάριθμα μέτρα γνωστικής και συμπεριφορικής ανάπτυξης της παιδικής ηλικίας μεταξύ 6 και 91 μηνών. Δεν βρέθηκαν στοιχεία που να δείχνουν ότι η πρώιμη έκθεση σε θιμεροσάλη είχε αρνητική επίδραση σε νευρολογικά ή ψυχολογικά αποτελέσματα.

Θιμεροσάλη και εμφάνιση αυτισμού: Αρνητικά οικολογικά στοιχεία από δεδομένα βασισμένα σε πληθυσμό της Δανίας

Madsen KM, et al. Pediatrics. 2003;112:604-606

Αναλύθηκαν δεδομένα από το Κεντρικό Μητρώο Ψυχιατρικών Ερευνών της Δανίας, που καταγράφει όλες τις ψυχιατρικές εισαγωγές από το 1971 και όλες τις εξωτερικές επαφές σε ψυχιατρικά τμήματα στη Δανία από το 1995. Δεν υπήρχε τάση αύξησης της επίπτωσης του αυτισμού κατά την περίοδο που χρησιμοποιούνταν θιμεροσάλη στη Δανία έως το 1990. Από το 1991 έως το 2000 η επίπτωση αυξήθηκε και συνέχισε να αυξάνεται ακόμη και μετά την κατάργηση της θιμεροσάλης από τα εμβόλια. Επίσης, παρατηρήθηκαν αυξήσεις σε παιδιά που γεννήθηκαν μετά τη διακοπή χρήσης της θιμεροσάλης. Τα δεδομένα δεν υποστηρίζουν συσχέτιση μεταξύ των εμβολίων που περιέχουν θιμεροσάλη και της επίπτωσης του αυτισμού.

Αυτισμός και εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη: Έλλειψη συνεπούς αποδεικτικής συσχέτισης

Stehr-Green P, et al. Am J Prevent Med. 2003;25:101-106

Μια μελέτη συνέκρινε την επικράτηση και την επίπτωση του αυτισμού στην Καλιφόρνια, τη Σουηδία και τη Δανία από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990 με τις μέσες εκθέσεις σε εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη. Στις τρεις περιοχές, η επικράτηση και η επίπτωση των διαταραχών του φάσματος του αυτισμού άρχισαν να αυξάνονται την περίοδο 1985-1989 και ο ρυθμός αύξησης επιτάχυνε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Στην Καλιφόρνια, η μέση δόση θιμεροσάλης από τα εμβόλια αυξήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Στη Σουηδία και τη Δανία, η έκθεση σε θιμεροσάλη από τα εμβόλια ήταν χαμηλή τη δεκαετία του 1970 και του 1980, μειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και καταργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τα δεδομένα δεν υποστηρίζουν τη θεωρία ότι η αυξημένη έκθεση σε εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη είναι υπεύθυνη για την εμφανή αύξηση των ποσοστών αυτισμού σε μικρά παιδιά που παρατηρείται παγκοσμίως.

Έκθεση σε θιμεροσάλη σε βρέφη και αναπτυξιακές διαταραχές: Αναδρομική μελέτη κοορτής στο Ηνωμένο Βασίλειο που δεν υποστηρίζει αιτιώδη συσχέτιση

Andrews N, et al. Pediatrics. 2004;114:584-591

Μια μελέτη ανέλυσε την έκθεση σε θιμεροσάλη και την πιθανή αναπτυξιακή καθυστέρηση σε 109.863 παιδιά που γεννήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ 1988 και 1997. Η έκθεση ορίστηκε σύμφωνα με τον αριθμό των δόσεων διφθερίτιδας-τετάνου-κοκκύτη / διφθερίτιδας-τετάνου (DTP/DT) που έλαβαν τα παιδιά μέχρι τους 3 και 4 μήνες, καθώς και με τη συσσωρευμένη ηλικιακά έκθεση σε DTP/DT μέχρι τους 6 μήνες. Με την πιθανή εξαίρεση των διαταραχών μυοσπασμάτων (τικ), δεν βρέθηκαν στοιχεία ότι η έκθεση σε θιμεροσάλη μέσω των εμβολίων DTP/DT προκαλεί νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

Πρώιμη έκθεση σε θιμεροσάλη και νευροψυχολογικά αποτελέσματα σε ηλικία 7–10 ετών

Thompson WW, et al. NEJM. 2007:357:1281-1292

Οι ερευνητές συνέκριναν την πρώιμη έκθεση σε υδράργυρο από εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη και από ανοσοσφαιρίνη που περιέχει θιμεροσάλη με 42 νευροψυχολογικά αποτελέσματα σε 1.047 παιδιά ηλικίας 7–10 ετών. Η ανοσοσφαιρίνη είναι ουσία που χρησιμοποιείται για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος σε άτομα με ορισμένες καταστάσεις. Η έκθεση σε υδράργυρο από θιμεροσάλη καθορίστηκε από ηλεκτρονικά αρχεία εμβολιασμού, ιατρικά αρχεία, προσωπικά αρχεία εμβολιασμού και συνεντεύξεις γονέων. Η μελέτη δεν υποστήριξε αιτιώδη σχέση μεταξύ πρώιμης έκθεσης σε θιμεροσάλη (μέσω εμβολίων ή ανοσοσφαιρίνης) και ελλείψεων στη νευροψυχολογική λειτουργία σε ηλικία 7–10 ετών.

Συνεχιζόμενες αυξήσεις στον αυτισμό που αναφέρονται στο σύστημα αναπτυξιακών υπηρεσιών της Καλιφόρνια: Ο υδράργυρος σε αντίθετη πορεία

Schechter R, et al. Arch Gen Psychiatry. 2008;65:19-24

Τα δεδομένα για παιδιά με αυτισμό από το Τμήμα Αναπτυξιακών Υπηρεσιών της Καλιφόρνιας αναλύθηκαν για την περίοδο 1995–2007. Η θιμεροσάλη αφαιρέθηκε από τα συνιστώμενα παιδικά εμβόλια μετά το 2002, αλλά οι περιπτώσεις αυτισμού συνέχισαν να αυξάνονται κάθε τρίμηνο. Τα δεδομένα δεν δείχνουν μείωση του αυτισμού στην Καλιφόρνια, ακόμη και μετά την αφαίρεση των ιχνών θιμεροσάλης από σχεδόν όλα τα παιδικά εμβόλια. Τα αποτελέσματα δεν υποστηρίζουν την υπόθεση ότι η έκθεση σε θιμεροσάλη κατά την παιδική ηλικία αποτελεί κύρια αιτία του αυτισμού.

Προγεννητική και βρεφική έκθεση σε θιμεροσάλη από εμβόλια και ανοσοσφαιρίνες και κίνδυνος αυτισμού

Price C, et al. Pediatrics. 2010;126:656-664

Οι ερευνητές ανέλυσαν αρχεία οργανισμών διαχείρισης υγειονομικής περίθαλψης και πραγματοποίησαν συνεντεύξεις με τους γονείς 256 παιδιών με διαταραχές του φάσματος του αυτισμού ((ΔΑΦ). Μελετήθηκαν επίσης 752 παιδιά χωρίς αυτισμό, σε αντιστοιχία με τα παιδιά με ΔΑΦ κατά έτος γέννησης, φύλο και οργανισμό διαχείρισης υγειονομικής περίθαλψης. Η προγεννητική και πρώιμη έκθεση σε υδράργυρο από εμβόλια που περιέχουν θιμεροσάλη και από ανοσοσφαιρίνη (ουσία που χρησιμοποιείται για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος σε ορισμένες καταστάσεις) δεν σχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΔΑΦ.

Έλλειψη συσχέτισης μεταξύ εμβολιασμού κατά ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς (MMR) και αυτισμού σε παιδιά: Μελέτη περίπτωσης-μάρτυρα

Budzyn D, et al. Pediatr Infect Dis J. 2010;29:397-400

Οι ερευνητές στην Πολωνία συνέκριναν το ιστορικό εμβολιασμού και τη διάγνωση αυτισμού σε 96 παιδιά ηλικίας 2 έως 15 ετών με αυτισμό και 192 παιδιά σε ομάδα ελέγχου. Για τα παιδιά που εμβολιάστηκαν πριν από τη διάγνωση του αυτισμού, ο κίνδυνος αυτισμού ήταν χαμηλότερος για τα άτομα που έλαβαν το εμβόλιο MMR σε σύγκριση με αυτά που δεν εμβολιάστηκαν. Το ίδιο αποτέλεσμα παρατηρήθηκε και για τα παιδιά που έλαβαν μονοδύναμο εμβόλιο κατά της ιλαράς.

Συσχέτιση έναντι αιτιότητας

Τι μας διδάσκουν οι πωλήσεις παγωτού χωνάκι και κλιματιστικών για τις μελέτες εμβολίων;


Σε μια μελέτη, αν δύο πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα ή το ένα μετά το άλλο, οι ερευνητές εξετάζουν προσεκτικά αν υπάρχει κάποιος τρόπος με τον οποίο το ένα θα μπορούσε να επηρεάσει το άλλο. Δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν ταυτόχρονα, αλλά το ένα δεν προκαλεί πάντα το άλλο. Για παράδειγμα, ένα κατάστημα πουλά παγωτά χωνάκι και κλιματιστικά. Ο καταστηματάρχης παρατηρεί ότι όταν το κατάστημα πουλά περισσότερα παγωτά χωνάκι, πουλά επίσης περισσότερα κλιματιστικά. Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των πωλήσεων παγωτού και των πωλήσεων κλιματιστικών. Ωστόσο, το ένα από αυτά δεν προκαλεί ή δεν οδηγεί κατ’ ανάγκη στο άλλο. Αντίστοιχα, όταν ένα άτομο εμφανίσει ένα πρόβλημα υγείας μετά από εμβολιασμό, Στην Ελλάδα, οποιοδήποτε πιθανό ανεπιθύμητο συμβάν μετά από εμβολιασμό μπορεί να αναφερθεί στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), ακόμη κι αν δεν προκλήθηκε άμεσα από το εμβόλιο. Αυτές οι αναφορές αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου συστήματος παρακολούθησης της ασφάλειας των εμβολίων, που επιτρέπει στις υγειονομικές αρχές να εντοπίζουν σπάνιες παρενέργειες και να διασφαλίζουν ότι τα εμβόλια παραμένουν ασφαλή για όλους.

Μην ξεχνάτε ότι:
Αν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις σχετικά με τα εμβόλια και το παιδί σας, μη διστάσετε να μιλήσετε με τον/την παιδίατρό σας.

Τελευταία ενημέρωση 20/11/2025

Πηγή American Academy of Pediatrics (Copyright @ 2024)

Σχετικά άρθρα

Εμβολιασμοί για πρόωρα βρέφη

Εμβολιασμοί για πρόωρα βρέφη

​Ορισμένοι γονείς πρόωρων βρεφών με χαμηλό βάρος γέννησης ανησυχούν για τον εμβολιασμό των νεογνών τους αν δηλαδή αυτός θα πρέπει να ακολουθήσει το τυπικό χρονοδιάγραμμα εμβολιασμού που έχει δημιουργηθεί από το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Η κύ…

2 λεπτά
Περισσότερα
Πώς λειτουργούν τα εμβόλια για τα παιδιά & τους εφήβους

Πώς λειτουργούν τα εμβόλια για τα παιδιά & τους εφήβους

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς μια μικρή ένεση μπορεί να εμποδίσει ένα μωρό να νοσήσει από μια σοβαρή ασθένεια; Όταν γεννιούνται τα μωρά, έχουν ανοσία σε ορισμένες ασθένειες, καθώς αυτή η ανοσία μεταβιβάζεται από τη μητέρα τους. Όμως η ανοσία δεν διαρκεί…

4 λεπτά
Περισσότερα
Τα εμβόλια που χρειάζεται το παιδί σας έως την ηλικία των 6 ετών

Τα εμβόλια που χρειάζεται το παιδί σας έως την ηλικία των 6 ετών

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί τα μωρά κάνουν εμβόλια πολύ νωρίς; Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα μωρά διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από εμάς να αρρωστήσουν. Παράλληλα, η βρεφική ηλικία είναι μια περίοδος κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα αναπτύ…

9 λεπτά
Περισσότερα

Το πρόγραμμα υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με την UNICEF και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0. της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU.

Υπουργείο Υγείας, UNICEF, Ελλάδα 2.0, Ευρωπαϊκή Ένωση

© 2026 – All rights reserved

Περιεχόμενο άρθρων: © 2026 American Academy of Pediatrics. Μεταφρασμένο με τις απαραίτητες τροποποιήσεις ώστε να αντικατοπτρίζονται οι τοπικές υπηρεσίες και πόροι και χρησιμοποιείται με άδεια απο το HealthyChildren.org.