Βοηθώντας τους εφήβους να κάνουν επιλογές σχετικά με το σεξ. Συμβουλές για γονείς

Υπάρχουν πολλά που πρέπει να γνωρίζετε και να λάβετε υπόψη όταν κάνετε υγιείς επιλογές σχετικά με το σεξ. Αν και στην αρχή μπορεί να σας φαίνεται άβολο, υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορείτε να στηρίξετε τον/την έφηβό σας.

Μπορείτε να αξιοποιήσετε κάθε ευκαιρία που σας δίνει ο/η έφηβός σας για να μιλήσετε για το θέμα ή να το ανοίξετε εσείς. Όπως και να έχει, βοηθά να:

• Διατηρείτε έναν θετικό και υποστηρικτικό τόνο.
• Εστιάζετε στην υγεία και την ασφάλεια.
• Χωρίζετε τη συζήτηση σε μικρότερα μέρη.

Συνεχίστε να διαβάζετε ιδέες έναρξης συζήτησης και συμβουλές για το τι να πείτε στον/στην έφηβο/η .

Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να ξεκινήσει κανείς να κάνει σεξ;

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία στην οποία είναι «σωστή» να ξεκινήσει κανείς να κάνει σεξ. Αυτή η απόφαση διαφέρει για τον καθένα. Είναι κάτι που εσείς και ο/η έφηβός σας θα πρέπει να συζητήσετε από πριν. Αυτό βοηθά ώστε να μπορέσει να πάρει μια συνειδητή και ενημερωμένη και όχι παρορμητική απόφαση.

Τι να λάβετε υπόψη όταν ένας/μια έφηβος/η σκέφτεται να κάνει σεξ

"Θέλω να κάνω σεξ;"

Αν ο/η έφηβός σκέφτεται να κάνει σεξ επειδή ο/η σύντροφός του/της τον/την πιέζει ή επειδή οι φίλοι/ες του/της έχουν αρχίσει να κάνουν σεξ, θα πρέπει να το ξανασκεφτεί. Το να κάνει κανείς σεξ όταν δεν νιώθει έτοιμος/η μπορεί να προκαλέσει αρνητικά συναισθήματα όπως ενοχές και ντροπή ή να το μετανιώσει.

Ο/η έφηβός σας θα πρέπει επίσης να σκεφτεί τους διάφορους τύπους σωματικής οικειότητας και σεξουαλικής συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, μπορεί να νιώθει άνετα να κρατάει χέρια, αλλά όχι να φιλάει. Είναι σημαντικό να κατανοεί τα δικά του/της όρια και να βεβαιώνεται ότι τα κατανοεί και ο/η σύντροφός του/της.

"Θέλω να κάνω σεξ με αυτό το άτομο;"

Ενθαρρύνετε τον/την έφηβό να αναλογιστεί αν έχει μια σχέση εμπιστοσύνης και ασφάλειας με το άτομο με το οποίο σκέφτεται να κάνει σεξ. Έχουν μιλήσει για το σεξ με τον/την σύντροφό του/της; Αν όχι, είναι έτοιμος/η να κάνει μια τέτοια συζήτηση; Αν έχουν μιλήσει, ένιωσε ότι ο/η σύντροφός του/της άκουγε και σεβόταν την άποψή του/της; Θα ήταν ο/η σύντροφός του/της εντάξει αν άλλαζε γνώμη ή αν αποφάσιζε να σταματήσει;

Αυτή είναι μια καλή ευκαιρία να μιλήσετε με τον/την έφηβό σας για τη συναίνεση.

Τι σημαίνει συναίνεση;

• Λέγοντας «ναι»— που είναι διαφορετικό από το να μην λες απλώς «όχι».
• Λέγοντας «ναι» χωρίς πίεση. Το να πιέζεις κάποιον/α να πει «ναι» λέγεται εξαναγκασμός.
• Λέγοντας «ναι» όταν σκέφτεσαι καθαρά. Δεν μπορεί να δοθεί συναίνεση όταν κάποιος/α είναι υπό την επήρεια αλκοόλ ή ναρκωτικών.
• Λέγοντας «ναι» κάθε φορά. Το να συναινείς να κάνεις σεξ μία φορά δεν σημαίνει ότι συναινείς για πάντα, και είναι εντάξει να αλλάξεις γνώμη.
• Λέγοντας «ναι» σε ό,τι κάνετε. Να θυμάστε ότι το να λέτε «ναι» στο φιλί, για παράδειγμα, δεν σημαίνει ότι λέτε «ναι» και στο ερωτικό άγγιγμα. Και ορισμένες προϋποθέσεις, όπως «ναι, αλλά μόνο αν χρησιμοποιήσουμε προφυλακτικό», πρέπει να γίνονται σεβαστές.

Ηλικία νόμιμης συναίνεσης

Υπάρχουν συγκεκριμένες ηλικίες νόμιμης συναίνεσης. Αυτές διαφέρουν ανά χώρα και είναι καλό να γνωρίζετε τη νομοθεσία της χώρας σας. Ορισμένες χώρες έχουν νόμους που ορίζουν το μέγιστο επιτρεπτό ηλικιακό χάσμα ανάμεσα σε δύο άτομα που κάνουν σεξ. Στην Ελλάδα, η ηλικία νόμιμης συναίνεσης καθορίζεται από τον Ποινικό Κώδικα. Συγκεκριμένα: Στην Ελλάδα, το γενικό όριο ηλικίας συναίνεσης είναι τα 15 έτη, με ειδικές προβλέψεις σε ορισμένες περιπτώσεις. Δηλαδή, άτομο 15 ετών και άνω μπορεί νομικά να συναινέσει σε σεξουαλική δραστηριότητα.

"Έχω πλάνο για ασφαλές σεξ;"

Να διαβάζετε πληροφορίες σχετικά με την πρόληψη λοιμώξεων, την αποφυγή εγκυμοσύνης και την αποφυγή χρήσης ουσιών. Όλα αυτά είναι πράγματα που εσείς και ο/η έφηβός σας θα πρέπει να λάβετε υπόψη πριν αρχίσει να κάνει σεξ.

Τι γίνεται με τα ΣΜΛ;

Οι σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις, ή ΣΜΛ , είναι συχνές. Στην πραγματικότητα, οι έφηβοι/ες και οι νεαροί ενήλικες έχουν τα υψηλότερα ποσοστά για αρκετές ΣΜΛ από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα.

Οι ΣΜΛ μπορούν να προληφθούν. Ορισμένες ΣΜΛ θεραπεύονται, όπως τα χλαμύδια και η γονόρροια. Άλλες, όπως ο HIV και ο έρπης, μπορούν να αντιμετωπιστούν αλλά όχι να ιαθούν.

Οι ΣΜΛ μπορεί να έχουν συμπτώματα, όπως πόνο, πληγές ή έκκριση, αλλά συχνά είναι «σιωπηλές». Αυτό σημαίνει ότι ένα άτομο μπορεί να έχει λοίμωξη χωρίς κανένα σημάδι ή σύμπτωμα.

Ακόμη κι αν ένας/μια σύντροφος έχει κάνει εξετάσεις, μπορεί χωρίς να το γνωρίζει να έχει μια λοίμωξη όπως ο έρπης, για την οποία συνήθως δεν διενεργούνται εξετάσεις. Είναι σημαντικό να λαμβάνονται μέτρα για να προλαμβάνεται η μετάδοση μιας ΣΜΛ, ακόμη και με έναν/μια σύντροφο που γνωρίζετε καλά και εμπιστεύεστε.

Πώς να προλαμβάνουν τις ΣΜΛ;

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προλαμβάνουν τις ΣΜΛ, πέρα από το να καθυστερούν να κάνουν σεξ. Ο σημαντικότερος είναι η χρήση προφυλακτικών (μέσα προστασίας φραγμού)κάθε φορά που κάνουν σεξ.

Ο/η έφηβός σας πρέπει να γνωρίζει τον σωστό τρόπο χρήσης προφυλακτικού:

• Βάζει το προφυλακτικό πριν ξεκινήσει η σεξουαλική επαφή.
• Βάζοντας το προφυλακτικό, αφήνει λίγο χώρο στην άκρη του πέους. Αυτός ο χώρος δεν πρέπει να είναι γεμάτος αέρα, αλλιώς το προφυλακτικό μπορεί να σκάσει σαν μπαλόνι. Μετά το σεξ, κρατάει το προφυλακτικό στη βάση και αποσύρεται.
• Τα εσωτερικά προφυλακτικά έχουν μια θήκη πολυουρεθάνης με χαλαρή εφαρμογή και δύο εύκαμπτους δακτυλίους. Για να χρησιμοποιήσετε εσωτερικό προφυλακτικό, τοποθετήστε τον έναν δακτύλιο στο εσωτερικό του κόλπου, του πρωκτού ή του στόματος. Ο άλλος δακτύλιος εφαρμόζει εξωτερικά.
• Χρησιμοποιήστε νέο προφυλακτικό αν κάνετε ξανά σεξ.

Εξετάσεις για ΣΜΛ

Εκτός από τη χρήση προφυλάξεων, ο/η έφηβός σας και ο/η σύντροφός του/της θα πρέπει να κάνουν εξετάσεις για ΣΜΛ τακτικά, αν έχουν κάνει σεξ. Να εξετάζονται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο ή συχνότερα αν υπάρχουν νέοι/ες σύντροφοι ή οποιαδήποτε ανησυχία για λοίμωξη.

Άλλοι τρόποι για να μειώσετε τον κίνδυνο ΣΜΛ είναι να αποφεύγετε το σεξ με πολλούς/ές διαφορετικούς/ές συντρόφους ή με συντρόφους που δεν γνωρίζετε καλά και να αποφεύγετε την ταυτόχρονη χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ. Κάποιοι άνθρωποι λαμβάνουν φάρμακα για την πρόληψη του HIV, γνωστά ως προληπτική αγωγή πριν από την έκθεση (PrEP). Και μην ξεχνάτε ότι τα εμβόλια, όπως αυτά κατά της ηπατίτιδας Β και του ιού HPV επίσης βοηθούν στην πρόληψη των ΣΜΛ (και ορισμένων μορφών καρκίνου)!

Πώς «πρέπει» να νιώθει το σεξ;

Αν ο/η έφηβός σας κάνει σεξ ή το σκέφτεται, είναι σημαντικό να κατανοεί ότι το σεξ θα πρέπει να είναι μια καλή εμπειρία — τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά. Αν αντιμετωπίζει προβλήματα όπως πόνο κατά τη διάρκεια του σεξ ή αν νιώθει ντροπή, θα πρέπει να σταματήσει. Μπορεί να μιλήσει με τον/την σύντροφό του/της. Μπορεί επίσης να βοηθήσει να μιλήσει με έναν/μια έμπιστο/η ενήλικα, όπως ένας γονέας ή ένας/μια επαγγελματίας υγείας. Αισθήματα ενοχής ή ντροπής μπορεί να σημαίνουν ότι δεν είναι έτοιμος/η για σεξ ή ότι θα πρέπει να επανεξετάσει την απόφασή του/της να κάνει σεξ με αυτόν/την σύντροφο.

Ο πόνος κατά τη διάρκεια του σεξ μπορεί να σημαίνει ότι χρειάζεται να αλλάξει στάσεις, να πάει πιο αργά ή να χρησιμοποιήσει λιπαντικό. Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη λιπαντικού. Γενικά, είναι καλύτερο να χρησιμοποιείται λιπαντικό με βάση το νερό ή τη σιλικόνη και χωρίς άρωμα/γεύση. Αυτό βοηθά να αποφεύγονται ερεθισμοί ή το σπάσιμο του προφυλακτικού.

Πρέπει ο/η έφηβός μου να χρησιμοποιεί αντισύλληψη;

Είναι καλύτερο να περιμένει κανείς να γίνει γονέας μέχρι μετά τα εφηβικά χρόνια. Το να αποκτήσει κανείς μωρό ως έφηβος/η μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες στη συνέχιση της εκπαίδευσης (όπως το λύκειο ή το πανεπιστήμιο), δυσκολία στην εύρεση εργασίας και οικονομικές δυσκολίες.

Μιλήστε με τον/την έφηβό σας για την αποφυγή εγκυμοσύνης. Μπορεί να επιλέξει να περιμένει πριν κάνει σεξ ή, αν είναι σεξουαλικά ενεργός/ή, θα πρέπει να χρησιμοποιεί προφυλακτικά και αντισύλληψη.

Οι έφηβοι/ες μπορούν να χρησιμοποιούν με ασφάλεια πολλές μορφές αντισύλληψης, όπως το αντισυλληπτικό χάπι, το κολπικό δακτύλιο, το αντισυλληπτικό επίθεμα, τις ενέσεις αντισύλληψης, καθώς και μακράς διάρκειας μεθόδους όπως το ενδομήτριο σπείραμα (IUD)) ή τα εμφυτεύματα αντισύλληψης. Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου γίνεται συνήθως μετά από συζήτηση με γυναικολόγο.

Στην Ελλάδα, οι έφηβοι μπορούν να λάβουν πληροφορίες και υπηρεσίες αντισύλληψης μέσω γιατρών, δημόσιων νοσοκομείων και δομών υγείας. Είναι συχνά χρήσιμο να υπάρχει υποστήριξη από γονέα ή κηδεμόνα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ιατρικές αποφάσεις ή επαναλαμβανόμενες συνταγές φαρμάκων, όμως οι επαγγελματίες υγείας παρέχουν επίσης εμπιστευτική συμβουλευτική στους νέους.

Είναι προτιμότερο οι έφηβοι/ες να χρησιμοποιούν αντισύλληψη αντί να βασίζονται σε μεθόδους που περιλαμβάνουν την παρακολούθηση των γόνιμων ημερών τους. Η έρευνα δείχνει ότι αυτού του τύπου οι στρατηγικές είναι λιγότερο αποτελεσματικές στους/στις εφήβους/ες.

Τι γίνεται με την ασφάλεια στο διαδίκτυο;

Μιλήστε με τον/την έφηβό σας για το τι περιεχόμενο βλέπει (και μοιράζεται) στο διαδίκτυο και αν κάποιο από αυτό είναι σεξουαλικό. Να είστε ειλικρινείς όταν συζητάτε για την πορνογραφία, η οποία συχνά απεικονίζει σεξ που δεν είναι οικείο ή δεν βασίζεται στη συναίνεση. Είναι φυσιολογικό να υπάρχει περιέργεια για την πορνογραφία. Ωστόσο, είναι σημαντικό να γνωρίζει ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία περιεχομένου και ότι ορισμένοι τύποι πορνογραφίας μπορεί να οδηγήσουν σε μια στρεβλή ιδέα για το πώς είναι πραγματικά το σεξ.

Βοηθήστε τον/την έφηβό σας να σκεφτεί τις έννοιες της συναίνεσης και των υγιών σχέσεων σε σχέση με τη χρήση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Υπενθυμίστε του/της ότι η αποστολή γυμνών φωτογραφιών ή σεξουαλικών μηνυμάτων σε άλλους/ες είναι μια ριψοκίνδυνη απόφαση, επειδή οι φωτογραφίες ή τα μηνύματά του/της μπορούν στη συνέχεια να κοινοποιηθούν σε άλλους/ες χωρίς τη συναίνεσή του/της. Και υπενθυμίστε του/της ότι, αν μιλά με κάποιον/α που δεν γνωρίζει και η συζήτηση στραφεί προς το σεξ, θα πρέπει να σταματήσει και να το πει σε έναν/μια ενήλικα.

Να θυμάστε

Το να μιλάτε με τον/την έφηβό σας μπορεί να τον/την βοηθήσει να μάθει πώς να κάνει υγιείς επιλογές σχετικά με το σεξ. Όταν εσείς και ο/η έφηβός σας νιώθετε άνετα να μιλάτε, γίνεται ευκολότερο για όλους να μοιράζονται ανησυχίες και ερωτήσεις.

Επιπλέον πληροφορίες

• Αποφασίζοντας να περιμένετε: Πώς να καταλάβετε αν είστε έτοιμοι για σεξ (για εφήβους)
• Σεξ, ταυτότητα φύλου και εφηβεία
• Τι είναι η σεξουαλική εκβίαση μέσω διαδικτύου και πώς στοχεύουν οι διαδικτυακοί θηρευτές τους εφήβους;
• Amaze.org
• Πρόληψη του HIV με PrEP
• Bedsider.org