Εκφράστε τις αξίες σας

Σήμερα, οι έφηβοι βομβαρδίζονται με αντικρουόμενα και συνεχώς μεταβαλλόμενα πρότυπα ηθικής και αξιών, ακριβώς την εποχή που βρίσκονται στη διαδικασία διαμόρφωσης ενός συστήματος πεποιθήσεων. Αυτό τους προκαλεί σύγχυση. Είναι, όμως, και ανησυχητικό για τους γονείς τους, επειδή αισθάνονται ότι δεν μπορούν να εμπιστευτούν τις κοινωνικές αξίες για τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους.

Οι προηγούμενες γενιές βασίζονταν σε ένα σύνθετο δίκτυο ανθρώπων και θεσμών για να διατηρήσουν τους ηθικούς κώδικες της κοινότητας. Τα μέλη της εκτεταμένης οικογένειας, οι γείτονες, οι θρησκευτικοί και κοινωνικοί οργανισμοί και τα σχολεία επέκτειναν τη σφαίρα επιρροής ενός γονέα πέρα από το σπίτι. Πολλές μητέρες και πατέρες αισθάνονται ότι μπορούν να βασιστούν σε φίλους, συγγενείς, δασκάλους και άλλους ενήλικες που εμπλέκονται στη ζωή των παιδιών τους για υποστήριξη και για να τηρούνται βασικές αξίες και κανόνες συμπεριφοράς. Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή έχει περιοριστεί σε πολλές περιπτώσεις, λόγω του αυξημένου φόρτου εργασίας, των μεγάλων ωραρίων και των κοινωνικών αλλαγών των τελευταίων δεκαετιών. Σήμερα, οι γονείς συχνά αντιμετωπίζουν την έντονη επίδραση των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων, που απευθύνονται στους νέους με περιεχόμενο που τονίζει τη δημοφιλία των διασημοτήτων, την εμφάνιση και τα αισθησιακά θέματα. Αυτό μπορεί να επηρεάζει την αντίληψη των παιδιών για τον εαυτό τους και τις αξίες τους

Αν θέλουν να αντισταθμίσουν τις εξωτερικές επιρροές που δέχονται τα παιδιά, οι γονείς έχουν καθήκον να χτίσουν ένα στέρεο ηθικό σύστημα αξιών. Έτσι, θα παραμείνουν η πιο σημαντική καθοδηγητική επιρροή στη ζωή του εφήβου σας. Ως γονείς, μην διστάζετε να μιλήσετε ανοιχτά για θέματα όπως η χρήση ναρκωτικών, το σεξ, η φυλετική μισαλλοδοξία ή τα εγκλήματα μίσους, ιδιαίτερα όταν θέτετε όρια ή εφαρμόζετε πειθαρχία. Πριν όμως θέσετε κανόνες, σκεφτείτε προσεκτικά τις θέσεις σας και εξηγήστε στο παιδί γιατί πιστεύετε αυτά που πιστεύετε. Έτσι, ακόμη και αν δεν συμφωνεί με τον κανόνα ή τη συνέπεια, θα καταλάβει ότι δεν επιβάλλεται αυθαίρετα, αλλά με λόγο και σεβασμό.

Τα παιδιά χρειάζεται να γνωρίζουν τη στάση και τις πεποιθήσεις της μαμάς και του μπαμπά, ακόμα και αν τις χρησιμοποιήσουν απλώς ως σημείο αναφοράς για να διαμορφώσουν τις δικές τους απόψεις. Μπορεί να διαφωνούν μαζί σας — μπορεί ακόμη και να σας αντιταχθούν — αλλά η έρευνα δείχνει ότι οι γονείς και οι δάσκαλοι είναι οι πιο σημαντικοί ρόλοι‑πρότυπα για τις αξίες και τις συμπεριφορές των παιδιών. Όταν οι γονείς εκφράζουν ξεκάθαρα τις πεποιθήσεις και τις αξίες τους, λειτουργώντας ως πρότυπα, τα πρότυπα αυτά βοηθούν τα παιδιά να διαμορφώσουν τα δικά τους συστήματα αξιών καθώς μεγαλώνουν, ακόμη και αν στην εφηβεία εκφράζουν αντίθετες απόψεις» (UNICEF, 2025).

Ποιος είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος να ενσταλάξετε τις αξίες σας; Με το να αποτελείται το παράδειγμα

Τα λόγια σας θα έχουν μεγαλύτερο βάρος αν γίνετε το πρότυπο για τις αξίες και τις συνήθειες που θέλετε να μιμηθεί ο έφηβός σας. Να πράττετε όπως κηρύττετε, για να το πούμε απλά. Για παράδειγμα, έρευνες δείχνουν ότι οι έφηβοι των οποίων οι γονείς καπνίζουν είναι σημαντικά πιο πιθανό να ξεκινήσουν κάπνισμα σε σχέση με τους συνομηλίκους τους από σπίτια όπου δεν καπνίζουν οι γονείς (World Health Organization, 2019). Το γεγονός όμως ότι οι γονείς μπορεί να μην πράττουν όπως κηρύττουν — είτε τώρα είτε στο παρελθόν — δεν τους εμποδίζει να μεταδίδουν ηθικές αρχίες και αξίες στα παιδιά τους. Η τελειότητα δεν είναι προϋπόθεση για τη γονεϊκότητα. Η αναπόφευκτη διαμαρτυρία — ένα αγανακτισμένο «Μα εσύ το κάνεις!» που σίγουρα περιμένατε — έχει μια εκπληκτικά απλή απάντηση. Στο παράδειγμα, το «αυτό» αναφέρεται στο κάπνισμα, αλλά η ίδια προσέγγιση μπορεί να προσαρμοστεί σε οποιαδήποτε συμπεριφορά ή στάση θεωρείτε ακατάλληλη, επικίνδυνη ή παράνομη για ένα ανήλικο. Το μυστικό είναι να παραμένετε ήρεμοι και συνεπείς, δείχνοντας ότι οι αξίες και οι κανόνες που θέτετε δεν αλλάζουν ανάλογα με τη στιγμή ή την πίεση. Οι γονείς που ίσως πειραματίστηκαν με ναρκωτικά, αλκοόλ ή σεξ στην εφηβεία τους μπορεί να αναρωτιούνται: είναι υποκριτικό να απαγορεύουν στον έφηβό τους ό,τι έκαναν εκείνοι κάποτε; Η απάντηση είναι όχι. Ως γονείς, ενεργείτε με γνώση της εμπειρίας σας και με ανησυχία για την ασφάλεια και την υγεία του παιδιού σας. Το να θέτετε όρια και να καθοδηγείτε δεν είναι υποκρισία, αλλά μια μορφή προστασίας που βοηθά τον έφηβο να αναπτύξει ασφαλείς επιλογές στη ζωή του (UNICEF, 2025). Νωρίτερα, συμβουλεύσαμε τους γονείς να μην μοιράζονται αδιάκριτα ιστορίες από τη νεότητά τους. Αλλά τι γίνεται αν το παιδί σας σας ρωτήσει κατευθείαν: «Έκανες ποτέ _____ όταν ήσουν μικρός;» Όσον αφορά συνηθισμένα εφηβικά διλήμματα που αφορούν σεξ, ναρκωτικά, κάπνισμα, σχολείο και ούτω καθεξής, μιλήστε ανοιχτά. Η παραδοχή ενός γονιού για παλαιότερες αστοχίες στη κρίση ή την ηθική μπορεί να αποτελέσει ισχυρή μαρτυρία για τα πλεονεκτήματα του να ακολουθεί κανείς τον σωστό δρόμο. Ωστόσο, μη δραματοποιείτε υπερβολικά ή καταφεύγετε σε τακτικές τρομοκρατίας και απειλών. Απλώς να είστε ειλικρινείς:

«Όταν ήμουν δεκαέξι, άφησα ένα αγόρι που βγαίναμε να με πιέσει να κάνουμε σεξ. Κοιτάζοντας πίσω, συνειδητοποιώ ότι δεν ήμουν αρκετά ώριμη για να το χειριστώ. Πόνεσα πολύ. Μακάρι να είχα περιμένει μέχρι να είμαι μεγαλύτερη.»

« Στο δεύτερο έτος μου στο πανεπιστήμιο, έπαιρνα ναρκωτικά κάθε Σαββατοκύριακο.. Μια βραδιά γύρισα οδηγώντας μεθυσμένος από ένα μπαρ και έπεσα πάνω σε ένα σταθμευμένο αυτοκίνητο. Η αστυνομία και τα πληρώματα των ασθενοφόρων έμειναν έκπληκτοι που δεν σκοτώθηκα. Μου πήρε μερικά χρόνια να βάλω τη ζωή μου σε τάξη.. Αυτά έκαναν σε εμένα τα ναρκωτικά και το αλκοόλ. Ελπίζω να είσαι πολύ πιο έξυπνος από μένα και να μην μπλέξεις με αυτά τα πράγματα.»

Παρ’όλα αυτά, μπορεί να υπάρχουν πτυχές της προσωπικής σας ζωής που προτιμάτε να μην αποκαλύψετε, ειδικά αν το παιδί σας είναι συναισθηματικά ανώριμο, κουτσομπολεύει ή έχει την τάση να σας τα πετάει κατάμουτρα όταν ανεβαίνουν οι τόνοι. Σκεφτείτε να περιγράψετε την εμπειρία σας σαν να συνέβη σε κάποιον που «γνωρίζατε», αρκεί να μην πρόκειται για κάποιον που το παιδί σας θα μπορούσε να αναγνωρίσει.

Ο στόχος αυτού του είδους της συζήτησης είναι να αυξήσει την ευαισθητοποίηση του εφήβου σας για το τι διακυβεύεται και πώς οι αποφάσεις του μπορούν να έχουν συνέπειες, όχι να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ανοίγοντας την ψυχή σας ή «βγάζοντας τα άπλυτα στη φόρα». Οι γονείς που το κάνουν αυτό πολύ συχνά ή αδιάκριτα ρισκάρουν να χάσουν το σεβασμό των παιδιών τους και να υπονομεύσουν την αυθεντία τους. Χρησιμοποιήστε κοινή λογική.