Ανταγωνισμός και απάτη

Ο γιος μου τείνει να κλέβει στα παιχνίδια. Τι πρέπει να κάνουμε;

Η απάτη (εξαπάτηση) είναι αποτέλεσμα του ανταγωνισμού. Στις μέρες μας, με λίγες εξαιρέσεις, η ανταγωνιστικότητα είναι συνηθισμένη και στην πραγματικότητα επιβραβεύεται. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι η ήττα είναι κακή και, ιδιαίτερα στα πρώτα σχολικά χρόνια, η επιθυμία τους να τα πάνε καλά είναι πολύ έντονη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όταν τα παιδιά παίζουν μεταξύ τους, η παραβίαση κανόνων και η απάτη δεν είναι ασυνήθιστα φαινόμενα. Στις μικρότερες ηλικίες, οι συγκρούσεις και οι διαφωνίες κατά τη διάρκεια των παιχνιδιών αποτελούν μέρος της διαδικασίας μάθησης. Αν παρατηρήσει κανείς τα παιδιά σε επιτραπέζια παιχνίδια ή παιχνίδια με κάρτες, θα διακρίνει τον έντονο ανταγωνισμό, την προσπάθεια για διάκριση και τη σταδιακή κοινωνική τους ωρίμανση—μια διαδικασία που κάποιες φορές οδηγεί σε παραβατικές συμπεριφορές, όπως η απάτη (εξαπάτηση).

Ωστόσο, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και πλησιάζουν την εφηβεία, τέτοιες συμπεριφορές γίνονται ολοένα και λιγότερο αποδεκτές από τους συνομηλίκους τους. Η έννοια της δικαιοσύνης αποκτά μεγαλύτερη σημασία στις σχέσεις τους, και έτσι τα παιδιά που επιμένουν να εξαπατούν συχνά στιγματίζονται ως «απατεώνες».

Αν το παιδί σας εξαπατά

Αν βρεθείτε αντιμέτωποι με μια κατάσταση όπου το παιδί σας έχει εξαπατήσει, χρειάζεται να λάβετε υπόψη πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του βαθμού πίεσης που δέχεται για να νικήσει ή να τα πάει καλά, και του δικού του υποβάθρου σχετικά με τον ανταγωνισμό. Τα παιδιά τείνουν να κλέβουν, ή να θέτουν τους δικούς τους κανόνες, όταν συμμετέχουν σε παιχνίδια ή σχολικές εργασίες που είναι πολύ σύνθετες για να τις χειριστούν. Όταν οι προσδοκίες από το παιδί είναι διαρκώς υψηλές και επικεντρώνονται αποκλειστικά στην άριστη επίδοση, η απάτη μπορεί να λειτουργήσει ως ένας μηχανισμός άμυνας απέναντι στην πίεση. Το παιδί ενδέχεται να νιώθει ότι δεν έχει άλλη επιλογή πέρα από το να καταφύγει σε αυτήν, προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις και να πετύχει. Με αυτόν τον τρόπο, η επίτευξη του στόχου αρχίζει να υπερισχύει της ίδιας της διαδικασίας. Επίσης, σκεφτείτε το παράδειγμα που προσφέρει στο παιδί σας το οικογενειακό σας περιβάλλον. Αν εσείς και ο/η σύζυγός σας υιοθετείτε, ακόμη και περιστασιακά, ανέντιμες συμπεριφορές στην καθημερινότητά σας —όπως το να κρατάτε κάτι που δεν σας ανήκει ή να δικαιολογείτε μικρές μορφές εξαπάτησης— τότε αυτό είναι το μήνυμα που περνάτε στο παιδί σας. Να είστε ευαίσθητοι στα παραδείγματα που δίνετε, αφού μπορείτε να αποτελέσετε σημαντικό πρότυπο για την πρόληψη της απάτης. Σε μεγάλο βαθμό, η προθυμία του παιδιού σας να κλέψει σχετίζεται με τις αξίες με τις οποίες μεγαλώνει. 

Πώς να βοηθήσετε το παιδί σας 

Για ένα παιδί στη μέση παιδική ηλικία, οι γονείς χρειάζεται να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν κάθε επεισόδιο απάτης ώστε να του διδάξουν την αλήθεια από το ψέμα. Για παράδειγμα, αν πιαστεί να κλέβει στο σχολείο - ένα συνηθισμένο φαινόμενο - καθίστε μαζί του και συζητήστε τη σοβαρότητα αυτής της παράβασης. Μιλήστε για τα είδη του άγχους και της πίεσης που μπορεί να νιώθει, συμπεριλαμβανομένων και των δικών σας προσδοκιών για επιτυχία. Η υπερβολική τιμωρία για αυτά τα παραπτώματα σπάνια βοηθά. 

Τα οικογενειακά παιχνίδια που βασίζονται στην τύχη μπορούν να διδάξουν στα παιδιά πώς να ανταγωνίζονται με υγιή τρόπο, χωρίς να καταφεύγουν σε απάτη. Με την καθοδήγησή σας, μπορείτε να τα βοηθήσετε να μάθουν να ακολουθούν τους κανόνες, να σέβονται τους άλλους και να αναπτύξουν έναν θετικό και δίκαιο ανταγωνισμό.

Πότε να αναζητήσετε πρόσθετη βοήθεια 

Ένα παιδί που έχει χρόνιο πρόβλημα απάτης (εξαπάτησης), ή που αποκτά αυτή τη φήμη στο σχολείο, μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω βοήθεια. Συχνά η απάτη (εξαπάτηση) είναι σύμπτωμα μιας εσωτερικής συναισθηματικής πάλης ή προβλημάτων με συνομηλίκους που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν. Πολλοί δήμοι και δημοτικές δομές προσφέρουν προγράμματα συμβουλευτικής γονέων και παιδιών. Το σχολείο μπορεί, επίσης, να παραπέμψει σε σχολικό ψυχολόγο ή εκπαιδευτικό σύμβουλο για περαιτέρω συνομιλία και υποστήριξη.

Περισσότερες πληροφορίες:

Γραμμές και υπηρεσίες υποστήριξης

• Ευρωπαϊκή Γραμμή για Παιδιά και Εφήβους 116111 – δωρεάν γραμμή με ειδικούς ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς διαθέσιμη 24/7 για παιδί και ενήλικα.
• Εθνική Γραμμή SOS 1056 για Παιδιά – λειτουργεί σε όλη την Ελλάδα και παρέχει ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη σε ανησυχίες που αφορούν παιδιά και εφήβους.
• Γραμμή 11525 – Μαζί για το Παιδί – δωρεάν συμβουλευτική για γονείς, εφήβους και εκπαιδευτικούς σχετικά με θέματα συμπεριφοράς, επικοινωνίας, άγχους και οικογενειακών δυσκολιών.