Κατάθλιψη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά τον τοκετό: Δεν είσαι μόνη

Αισθάνεσαι βαθιά θλιμμένη, αγχωμένη ή συγκλονισμένη από τότε που γέννησες; Ίσως δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς ή να φας. Μπορεί να νιώθεις σαν ρομπότ που απλώς κάνει τις κινήσεις του – ή να πανικοβάλλεσαι, όταν κάποιος πλησιάζει το νεογέννητό σου.

Αν κάποια ή όλα αυτά τα συναισθήματα σου ακούγονται γνώριμα, ελπίζω να ανακουφιστείς, όταν μάθεις πόσο συχνά συμβαίνει αυτό στους γονείς. Ήξερες ότι το 50% έως 80% όσων γεννούν βιώνουν διακυμάνσεις διάθεσης γνωστές ως «μελαγχολία του μωρού»; Και ότι 1 στις 8 Αμερικανίδες θα αναπτύξει μια πιο σοβαρή περίπτωση μεταγεννητικής κατάθλιψης; Σύμφωνα με οδηγούς υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας, περίπου το 50%–80% των γυναικών βιώνει τη «μελαγχολία του μωρού», ενώ περίπου 10%–15% (1 στις 7–10 γυναίκες) εμφανίζει επιλόχεια κατάθλιψη.

Αυτά τα στοιχεία μπορεί να είναι τρομακτικά και τα συναισθήματα κάπως συγκεχυμένα, ειδικά αμέσως μετά τη γέννηση του μωρού σου. Τα σχέδιά σου για ευτυχισμένη επαφή με το παιδί σου μπορεί να φαίνονται σαν να έχουν χαθεί—και κάθε μέρα φαίνεται σαν αιωνιότητα.

“Ως μητέρα που βίωσα τη μεταγεννητική κατάθλιψη χωρίς να την αναγνωρίσω πλήρως, έκανα αποστολή μου να μάθω για τις αλλαγές στη ζωή που συμβαίνουν κατά την εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τις πρώτες εβδομάδες της γονεϊκότητας. Όλοι μας χρειαζόμαστε βοήθεια για να αντιμετωπίσουμε τα έντονα συναισθήματα και τις δραματικές αλλαγές που συνοδεύουν τη γονεϊκή ζωή.”

Πώς θα ξέρω αν πρόκειται για επιλόχειο κατάθλιψη;

Πολλοί νέοι γονείς ρωτούν για τη “μελαγχολία του μωρού”, την κατάθλιψη και πώς να διακρίνουν τη διαφορά. Οι διακυμάνσεις της διάθεσης είναι πολύ συχνές μετά τον τοκετό, ειδικά τις πρώτες δύο εβδομάδες. Αυτό που διαφοροποιεί τη μελαγχολία από την επιλόχειο κατάθλιψη είναι η διάρκεια των συμπτωμάτων και η έντασή τους.

Οι ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν αμέσως μετά τη γέννα μπορούν να σας κάνουν να νιώθετε αφόρητα θλιμμένη, με τάση για κλάμα, καταβεβλημένη και μπερδεμένη. Συνδυάστε αυτά τα συναισθήματα με τις απαιτητικές καθημερινές και εικοσιτετράωρες υποχρεώσεις της φροντίδας ενός νεογέννητου και έχετε την ιδανική συνθήκη για βιολογικούς παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές στη διάθεση.

Οι μελαγχολικές διαθέσεις μετά τον τοκετό τείνουν να εξαφανίζονται μετά από λίγες ημέρες ή εβδομάδες, και παρόλο που μπορεί να είναι τρομακτικές, η επαρκής ξεκούραση και η αποδοχή της οικογενειακής και κοινωνικής στήριξης βοηθά τους περισσότερους γονείς να αναρρώσουν. Αλλά αν τα έντονα συναισθήματα και η κούραση δεν φεύγουν, ίσως να αντιμετωπίζετε επιλόχειο κατάθλιψη.

Πολλοί νέοι γονείς βιώνουν, επίσης, άγχος που ξεπερνά κατά πολύ το απλό άγχος για τη γέννηση ενός μωρού. Στην πραγματικότητα, η υπερβολική και συνεχιζόμενη ανησυχία της μεταγεννητικής αγχώδους διαταραχής είναι τόσο κοινή όσο και η επιλόχειος κατάθλιψη, και μπορεί ακόμη και να συμβαίνουν ταυτόχρονα. Στην Ελλάδα, αν και τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα είναι περιορισμένα, εκτιμάται ότι τα ποσοστά μεταγεννητικών αγχωδών διαταραχών είναι παρόμοια με εκείνα της Ευρώπης. Σύμφωνα με διεθνείς οδηγίες οργανισμών όπως ο World Health Organization, οι αγχώδεις διαταραχές μετά τον τοκετό είναι ιδιαίτερα συχνές και εμφανίζονται σε ποσοστά συγκρίσιμα με την επιλόχεια κατάθλιψη (περίπου 10%–15%), ενώ συχνά συνυπάρχουν.

Μπορεί η κατάθλιψη να ξεκινήσει πριν γεννηθεί το μωρό μου;

Απολύτως. Παρόλο που ακούμε πολλά για τις διακυμάνσεις της διάθεσης μετά τον τοκετό, πολλές έγκυες γυναίκες εμφανίζουν κατάθλιψη πριν από τον τοκετό. Ο όρος για αυτό είναι η προγεννητική κατάθλιψη και είναι παρόμοια με τη μεταγεννητική κατάθλιψη, όσον αφορά τα συμπτώματα που νιώθετε και τη θεραπεία που μπορεί να χρειαστείτε. Στην Ελλάδα, αν και τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα, εκτιμάται ότι τα ποσοστά είναι παρόμοια με εκείνα της Ευρώπης. Σύμφωνα με διεθνείς οδηγίες του World Health Organization, περίπου 10%–15% των εγκύων γυναικών εμφανίζουν προγεννητική κατάθλιψη. 

Πώς εκδηλώνεται η μεταγεννητική κατάθλιψη στην πραγματική ζωή;

Οι γονείς που αναπτύσσουν κατάθλιψη πριν ή μετά τον τοκετό βιώνουν βαθιά θλίψη, σύγχυση, απώλεια ενέργειας και μια αίσθηση απελπισίας για το μέλλον. Μπορεί να έχετε ξεσπάσματα θυμού ή στιγμές που όλα σας ενοχλούν.

Η δυσκολία στον ύπνο είναι ένα άλλο σύμπτωμα κατάθλιψης—και ενώ είναι πάντα δύσκολο να ξεκουραστείτε επαρκώς με ένα νεογέννητο, η κατάθλιψη κάνει ιδιαίτερα δύσκολο να αποκοιμηθείτε και να παραμείνετε κοιμισμένοι. Μπορεί να ξυπνάτε με την αίσθηση ότι δεν έχετε κοιμηθεί καθόλου, με αποτέλεσμα να αγωνίζεστε κατά τη διάρκεια της ημέρας χωρίς την ενέργεια και τη θετική διάθεση που κάνουν τη γονεϊκή φροντίδα πολύ πιο εύκολη.

Οι αλλαγές στην όρεξη και τις διατροφικές συνήθειες έρχονται, επίσης, μαζί με την κατάθλιψη. Πολλοί νέοι γονείς δεν έχουν όρεξη να φάνε καθόλου, ή τρώνε υπερβολικά υδατάνθρακες για ενέργεια ή για να αισθανθούν πιο καλά. Η καφεΐνη, η ζάχαρη και άλλες βραχυπρόθεσμα υποκατάστατα μπορούν να κάνουν τα πράγματα χειρότερα, καθώς μπορούν να διαταράξουν τον ύπνο σας και να προκαλέσουν πτώση ενέργειας πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Η κατάθλιψη μπορεί, επίσης, να σας κάνει να νιώθετε ευερέθιστη και καχύποπτη, σπρώχνοντάς σας στα όριά σας, όταν κάποιος προσπαθεί να βοηθήσει με το μωρό ή να αναλάβει απλές δουλειές στο σπίτι. Τα συναισθήματα ενοχής, ντροπής και κατηγορίας μπορούν ακόμη και να σας κάνουν να νιώθετε ότι δεν αξίζετε βοήθεια—και αυτό είναι το σημείο όπου η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί.

Γιατί πρέπει να δώσω προτεραιότητα στην υγεία μου, όταν έχω τόσα πολλά άλλα πράγματα να ασχοληθώ;

Πρώτον, γιατί η υγεία σας είναι απολύτως απαραίτητη για την υγεία, την ανάπτυξη και την ευημερία του μωρού σας (και της οικογένειάς σας επίσης). Δεύτερον, γιατί αξίζετε να είστε υγιείς και ευτυχισμένοι, ειδικά τώρα.

Αν νιώθετε ενοχές καθώς διαβάζετε τώρα αυτό το άρθρο, σας ενθαρρύνω να δείξετε στον εαυτό σας την ίδια συμπόνια που θα δίνατε στους αγαπημένους σας αν ήταν στη θέση σας. Η γονεϊκή φροντίδα δεν σημαίνει να θάβετε τις ανάγκες σας, ενώ φροντίζετε για όλους τους άλλους. Είναι μια συνεχής ροή δίνοντας και παίρνοντας. Το να χρειάζεστε βοήθεια δεν σας κάνει αδύναμους — αλλά το να ζητάτε βοήθεια είναι μια βαθιά πράξη δύναμης.

Η επιλόχειος κατάθλιψη επηρεάζει μόνο όσους γίνονται γονείς για πρώτη φορά;

“Όπως πολλές μητέρες, βίωσα επιλόχειο κατάθλιψη μετά τη γέννηση του δεύτερου παιδιού μου. Δεν ήταν απλώς επειδή ξαφνικά είχα δύο παιδιά πολύ μικρά, φορώντας ακόμα πάνα ή πάλευα να κοιμηθώ ποιοτικά.”

Οι προσαρμογές που περνούν οι νέοι γονείς με κάθε παιδί που γεννιέται μπορεί να είναι πολύπλοκες και έντονες, οπότε αν αναρωτιέστε γιατί δυσκολεύεστε να ανταπεξέλθετε, καθώς μεγαλώνει η οικογένειά σας, να καταλάβετε ότι είστε ένας από τους πολλούς, πολλούς έμπειρους γονείς που περνούν το ίδιο.

Οι θετοί γονείς νιώθουν μερικές φορές κατάθλιψη;

Φυσικά και νιώθουν — γιατί η δημιουργία ή η επέκταση μιας οικογένειας σημαίνει πάντα να αντιμετωπίζεις ισχυρά συναισθήματα και απαιτητικές νέες ρουτίνες. Η φροντίδα ενός νεογέννητου δεν είναι λιγότερο προκλητική για τους θετούς γονείς από ό,τι για τους βιολογικούς. Η μακρά, συχνά εξαντλητική διαδικασία της υιοθεσίας ενός παιδιού μπορεί να προκαλέσει τόσο υψηλά επίπεδα στρες που πολλοί γονείς νιώθουν εντελώς εξουθενωμένοι μέχρι να έρθει το μωρό τους.

Αν έχετε μόλις υιοθετήσει ένα παιδί και νιώθετε κατάθλιψη, παρακαλώ μην πείτε στον εαυτό σας ότι "δεν θα έπρεπε να αντιδράτε έτσι". Η οικογένειά σας βασίζεται σε εσάς για να λάβετε τη βοήθεια που χρειάζεστε.

Πού μπορώ να βρω αποτελεσματική θεραπεία για την επιλόχειο κατάθλιψη;

Σκεφτείτε να ξεκινήσετε με τον/την παιδίατρό σας, που καταλαβαίνει πραγματικά τι περνάτε, τόσο ιατρικά όσο και προσωπικά. Αν νιώθετε πιο άνετα να απευθυνθείτε στον/στην γυναικολόγο ή στον/στην παθολόγο σας, αυτό είναι επίσης ορθό. Είναι, επίσης, καλό να μιλήσετε με κάποιον κοντινό σας που εμπιστεύεστε, όπως ένας σύντροφος, γονέας, φίλος ή μέλος της οικογένειας, για το πώς νιώθετε.

Το κύριο ζήτημα είναι να μην αποδώσετε αυτά τα συναισθήματα ως φυσιολογικό μέρος της γονεϊκής μέριμνας. Αναζητήστε φροντίδα όσο πιο σύντομα μπορείτε, καθώς η κατάθλιψη σπάνια εξαφανίζεται από μόνη της. Δεν πρέπει να το αντιμετωπίζετε μόνοι σας.

Η θεραπεία για την επιλόχειο ή την προγεννητική κατάθλιψη μπορεί να περιλαμβάνει συζητήσεις με ψυχολόγο/ ψυχοθεραπευτή/τρια, ομάδες υποστήριξης και συζητήσεις με φίλους και την οικογένεια σχετικά με αυτά που χρειάζεστε κατά την ανάρρωση. Ελαφριά άσκηση και χαλαρωτικές πρακτικές όπως η γιόγκα και ο διαλογισμός μπορούν να βοηθήσουν. Μπορεί, επίσης, ένας ειδικός ιατρός (ψυχίατρος ή μαιευτήρας), αφού σας εξετάσει, να σας συνταγογραφήσει αντικαταθλιπτικά, πολλά από τα οποία είναι ασφαλή κατά τη διάρκεια του θηλασμού.

Να θυμάστε ότι αυτά τα φάρμακα προσφέρουν βραχυπρόθεσμη υποστήριξη ενώ αποκτάτε ξανά την ισορροπία σας. Δεν είναι η λύση στο πρόβλημα ούτε απλά ένα αποκούμπι, είναι απλώς ένα μέρος του θεραπευτικού σχεδίου που ακολουθούν εκατομμύρια άνθρωποι, όταν βιώνουν κατάθλιψη.

Τι να κάνω αν ανησυχώ για την ψυχική υγεία του συντρόφου μου;

Και οι σύντροφοι μπορεί να πάθουν κατάθλιψη, οπότε αν δείτε τον σύντροφό σας να εμφανίζει μερικά από τα συμπτώματα που περιγράφονται εδώ, μην παραμείνετε σιωπηλές. Είστε μια ομάδα, και οι δύο σημαντικοί για την υγεία της οικογένειάς σας. Ο/Η παιδίατρος ή ο/η γιατρός πρωτοβάθμιας περίθαλψης μπορεί να σας βοηθήσει να βρείτε τη σωστή φροντίδα, είτε για έναν από τους δύο σας είτε και για τους δύο.

Τι πρέπει να κάνω αν έχω επικίνδυνες σκέψεις;

Εάν σκέφτεστε να βλάψετε τον εαυτό σας ή το μωρό σας, καλέστε αμέσως τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία με το νούμερο 1018. Μην περιμένετε, γιατί αυτές οι σκέψεις είναι ένα σημάδι ότι χρειάζεστε εξειδικευμένη βοήθεια τώρα.

Επιπλέον υπάρχει η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης – 10306 και η Γραμμή Περιγεννητικής Ψυχικής Υγείας – 210 9319054 η οποία είναι Γραμμή Υποστήριξης για έγκυες, νέες μητέρες, πατέρες/συντρόφους και οικογένειες, με επαγγελματίες υγείας (ψυχολόγοι, μαίες) — πληροφορίες και ψυχολογική υποστήριξη σχετική με εγκυμοσύνη και επιλόχεια περίοδο.

Μην ξεχνάτε ότι…

Οι τακτικοί ιατρικοί έλεγχοι του παιδιού σας είναι μια ευκαιρία να συζητήσετε με τον/την παιδίατρο για το πώς αντιμετωπίζετε τη νέα σας γονεϊκή κατάσταση. Ωστόσο, μην διστάσετε να επικοινωνήσετε ανά πάσα στιγμή για συναισθήματα θλίψης και άγχους μετά τη γέννηση του μωρού σας.

Περισσότερες πληροφορίες

• Βρέφη και οικογένειες που επηρεάζονται από την Επιλόχειο Κατάθλιψη των γονέων: Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής εξηγεί