Εικονική βία: Πώς επηρεάζει τα παιδιά;

Από τη προβολή των πρώτων ταινιών των παιδιών οι ενήλικες ανησυχούσαν για το πώς τα παιδιά θα αντιδρούσαν σε βίαιες εικόνες. Τώρα που οι κινητές οθόνες προσφέρουν στα παιδιά απεριόριστη πρόσβαση σε βίαιες εικόνες και βίντεο, έχουμε ακόμα περισσότερους λόγους ανησυχίας.

Ως γονέας ή κηδεμόνας, μπορεί να νιώθετε καταβεβλημένοι από τη σκέψη του πώς η εικονική βία μπορεί να επηρεάσει το παιδί σας. Ωστόσο, υπάρχουν πρακτικά βήματα που μπορείτε να ακολουθήσετε για να προστατεύσετε παιδιά όλων των ηλικιών, βοηθώντας τα να τοποθετήσουν ό,τι βλέπουν και ακούνε σε ένα πιο υγιές πλαίσιο.

Κατανόηση του τι σημαίνει η εικονική βία στον κόσμο του παιδιού σας

Η εικονική βία είναι οποιαδήποτε πράξη επιθετικότητας που το παιδί σας μπορεί να εκτεθεί μέσω της τηλεόρασης, των ταινιών, των βιντεοπαιχνιδιών, των κοινωνικών δικτύων και άλλων ψηφιακών καναλιών. Περιλαμβάνει την αναπαράσταση της βίας σε ταινίες μεγάλης εμπορικής επιτυχίας και ερασιτεχνικά βίντεο, καθώς και την κινούμενη βία που ενσωματώνεται σε καρτούν και διαδραστικά παιχνίδια. Επίσης, οι ειδήσεις με τις τραγωδίες της πραγματικής ζωής παρέχουν έναν ατέρμονα κύκλο εικονικής βίας που τα νέα άτομα βλέπουν και ακούνε όλη μέρα.

Να έχετε υπόψη ότι η εικονική βία δεν περιορίζεται σε περιπτώσεις σωματικής κακοποίησης. Επιθετικά, απειλητικά, ρατσιστικά ή μισαλλόδοξα σχόλια μπορεί να είναι εξίσου βλαβερά για τα παιδιά που τα βλέπουν.

Αυτό που βλέπουν (ή παίζουν) τα παιδιά επηρεάζει τη συμπεριφορά τους

Έρευνες πολλών ετών συνδέουν την εικονική βία με επιθετικές σκέψεις, συναισθήματα και πράξεις στα παιδιά. Και παρόλο που συνεχίζουμε να μαθαίνουμε για τις επιπτώσεις του βίαιου περιεχομένου στα βιντεοπαιχνίδια και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα παιδιά επηρεάζονται βαθιά από τη βιαιότητα όπου και αν την αντιμετωπίζουν.

Η θέα βίαιων πράξεων—είτε πραγματικών είτε μέσω της προσομοίωσης—μπορεί να δώσει στα παιδιά την αίσθηση ότι η επιθετικότητα είναι φυσιολογική και αποδεκτή. Αυτό μπορεί να τα οδηγήσει να αναπαράγουν όσα βλέπουν και ακούνε, ειδικά αν τα παρατηρούν ή τα βιώνουν στις οικογένειες ή κοινότητές τους. Πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η έκθεση στην εικονική βία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων κατάθλιψης και άγχους.

Είναι αρκετά ανησυχητικό να σκεφτόμαστε τις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στα παιδιά μας. Ωστόσο, μακροπρόθεσμες μελέτες δείχνουν, επίσης, ότι η έκθεση στην εικονική βία κατά την παιδική ηλικία οδηγεί σε επιθετική συμπεριφορά στην ενήλικη ζωή, ακόμα και όταν τα άτομα σταματούν να χρησιμοποιούν βίαια μέσα στα επόμενα χρόνια.

Πέντε πρακτικά βήματα για να προστατεύσετε τα παιδιά και τους εφήβους από τις επιπτώσεις της εικονικής βίας

Δεν μπορείτε να προστατεύσετε το παιδί σας από όλες τις μορφές εικονικής βίας. Αλλά αυτά τα 5 βήματα μπορούν να βοηθήσουν να ελαχιστοποιηθεί η ζημιά που το βίαιο περιεχόμενο μπορεί να προκαλέσει στην υγεία του παιδιού σας, τώρα και στο μέλλον.

1. Περιορίστε αυτά που βλέπουν και παίζουν τα πολύ μικρά παιδιά. Αν έχετε παιδιά κάτω των 6 ετών, προσπαθήστε να αποκλείσετε το βίαιο περιεχόμενο από την καθημερινότητά τους. Τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία δεν μπορούν να διακρίνουν τη φαντασία από την πραγματικότητα. Σε αυτά, η βία που σε εμάς φαίνεται εικονική, εκλαμβάνεται ως πραγματική.
2. Χρησιμοποιήστε ελέγχους γονέων και αξιολογήσεις μέσων. Μια ποικιλία τεχνολογιών υπόσχεται να σας δώσει έλεγχο πάνω στις συνήθειες θέασης και παιχνιδιού των παιδιών σας, και μπορούν σίγουρα να βοηθήσουν, αν μάθετε πώς να τις χρησιμοποιείτε. Αλλά κανένα πρόγραμμα δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προσωπική σας εμπλοκή στις επιλογές των παιδιών σας. Τα μικρά παιδιά πρέπει πάντα να ζητούν άδεια πριν δουν ή παίξουν βιντεοπαιχνίδια σε οποιαδήποτε συσκευή. Μάθετε περισσότερα για τα συστήματα αξιολόγησης του περιεχομένου της τηλεόρασης και αξιολόγησης των ταινιών που μπορούν να σας βοηθήσουν να επιλέξετε με σύνεση για την οικογένειά σας. Το Συμβούλιο Αξιολόγησης Ψηφιακής Ψυχαγωγίας (ESRB)της Αμερικής, όπως και αρμόδιοι οργανισμοί σε πολλές χώρες (στην Ελλάδα αντίστοιχος οργανισμός είναι ο Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο) δημοσιεύει χρήσιμες αξιολογήσεις για παιχνίδια και εφαρμογές, και o οργανισμός Common Sense Media παρέχει μια πληθώρα αξιολογήσεων, συμβουλών και πληροφοριών.
3. Δείτε ή παίξτε με τα παιδιά σας. Η προσοχή σας έχει τεράστια δύναμη. Εξηγήστε ότι ενδιαφέρεστε για τα πράγματα που τους αρέσει να βλέπουν και να παίζουν. Καθίστε μαζί τους για λίγο για να αξιολογήσετε το επίπεδο εικονικής βίας στα αγαπημένα τους σόου, ταινίες, παιχνίδια ή εφαρμογές. Αυτό σας δίνει μια βάση γνώσης που μπορεί να σας βοηθήσει να θέσετε ρεαλιστικά όρια και προσδοκίες αργότερα.
4. Συζητήστε όσα βλέπετε. Όταν μοιράζεστε κοινές στιγμές με το παιδί σας, αφιερώστε χρόνο να συζητήσετε μαζί του. Ρωτήστε πώς ένιωσαν σε ιδιαίτερα βίαιες ή επιθετικές σκηνές. Δείξτε ενδιαφέρον για τις εντυπώσεις και τις απόψεις τους, χωρίς να διαφωνήσετε μαζί τους. Μπορείτε να μοιραστείτε τις δικές σας απόψεις χωρίς να υποδηλώσετε ότι κάποια άποψη είναι 100% σωστή ή λάθος. Για παράδειγμα, μπορείτε να πείτε, «Μπορώ να καταλάβω γιατί ο χαρακτήρας ήταν θυμωμένος. Αλλά μισώ να βλέπω ανθρώπους να γίνονται βίαιοι αντί να βρουν άλλους τρόπους να λύσουν τις διαφορές τους». 

Αυτές οι συζητήσεις αντιπαραθέτουν όσα βλέπει το παιδί σας με τις αξίες της οικογένειάς σας, όπως ο σεβασμός, η ανοχή, η ευγένεια και η αμοιβαία κατανόηση. Σας δίνουν, επίσης, την ευκαιρία να επισημάνετε περιπτώσεις όπου η βία ανταμείβεται ή εξιδανικεύεται και να προσφέρετε μια διαφορετική άποψη.

Δημιουργήστε ένα οικογενειακό σχέδιο χρήσης ψηφιακών μέσων. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προσφέρει ένα εύχρηστο εργαλείο για να βοηθήσει τους γονείς και τους κηδεμόνες να διαχειριστούν τη χρήση των μέσων στην οικογένεια. Θα βρείτε μια λίστα με προτεραιότητες μέσων για να επιλέξετε, πρακτικές συμβουλές για να εξασφαλίσετε την επιτυχία και την δυνατότητα να εκτυπώσετε και να μοιραστείτε το σχέδιό σας με κηδεμόνες, οικογένεια και φίλους. Μπορείτε ακόμη να αποθηκεύσετε το σχέδιό σας και να το επεξεργαστείτε, καθώς οι ανάγκες της οικογένειάς σας αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου.

Να βλέπετε με σαφήνεια τους κινδύνους για το παιδί σας

Παρόλο που μπορεί να ακούμε τι προσπαθούν να μας πουν όλες αυτές οι έρευνες, ίσως να θέλουμε, επίσης, να πιστεύουμε ότι δεν χρειάζεται να ανησυχούμε για τα δικά μας παιδιά. Εκατομμύρια από εμάς υποθέτουμε ότι η εικονική βία είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ανησυχούν άλλοι γονείς.

Αρκεί, ωστόσο, να παρατηρήσουμε πόσο αλλάζουν οι συμπεριφορές των παιδιών, όταν μένουν απορροφημένα στα ψηφιακά μέσα, ώστε να ανησυχήσουμε για τις επιπτώσεις των σκηνών βίας στην ψυχοσύνθεση των παιδιών.

Ο/Η παιδίατρός σας είναι έτοιμος να σας βοηθήσει

Καμία μεμονωμένη βίαιη ταινία ή βιντεοπαιχνίδι δεν θα κάνει το παιδί σας βίαιο - και η αδυναμία να ελέγξετε κάθε περίπτωση εικονικής βίας ΔΕΝ σημαίνει ότι είστε κακός γονιός. Αυτό που έχει σημασία είναι η ποσότητα και η ένταση της εικονικής βίας που απορροφά το παιδί σας με τον καιρό. Μπορείτε να προστατεύσετε την ψυχική υγεία του παιδιού σας παρακολουθώντας τι βλέπει και παίζει, θέτοντας λογικούς κανόνες ανάλογα με την ηλικία, το χαρακτήρα και τις ιδιαίτερες ανάγκες του.

Αν ανησυχείτε για την εικονική βία, μην διστάσετε να ζητήσετε καθοδήγηση από έναν ψυχολόγο. Η χρήση των μέσων είναι ένα από τα πολλά θέματα που σχετίζονται με την υγεία και που οι ειδικοί ψυχικής υγείας συζητούν συχνά με τους γονείς. Μπορούν να σας προσφέρουν πρακτικές συμβουλές προσαρμοσμένες στην οικογενειακή σας κατάσταση και να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένες ανησυχίες ή συμπτώματα που ίσως παρατηρείτε στο παιδί σας.