Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (ΣΕΕ) σε παιδιά και εφήβους

Τα παιδιά μπορεί να παρουσιάζουν συμπτώματα από το πεπτικό σύστημα όταν τρώνε υπερβολικά, όταν αρρωσταίνουν με γρίπη ή όταν αγωνιούν για το διαγώνισμα μαθηματικών της επόμενης εβδομάδας. Ωστόσο, η συχνή διάρροια ή δυσκοιλιότητα ή η συχνή εναλλαγή των δυο αυτών καταστάσεων στα παιδιά μπορεί να αποτελεί ένδειξη κάποιας σοβαρής ασθένειας ή πάθησης.

Τα παιδιά και οι έφηβοι/ες με Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (ΣΕΕ-IBS) μπορεί να νιώθουν ντροπή ή άγχος για την κατάσταση - συναισθήματα που μπορεί να επιδεινώσουν τα σωματικά συμπτώματα του ΣΕΕ. Διαβάστε παρακάτω περισσότερα για το ΣΕΕ και τον τρόπο αντιμετώπισής του.

Τι είναι το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου;

Το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (ΣΕΕ) αποτελεί μια ομάδα συμπτωμάτων, τα οποία όλα μαζί υποδηλώνουν ότι το έντερο του παιδιού δεν λειτουργεί, όπως θα έπρεπε. Για να κατανοήσουμε το ΣΕΕ, πρέπει να ρίξουμε μια γρήγορη ματιά στη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος.

Τι συμβαίνει κατά τη διαδικασία της πέψης;

Το φαγητό που τρώμε μεταφέρεται στο στομάχι, όπου τα πεπτικά υγρά αρχίζουν να το διασπούν, ώστε ο οργανισμός να μπορέσει να απορροφήσει τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία. Από εκεί, ειδικοί μύες μεταφέρουν τη μερικώς αφωμοιωμένη τροφή μέσω του εντέρου, μετακινώντας την σταδιακά προς το παχύ έντερο (κόλον).

Εκεί, ο οργανισμός διαχωρίζει τα μέρη της τροφής που το παιδί δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει, μετατρέποντάς τα σε κόπρανα. Οι μύες του παχέος εντέρου συσπώνται και χαλαρώνουν, μετακινώντας τα κόπρανα προς τα κάτω και, τελικά, έξω από το σώμα.

Πώς επηρεάζει το ΣΕΕ το πεπτικό σύστημα;

Όταν το παιδί πάσχει από ΣΕΕ, αυτές οι διαδικασίες δεν λειτουργούν με σταθερό ρυθμό. Το ΣΕΕ προκαλεί υπερβολική ευαισθησία στα νεύρα που ελέγχουν τις περισταλτικές κινήσεις του εντέρου και προωθούν την τροφή κατά μήκος του γαστρεντερικού σωλήνα.

Ως αποτέλεσμα, το τοίχωμα του πεπτικού συστήματος αντιδρά υπερβολικά σε παράγοντες, όπως τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το συναισθηματικό στρες, και υφίσταται σπασμούς. Οι κινήσεις σύσπασης και χαλάρωσης μπορεί να επιβραδυνθούν ή να επιταχυνθούν, οδηγώντας σε ενοχλητικά συμπτώματα.

Σε αντίθεση με κάποιες άλλες παθήσεις, στο ΣΕΕ δεν παρατηρείται βλάβη στον ιστό του γαστρεντερικού σωλήνα ούτε φλεγμονή. Θεωρείται μια διαταραχή του άξονα εγκεφάλου-εντέρου, της σύνδεσης, δηλαδή, μεταξύ των νεύρων του εγκεφάλου και του γαστρεντερικού σωλήνα.

Ποια είναι τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Το ΣΕΕ μπορεί να προκαλέσει μαλακά κόπρανα που προκαλούν αέρια και υδαρείς κενώσεις, αρκετές φορές την ημέρα. Μπορεί, επίσης, να προκαλέσει ξηρά και σκληρά κόπρανα που προκαλούν πόνο κατά την αφόδευση (και μπορεί να παραμείνουν στο σώμα για μέρες).

Μερικά παιδιά με ΣΕΕ παρουσιάζουν εναλλάξ και τις δυο κατηγορίες συμπτωμάτων. Ωστόσο, υπάρχουν ημέρες κατά τις οποίες το σύστημά τους φαίνεται να λειτουργεί κανονικά, αλλά, δυστυχώς, τα συμπτώματα επανέρχονται αργότερα. Ο πόνος, κυρίως στο μέσο και κάτω μέρος της κοιλιάς που συνοδεύεται από αλλαγές στα κόπρανα, είτε στη συχνότητα είτε στη μορφή, είναι χαρακτηριστικό σημάδι του ΣΕΕ. Μαζί με επώδυνες ή συχνές κενώσεις, τα παιδιά με ΣΕΕ μπορεί, επίσης, να παρουσιάσουν:

• Κράμπες
• Φούσκωμα και αέρια
• Ναυτία
• Ζάλη
• Πονοκέφαλο
• Πόνο στον πρωκτό (κοντά στο σημείο εξόδου των κοπράνων)
• Μειωμένη ενέργεια
• Μειωμένη όρεξη

Πολλά παιδιά με ΣΕΕ αισθάνονται ότι πρέπει να πηγαίνουν διαρκώς τουαλέτα, ακόμα και αν έχουν ήδη πάει αρκετές φορές.

Πώς διαγιγνώσκεται το ΣΕΕ;

Ο/Η παιδίατρος του παιδιού σας θα ξεκινήσει με το ιατρικό ιστορικό και τη φυσική εξέταση.

Ο/Η παιδίατρος θα ρωτήσει για τα συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένης της εντόπισης του πόνου, της σοβαρότητάς του και της συνήθους διάρκειας. Διαβεβαιώστε το παιδί σας ότι είναι εντάξει να μιλήσει με τον/την παιδίατρο για τις κενώσεις! Αυτή η ιδιωτική συζήτηση είναι το πρώτο βήμα για να νιώσει καλύτερα.

Ο/Η παιδίατρος μπορεί να ζητήσει εργαστηριακές εξετάσεις για να μάθει περισσότερα σχετικά με το τι συμβαίνει στο έντερο του παιδιού σας. Αυτό μπορεί να αποκλείσει άλλες παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα με το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Δείγματα αίματος, κοπράνων και ούρων μπορεί να προσφέρουν χρήσιμες ενδείξεις. Σπάνια, απαιτείται ενδοσκόπηση και κολονοσκόπηση. Πρόκειται για διαδικασίες που πραγματοποιούνται υπό γενική αναισθησία. Χρησιμοποιώντας ένα ενδοσκόπιο, έναν μακρύ λεπτό σωλήνα με μια μικρή κάμερα στην άκρη, ο/η παιδογαστρεντερολόγος μπορεί να απεικονίσει το πεπτικό σύστημα του παιδιού.

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι ΣΕΕ;

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ταξινομείται βάσει του τύπου των κενώσεων που έχει το παιδί μαζί με τον πόνο στην κοιλιά.

• Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με δυσκοιλιότητα (ΣΕΕ-C): όταν το παιδί έχει πόνο που συνοδεύεται από σκληρά κόπρανα με όχι συχνές κενώσεις.
• Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με διάρροια (ΣΕΕ-D): όταν το παιδί έχει πόνο που συνδέεται με συχνά και μαλακά κόπρανα. 
• Όταν η δυσκοιλιότητα και η διάρροια εναλλάσσονται, προκύπτει ο μικτός τύπος συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου.

Φροντίστε να ενημερώσετε τον/την παιδίατρο σας για ΟΛΑ τα συμπτώματα του παιδιού σας.

Πέρα από το φούσκωμα, τον πόνο και τα υδαρή ή σκληρά κόπρανα, ο/η παιδίατροςπρέπει να γνωρίζει αν το παιδί σας παρουσιάζει επίσης:

• Απώλεια βάρους
• Έμετο
• Πυρετό χωρίς ξεκάθαρη αιτία
• Αίμα στα κόπρανα

Σημάδια όπως αυτά μπορεί να υποδηλώνουν ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου (ΙΦΝΕ). Οι ΙΦΝΕ είναι μια ομάδα σοβαρών παθήσεων που μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στο πεπτικό σύστημα, να διακόψουν την ανάπτυξη του παιδιού, ακόμη και να προκαλέσουν ηπατική βλάβη. Αν υπάρχουν ενδείξεις ΙΦΝΕ, ο/η παιδίατρος του παιδιού σας θα προτείνει τα επόμενα βήματα για τον καθορισμό της κατάλληλης θεραπείας.

Πώς διαφέρει το ΣΕΕ από τις ΙΦΝΕ, δηλαδή τη νόσο του Crohn και την ελκώδη κολίτιδα;

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου συχνά αναφέρεται λανθασμένα ως «κολίτιδα» και «βλεννώδης κολίτιδα». Ωστόσο, η κατάληξη «-ίτιδα» στην ονομασία μιας ιατρικής πάθησης υποδηλώνει φλεγμονή. Ενώ η φλεγμονή δεν είναι χαρακτηριστικό του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου, αποτελεί χαρακτηριστικό των ιδιοπαθών φλεγμονωδών νόσων του εντέρου.

Η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα είναι και οι δύο μορφές ΙΦΝΈ. Η φλεγμονή που συμβαίνει στις ΙΦΝΕ προκαλεί βλάβη στους ιστούς του λεπτού και παχέος εντέρου. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει μερικές από τις διαφορές στα συμπτώματα μεταξύ του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου και των ΙΦΝΕ.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου για το ΣΕΕ

Δεν είναι γνωστό τι ακριβώς προκαλεί το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Γνωρίζουμε, όμως, ότι πολλοί παράγοντες παίζουν ρόλο στην ανάπτυξη του συνδρόμου. Αυτοί περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο συσπώνται οι μύες του πεπτικού συστήματος και τον τρόπο με τον οποίο συντονίζονται τα νευρικά σήματα μεταξύ του πεπτικού συστήματος και του εγκεφάλου.

Άλλοι παράγοντες που μπορεί να παίζουν ρόλο στο ΣΕΕ περιλαμβάνουν:

• Αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου. Πρόκειται για τα βακτήρια, τους ιούς και τους μύκητες που φυσιολογικά ζουν στο πεπτικό σύστημα.
• Ορισμένα τρόφιμα μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα ΣΕΕ. Αν προκαλούν αρκετά αέρια ώστε να προκαλέσουν διάταση ή φούσκωμα, μπορεί να παρουσιαστεί πόνος.
• Συναισθηματικό στρες, άγχος και κατάθλιψη. Αυτά δεν αποτελούν αίτια του ΣΕΕ, αλλά μπορούν να το επιδεινώσουν.
• Βακτηριακές λοιμώξεις που επηρεάζουν το έντερο. Αυτές μπορεί να αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης ΣΕΕ. Ωστόσο, το ΣΕΕ δεν είναι μεταδοτικό, οπότε το παιδί σας δεν μπορεί να το κολλήσει από κάποιον άλλον.
• Κληρονομικότητα. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε το ΣΕΕ, αλλά μελέτες δείχνουν ότι παίζει ρόλο η κληρονομικότητα. Όταν γονείς, παππούδες, θείοι, θείες ή άλλα μέλη της οικογένειας έχουν ΣΕΕ, ο κίνδυνος να αναπτύξει ΣΕΕ ένα παιδί είναι υψηλότερος.

Πώς αντιμετωπίζεται το ΣΕΕ;

Αν το παιδί σας έχει σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ο/η παιδίατρος θα συνεργαστεί μαζί σας για να δημιουργήσει ένα σχέδιο θεραπείας βασισμένο στα συμπτώματα. Αν και το σύνδρομο δεν προκαλεί βλάβη στο πεπτικό σύστημα του παιδιού σας, μπορεί να κάνει την καθημερινή ζωή επώδυνη και δύσκολη. Δεν υπάρχει θεραπεία για το ΣΕΕ, αλλά το σωστό σχέδιο θεραπείας μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα, ώστε το παιδί σας να νιώθει πιο άνετα στο σπίτι, στο σχολείο και στον έξω κόσμο.

Το παιδί σας μπορεί να χρειαστεί να επισκεφτεί περισσότερους Ιατρούς για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Για παράδειγμα, ο/η παιδίατρος μπορεί να σας συστήσει έναν/μια παιδογαστρεντερολόγο. Η θεραπευτική ομάδα του παιδιού σας θα εστιάσει στις γνωστές αιτίες των ενοχλήσεων του ΣΕΕ και θα δημιουργήσει ένα σχέδιο για την ανακούφιση των συγκεκριμένων συμπτωμάτων του παιδιού σας.

Αλλαγές στη διατροφή

Η διατροφή μπορεί να είναι καθοριστική, καθώς ορισμένα τρόφιμα έχουν συνδεθεί με το ΣΕΕ. Έτσι, μερικές από τις αλλαγές που προτείνονται για τη διαχείριση του ΣΕΕ περιλαμβάνουν:

• Αποφυγή γαλακτοκομικών προϊόντων και του γάλακτος αγελάδας
• Αποφυγή τροφών που προκαλούν αέρια ή είναι λιπαρές
• Αποφυγή σοκολάτας
• Αποφυγή ποτών με καφεΐνη (συμπεριλαμβανομένων ορισμένων αναψυκτικών και ενεργειακών ποτών)

Ορισμένες αλλαγές στη διατροφή, όπως η υιοθέτηση της δίαιτας με τροφές με χαμηλή περιεκτικότητα σε FODMAP* ίσως βοηθήσει, καθώς εστιάζουν σε τρόφιμα που παράγουν λιγότερα αέρια. Αναλυτικότερα, συστήνεται να προτιμούν γαλακτοκομικά χωρίς λακτόζη, φρούτα (όπως σταφύλια, φράουλες, ανανά), λαχανικά (π.χ. καρότα, αγγούρι, σπανάκι, μαρούλι), ρύζι, κινόα, βρώμη και τρόφιμα-καλές πηγές πρωτεϊνών (κρέας, ψάρι, αυγά).

Η καταγραφή του τι τρώει και πίνει το παιδί σας, ενώ παράλληλα κρατάτε σημειώσεις για τυχόν συμπτώματα του ΣΕΕ, μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό πιθανών παραγόντων που προκαλούν τα συμπτώματα. Ο/Η ιατρός σας μπορεί να συστήσει τη συνεργασία με έναν/μια έμπειρο/η Διατροφολόγο Παίδων και Εφήβων για να κάνετε αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες του παιδιού σας. Διαβάστε περισσότερα για τη διατροφή και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου εδώ.

* όπου FODMAP: Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides, And Polyols, δηλαδή Ζυμώσιμοι Ολιγοσακχαρίτες, Δισακχαρίτες, Μονοσακχαρίτες και Πολυόλες.

Διαχείριση του στρες

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των δυσάρεστων συναισθημάτων, καθώς το στρες μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα του ΣΕΕ. Ο Παιδογαστρεντερολόγος μπορεί να συστήσει τη συνεργασία με Ψυχολόγο ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας που ειδικεύεται σε διαταραχές του άξονα εγκεφάλου-εντέρου, ως μέρος της θεραπείας του συνδρόμου.

Επιπλέον, δραστηριότητες όπως η άσκηση, ο διαλογισμός, η γιόγκα και το περπάτημα στη φύση, πιθανότατα να βοηθήσουν στον μετριασμό των συμπτωμάτων.

Φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής για το ΣΕΕ

Φάρμακα ή συμπληρώματα διατροφής που μπορεί να προτείνει ο/η Ιατρός του παιδιού σας περιλαμβάνουν:

• Σπασμολυτικά φάρμακα για ανακούφιση από κράμπες, σπασμούς και κοιλιακό πόνο
• Καθαρτικά και συμπληρώματα φυτικών ινών για τη δυσκοιλιότητα
• Aντιδιαρροϊκά φάρμακα αν το παιδί σας έχει διάρροια
• Προβιοτικά ενός υγιούς εντέρου
• Αντικαταθλιπτικά φάρμακα, καθώς το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου συνδέεται με άγχος και κατάθλιψη σε παιδιά και εφήβους.

Μην ξεχνάτε ότι…

Παρότι δεν υπάρχει θεραπεία για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ), οι θεράποντες ιατροί του παιδιού σας μπορεί να προτείνουν τρόπους για τον έλεγχο των συμπτωμάτων και την διευκόλυνση της καθημερινότητας. Ο/Η παιδίατρός σας μπορεί να σας βοηθήσει να δημιουργήσετε ένα αποτελεσματικό σχέδιο φροντίδας, το οποίο μπορεί να περιλαμβάνει συνεργασία με κάποιον/α ειδικό στο πεπτικό σύστημα (παιδογαστρεντερολόγο) ή διαπιστευμένο/η Διατροφολόγο Παίδων και Εφήβων.