Ωτίτιδες στα παιδιά: Πληροφορίες για τους γονείς

Οι ωτίτιδες αποτελούν από τα συχνότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούν οι γονείς και οι φροντιστές στα παιδιά τους. Ίσως αυτό να οφείλεται στο γεγονός ότι σχεδόν 5 στα 6 παιδιά θα παρουσιάσουν ωτίτιδα πριν από τα τρίτα τους γενέθλια—και για μερικά από αυτά, οι επώδυνες αυτές λοιμώξεις θα εξελιχθούν σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που προκαλεί αϋπνία, κακή διάθεση και άλλα προβλήματα.

Γιατί οι ωτίτιδες είναι τόσο συχνές στα παιδιά και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης και θεραπείας τους; Ακολουθούν απαντήσεις στις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούν οι Παιδίατροι, μαζί με ευρήματα ερευνών που προσφέρουν χρήσιμες κατευθύνσεις.

Τι προκαλεί τις ωτίτιδες;

Μια ωτίτιδα συμβαίνει, όταν βακτήρια ή ιοί μολύνουν τον μικρό χώρο πίσω από το τύμπανο του αυτιού, γνωστό ως μέσο αυτί. Αυτή η περιοχή είναι φυσιολογικά γεμάτη με αέρα και περιέχει τρία μικροσκοπικά οστάρια που μας συμβάλλουν στην αίσθηση της ακοής.

Λοιμώξεις του μέσου ωτός (οξεία μέση ωτίτιδα)

Αυτός ο τύπος λοίμωξης στο μέσο αυτί είναι επίσης γνωστός ως οξεία μέση ωτίτιδα. Ένας μικρός σωλήνας-δίοδος που ονομάζεται ευσταχιανή σάλπιγγα συνδέει το μέσο αυτί με το πίσω μέρος της μύτης και του λαιμού. Όταν η ευσταχιανή σάλπιγγα αποφράσσεται, συνήθως λόγω κρυολογήματος ή αλλεργιών, μπορεί να συσσωρευτεί υγρό στο μέσο αυτί. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον ιδανικό για την ανάπτυξη βακτηρίων ή ιών. Αυτή η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει πόνο στο αυτί, πυρετό και δυσκολία στην ακοή.

Ενώ οι περισσότερες ωτίτιδες υποχωρούν από μόνες τους, ορισμένες απαιτούν φαρμακευτική αγωγή, όπως αντιβιοτικά, για τη θεραπεία της λοίμωξης. Η λοίμωξη του μέσου ωτός (οξεία μέση ωτίτιδα) διαφέρει από τη λοίμωξη του έξω ακουστικού πόρου (εξωτερική ωτίτιδα), η οποία ονομάζεται επίσης και “αυτί του κολυμβητή".

Πώς μπορώ να καταλάβω πότε το παιδί μου έχει ωτίτιδα;

Πολλοί ενήλικες υποθέτουν ότι όταν ένα παιδί ακουμπάει ή τραβάει το αυτί του μπορεί να αποτελεί ένδειξη πως το παιδί έχει ωτίτιδα. Ωστόσο, πολλά μωρά και μικρά παιδιά το κάνουν αυτό για να ηρεμήσουν ή απλώς για να παίξουν με τα αυτιά τους. Ακολουθούν πρόσθετα συμπτώματα ωτίτιδας που πρέπει να προσέξετε στο παιδί σας:

• Πόνος στο αυτί (ωταλγία). Μπορεί να είναι ένας οξύς πόνος ή ένας δυνατός πόνος με σφύζοντα χαρακτήρα. Η δυσφορία μπορεί να έρχεται και να φεύγει ή να παραμένει σταθερή. Συχνά ο πόνος χειροτερεύει τη νύχτα.
• Δυσκολία στην ακοή. Το παιδί σας μπορεί να παραπονεθεί ότι το αυτί του είναι βουλωμένο ή ότι δεν ακούει πολύ καλά. Τα μωρά και τα νήπια μπορεί να μην ανταποκρίνονται όπως συνήθως, όταν τους μιλάτε. Ορισμένα παιδιά με εμμένουσα απώλεια ακοής σχετιζόμενη με ωτίτιδες μπορεί να παρουσιάσουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας και της γλώσσας.
• Πυρετός. Η θερμοκρασία του σώματος του παιδιού σας μπορεί να είναι υψηλότερη από 37 βαθμούς Κελσίου.
• Εκκρίσεις από το αυτί. Μερικές φορές πύον ή υγρό μπορεί να βγει από το αυτί του παιδιού σας, το οποίο μπορεί να αποτελεί ένδειξη λοίμωξης που ενδεχομένως έχει προκαλέσει ρήξη του τυμπάνου.
• Πονοκέφαλος. Το παιδί σας μπορεί να παραπονεθεί για πίεση ή πόνο στο κεφάλι ή στο αυτί (ή αυτιά).

Μείνετε ήσυχοι ότι αν το παιδί σας δεν ακούει καλά αυτή τη στιγμή, το πρόβλημα θα υποχωρήσει, όταν υποχωρήσει και η λοίμωξη. Γενικά, δεν υπάρχει κίνδυνος μόνιμης βλάβης στην ακοή του—αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναβάλετε την επίσκεψη στον/στην Παιδίατρό σας. Οι ωτίτιδες μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή δυσφορία και απώλεια ύπνου, οπότε είναι σημαντικό να εξεταστεί το παιδί σας αμέσως.

Γιατί τα παιδιά εμφανίζουν περισσότερες ωτίτιδες από τους ενήλικες;

Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα σε ωτίτιδες επειδή:

• Το ανοσοποιητικό τους σύστημα βρίσκεται ακόμα σε φάση ανάπτυξης, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολη την καταπολέμηση οποιασδήποτε λοίμωξης.
• Η ευσταχιανή σάλπιγγα που συνδέει το μέσο αυτί ενός παιδιού με το πίσω μέρος του λαιμού του είναι πιο μικρή, πιο στενή και πιο οριζόντια σε σχέση με την ευσταχιανή σάλπιγγα ενός ενήλικα. Αυτό δυσκολεύει την αποστράγγιση του υγρού από το αυτί, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση υγρού και ανάπτυξη βακτηρίων.

Ποιοι άλλοι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν ωτίτιδες (ή να τις επιδεινώσουν);

Το παιδί σας μπορεί να αναπτύξει ωτίτιδα όταν:

• Έχει συμπτώματα κρυολογήματος, γρίπης ή αλλεργίας που προκαλούν συμφόρηση και φτέρνισμα, με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται υγρό στο αυτί.
• Εκτίθεται καθημερινά σε μικρόβια που προκαλούν κρυολογήματα, γρίπη και άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις—για παράδειγμα, στο σχολείο, στο νηπιαγωγείο ή στον παιδικό σταθμό.
• Χρησιμοποιεί μπιμπερό, ειδικά όταν βρίσκεται ξαπλωμένο για ύπνο.
• Περνά χρόνο κοντά σε ανθρώπους που καπνίζουν ή σε περιβάλλοντα όπου έχουν καπνίσει. Έχει αποδειχθεί ότι ο παθητικός και ο τριτογενής καπνός αυξάνει τον κίνδυνο για ωτίτιδες στα παιδιά και για άλλα προβλήματα υγείας, όπως βρογχιολίτιδα, ευαισθησία σε κρυολογήματα, πνευμονία, ακόμη και τερηδόνα.

Πώς διαγιγνώσκονται οι ωτίτιδες στα παιδιά;

Η διάγνωση και ο σχεδιασμός θεραπείας για τις ωτίτιδες περιλαμβάνει 3 προτεινόμενα βήματα:

1. Ο/Η παιδίατρός σας θα καθορίσει αν υπάρχει λοίμωξη, ελέγχοντας τη θερμοκρασία του παιδιού και χρησιμοποιώντας ωτοσκόπιο για να εξετάσει το εσωτερικό του αυτιού. Εάν το τύμπανο είναι κόκκινο, διογκωμένο και προεξέχει, αυτό υποδηλώνει παρουσία λοίμωξης. Εάν ο εξωτερικός ακουστικός πόρος φλεγμαίνει αλλά το τύμπανο φαίνεται φυσιολογικό, η αιτία μπορεί να είναι “το αυτί των κολυμβητών”(εξωτερική ωτίτιδα).
2. Εσείς και ο/η παιδίατρός σας θα συζητήσετε πιθανούς υφιστάμενους παράγοντες κινδύνου για τις ωτίτιδες και πώς να τους μετριάσετε. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη χρόνιων λοιμώξεων που επηρεάζουν την ευημερία του παιδιού σας.
3. Εάν το παιδί σας έχει λοίμωξη (ωτίτιδα), εσείς και ο/η Παιδίατρός σας θα παρακολουθείτε τα συμπτώματα του παιδιού σας για να διασφαλιστεί ότι αναρρώνει χωρίς πόνο.

Θα χρειαστεί το παιδί μου αντιβιοτικά;

Όσον αφορά στην ασφαλή αντιμετώπιση μιας ωτίτιδας σε παιδί, μελέτες δείχνουν ότι τα λιγότερα φάρμακα είναι η καλύτερη θεραπεία. Παρόλο που ο/η παιδίατρός σας επιθυμεί να προσφέρει γρήγορη ανακούφιση, ενδέχεται να προτιμήσει να περιμένει 48 έως 72 ώρες πριν συνταγογραφήσει αντιβιοτικά για μια πιθανή λοίμωξη. Παρακάτω θα δείτε γιατί.

• Περίπου το 80% των ωτιτίδων στην παιδική ηλικία υποχωρούν μόνες τους χωρίς φάρμακα.
• Η συχνή χρήση αντιβιοτικών μπορεί να οδηγήσει σε αντοχή στα αντιβιοτικά , γεγονός που μπορεί πραγματικά να δυσκολέψει το ανοσοποιητικό σύστημα του παιδιού σας να καταπολεμήσει μελλοντικές λοιμώξεις (συμπεριλαμβανομένων και απειλητικών για τη ζωή).

Ποιες είναι λοιπόν οι καλύτερες θεραπευτικές επιλογές για τις ωτίτιδες;

Σε πολλές περιπτώσεις, η καλύτερη θεραπευτική αγωγή δεν περιλαμβάνει αντιβιοτικά. Σε αυτή την περίπτωση, ο/η παιδίατρός σας μπορεί να προτείνει:

• Τα μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά (παυσίπονα), όπως η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη, μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του πόνου και του πυρετού που σχετίζονται με τις ωτίτιδες. (Λόγω των κινδύνων για το σύνδρομο Reye, μια σπάνια αλλά σοβαρή πάθηση που παρατηρείται σε παιδιά κάτω των 15 μηνών, ΜΗΝ δίνετε ποτέ ασπιρίνη στο μωρό ή το νήπιο σας. Για οδηγίες σχετικά με το ποια μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά είναι ασφαλή για παιδιά, καθώς και τη σωστή δοσολογία, δείτε αυτό το χρήσιμο άρθρο.)
• Προσεκτική παρακολούθηση για να διασφαλιστεί ότι η λοίμωξη υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες έως μία εβδομάδα.

Ο/Η παιδίατρος του παιδιού σας μπορεί να κρίνει ότι τα αντιβιοτικά είναι καλύτερη επιλογή εάν:

1. Το παιδί σας είναι κάτω των 2 ετών (γεγονός που σημαίνει ότι είναι πιο ευάλωτο σε επιπλοκές από μια ωτίτιδα).
2. Η λοίμωξη είναι σοβαρή ή το παιδί σας υποφέρει από έντονο πόνο ή πυρετό.
3. Τα συμπτώματα έχουν διαρκέσει αρκετές ημέρες και φαίνεται να επιδεινώνονται.
4. Το παιδί σας έχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή κάποια άλλη ιατρική πάθηση που το καθιστά πιο επιρρεπές σε επιπλοκές.

Αν συνταγογραφηθούν αντιβιοτικά, τι πρέπει να γνωρίζω;

Για πιο σοβαρές ή επιπλεγμένες ωτίτιδες, μπορεί να συνταγογραφηθούν από του στόματος.

Ακολουθήστε αυτά τα βήματα για να προστατεύσετε την υγεία του παιδιού σας κατά τη λήψη αντιβιοτικών:

• Βεβαιωθείτε ότι ολοκληρώνει όλη την θεραπεία με το φάρμακο. Η παράλειψη των τελευταίων δόσεων ενός αντιβιοτικού μπορεί να επιτρέψει την επανεμφάνιση της λοίμωξης, κάτι που τελικά μπορεί να την καταστήσει ακόμη πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
• Συζητήστε με τον/την παιδίατρο να προσθέσετε προβιοτικά για να προστατεύσετε το εντερικό μικροβίωμα του παιδιού σας από τις πιθανές επιπτώσεις των αντιβιοτικών. Εδώ θα δείτε πώς λειτουργούν τα προβιοτικά για να διατηρήσουν υγιή το πεπτικό και το ανοσοποιητικό σύστημα του παιδιού σας.
• Παρακολουθήστε για ανεπιθύμητες ενέργειες. Περίπου 1 στα 5 παιδιά παρουσιάζει ναυτία, διάρροια, στομαχικούς πόνους, εξανθήματα ή αλλεργικές αντιδράσεις όταν λαμβάνει αντιβιοτικά. Συμβουλευτείτε τον/την Παιδίατρό σας αν παρατηρήσετε αυτά τα συμπτώματα στο παιδί σας. Φροντίστε να ενημερώσετε τον/την παιδίατρο του παιδιού σας, αν γνωρίζετε ότι έχει αλλεργία σε ένα συγκεκριμένο φάρμακο ή είχε μια ανησυχητική αλλεργική αντίδραση σε αντιβιοτικά στο παρελθόν.

Το παιδί μου πάσχει από χρόνια ωτίτιδα. Θα βοηθήσουν οι σωληνίσκοι αερισμού;

Ορισμένα παιδιά — εκείνα με σοβαρές επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες, προβλήματα ακοής και/ή καθυστέρηση λόγου μετά από πολλαπλές ωτίτιδες, πολλαπλές αλλεργίες σε αντιβιοτικά και άλλες επιπλοκές από τις ωτίτιδες —μπορεί να ωφεληθούν από την τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού. Αυτοί τοποθετούνται χειρουργικά μέσω του τυμπάνου και διευκολύνουν την εκροή των υγρού από το αυτί.

Οι παιδίατροι και άλλοι επαγγελματίες υγείας μπορεί να προτείνουν σωληνίσκους αερισμού λιγότερο συχνά, καθώς έρευνες έχουν δείξει ότι η συμβατική αγωγή (συμπεριλαμβανομένης της προσεκτικής χρήσης αντιβιοτικών) λειτουργεί εξίσου καλά.

Αν έχετε απορίες για αυτή τη θεραπεία για το παιδί σας, ζητήστε περισσότερες πληροφορίες από τον/την παιδίατρό σας.

Τι άλλο πρέπει να γνωρίζω για τη θεραπεία και την πρόληψη των παιδικών λοιμώξεων αυτιού (ωτιτίδων);

• Το παιδί σας δεν μπορεί να κολλήσει ωτίτιδα από άλλους. Οι ωτίτιδες δεν είναι μεταδοτικές—γεγονός που σημαίνει ότι μόλις αισθανθούν αρκετά καλά, τα παιδιά μπορούν να επιστρέψουν στον παιδικό σταθμό ή στο σχολείο ενώ αναρρώνουν από μια ωτίτιδα. Ωστόσο, να έχετε υπόψη ότι πολλές ωτίτιδες ξεκινούν από κρυολογήματα, γρίπη ή τον RSV— ιοί, δηλαδή, που μεταδίδονται από άλλους. To πλύσιμο των χεριών, η υγιεινή διατροφή και άλλα μέτρα που ενισχύουν την ανοσία έναντι των λοιμώξεων θα μειώσουν τον κίνδυνο του παιδιού σας για χρόνιες ωτίτιδες.
• Ο θηλασμός προστατεύει το παιδί σας από ωτίτιδες (και άλλες λοιμώξεις), ενισχύοντας το ανοσοποιητικό του σύστημα από την πρώτη στιγμή. Μάθετε περισσότερα για τον θηλασμό και την υγεία του παιδιού σας μακροπρόθεσμα εδώ.
• Οι εμβολιασμοί συμβάλλουν στην πρόληψη των λοιμώξεων του αυτιού. Η συμμόρφωση με το εμβολιαστικό πρόγραμμα μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο του παιδιού σας για παθήσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε ωτίτιδες, όπως η πνευμονία και η μηνιγγίτιδα. Ο εμβολιασμός μπορεί, επίσης, να βοηθήσει στην πρόληψη ωτίτιδων στα παιδιά.

Αν έχετε ερωτήσεις, συμβουλευτείτε τον/την παιδίατρό σας

Επειδή οι ωτίτιδες είναι πολύ συχνές στα παιδιά, ο/η παιδίατρός σας έχει εκτενή εμπειρία στη διάγνωση και τη θεραπεία τους. Όταν ανησυχείτε για πιθανά σημεία λοίμωξης ή αναρωτιέστε πώς να φροντίσετε το παιδί σας, συμβουλευτείτε τον/την παιδίατρό σας.

Περισσότερες πληροφορίες

• RSV: όταν δεν είναι ένα απλό κρυολόγημα