Απώλεια ακοής στα παιδιά

Η απώλεια ακοής μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η απώλεια ακοής κατά τη γέννηση ή αυτή που αναπτύσσεται σε βρέφη και νήπια, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα ανάπτυξης, εάν δεν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί άμεσα, καθώς η φυσιολογική ακοή είναι απαραίτητη για την κατανόηση του προφορικού λόγου — και στη συνέχεια, για την παραγωγή σαφούς ομιλίας.

Εάν το παιδί σας παρουσιάσει απώλεια ακοής κατά τη βρεφική ηλικία και την πρώιμη παιδική ηλικία, απαιτείται άμεση προσοχή. Ακόμη και μια προσωρινή αλλά σημαντική απώλεια ακοής κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να κάνει εξαιρετικά δύσκολη για το παιδί την εκμάθηση του προφορικού λόγου ή των προτύπων ομιλίας.

Αιτίες απώλειας ακοής σε παιδιά

Τα περισσότερα παιδιά βιώνουν μια ήπια απώλεια ακοής όταν συσσωρεύεται υγρό στο μέσο αυτί εξαιτίας κάποιου κρυολογήματος, ρινίτιδας ή και λοίμωξης. Αυτή η απώλεια ακοής είναι συνήθως προσωρινή. Η φυσιολογική ακοή, συνήθως, επιστρέφει μόλις η συμφόρηση ή η λοίμωξη βελτιωθεί και η ευσταχιανή σάλπιγγα (που συνδέει το μέσο αυτί με το λαιμό) αποστραγγίσει το υπόλοιπο υγρό στο πίσω μέρος του λαιμού.

Σε πολλά παιδιά, ίσως 1 στα 10, το υγρό παραμένει στο μέσο αυτί μετά από μια λοίμωξη του αυτιού εξαιτίας των προβλημάτων στην ευσταχιανή σάλπιγγα. Τα παιδιά με αυτό το πρόβλημα δεν ακούν τόσο καλά όσο τα υπόλοιπα παιδιά. Εξαιτίας αυτού, μερικές φορές παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ομιλία.

Πολύ πιο σπάνιο είναι το μόνιμο είδος απώλειας ακοής, το οποίο πάντα επηρεάζει την κανονική ανάπτυξη του λόγου και της γλώσσας. Η μόνιμη απώλεια ακοής ποικίλλει από ήπια ή μερική σε πλήρη ή ολική.

Τύποι απώλειας ακοής

Βαρηκοΐα αγωγιμότητας

Όταν ένα παιδί έχει βαρηκοΐα αγωγιμότητας, μπορεί να υπάρχει ανωμαλία στη δομή του εξωτερικού ωτός ή του μέσου ωτός ή μπορεί να υπάρχει μεγάλη ποσότητα κηρώδους ουσίας (κερί) που έχει εγκλωβιστεί στο ακουστικό πόρο. Ένα άλλο πιθανό αίτιο είναι η παρουσία υγρού στο μέσο αυτί που παρεμποδίζει την μεταφορά του ήχου.

Νευροαισθητηριακή βαρηκοΐα (ονομάζεται επίσης νευρική κώφωση)

Αυτός ο τύπος απώλειας ακοής προκαλείται από μια ανωμαλία του εσωτερικού ωτός ή των νεύρων που μεταφέρουν τα ηχητικά μηνύματα από το εσωτερικό αυτί στον εγκέφαλο. Η βλάβη μπορεί να είναι παρούσα κατά τη γέννηση ή να εμφανιστεί ανά πάσα στιγμή μετά. Ακόμη και χωρίς οικογενειακό ιστορικό κώφωσης, το αίτιο είναι συχνά γενετικό. Οι γονείς και άλλα μέλη της οικογένειας συχνά δεν επηρεάζονται γιατί κάθε γονέας είναι μόνο φορέας για ένα γονίδιο απώλειας ακοής.

Ή, εάν η βιολογική μητέρα είχε ερυθρά, κυτταρομεγαλοϊό (CMV), τοξοπλάσμωση ή άλλη μολυσματική ασθένεια που επηρεάζει το εσωτερικό αυτί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το έμβρυο θα μπορούσε να είχε μολυνθεί και ως αποτέλεσμα να χάσει την ακοή του. Η βλάβη μπορεί, επίσης να προέρχεται από δυσπλασία του εσωτερικού ωτός.

Σημεία απώλειας ακοής που πρέπει να παρακολουθείτε

Επικοινωνήστε με τον/την παιδίατρό σας αν:

• Το παιδί σας μέχρι την ηλικία του ενός μηνός δεν τρομάζει με δυνατούς θορύβους ή δεν γυρίζει προς την πηγή ενός ήχου μέχρι την ηλικία των τριών με τεσσάρων μηνών.
• Δεν σας παρατηρεί μέχρι να σας δει.
• Επικεντρώνεται σε γαργαρητά και άλλους δονητικούς θορύβους που μπορεί να αισθανθεί, αντί να πειραματίζεται με μια μεγάλη ποικιλία φωνηέντων και συμφώνων.
• Η ομιλία του είναι καθυστερημένη ή δυσνόητη, ή δεν λέει μονοσύλλαβες λέξεις όπως «μπαμπάς» ή «μαμά» μέχρι τους 12 – 15 μήνες.
• Δεν λέει πέντε - δέκα λέξεις μέχρι τους 18 μήνες.
• Δεν συνδυάζει δύο ή τρεις λέξεις σε ηλικία δύο ετών (30 μήνες).
• Ο λόγος του δεν είναι κατανοητός στο 50% των περιπτώσεων μέχρι την ηλικία των δυόμισι ετών.
• Δεν ανταποκρίνεται πάντα, όταν το καλούν. (Συνήθως αυτό ερμηνεύεται λανθασμένα ως απροσεξία ή αντιπαράθεση, αλλά μπορεί να είναι αποτέλεσμα μερικής απώλειας ακοής).
• Φαίνεται να ακούει ορισμένους ήχους, αλλά όχι άλλους. (Ορισμένες απώλειες ακοής επηρεάζουν μόνο τους ήχους υψηλής συχνότητας, ορισμένα παιδιά έχουν απώλεια ακοής στο ένα αυτί).
• Φαίνεται όχι μόνο να ακούει ελάχιστα, αλλά έχει επίσης δυσκολία να κρατήσει σταθερό το κεφάλι του ή καθυστερεί να καθίσει ή να περπατήσει χωρίς στήριξη. (Σε ορισμένα παιδιά με αισθητηριακή-νευρική απώλεια ακοής, το τμήμα του εσωτερικού αυτιού που παρέχει πληροφορίες για την ισορροπία και την κίνηση του κεφαλιού είναι επίσης κατεστραμμένο).

Γιατί η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστικής σημασίας για την απώλεια ακοής

Η απώλεια ακοής πρέπει να διαγνωστεί το συντομότερο δυνατό, ώστε το παιδί σας να μην καθυστερήσει στην εκμάθηση της γλώσσας—μια διαδικασία που ξεκινά την ημέρα που γεννιέται. Γι' αυτό το λόγο, πριν το μωρό φύγει από το νοσοκομείο μετά τη γέννησή του, υποβάλλεται σε επίσημο έλεγχο ακοής νεογνών. Παρόλα αυτά, ανά πάσα στιγμή κατά τη ζωή του παιδιού σας, εάν εσείς ή ο/η παιδίατρός σας υποψιαστείτε ότι έχει βαρηκοΐα, επιμείνετε να πραγματοποιηθεί αμέσως μια επίσημη αξιολόγηση της ακοής.

Ορισμένοι παιδίατροι μπορούν να ελέγξουν για απώλεια ακοής ή υγρό στο μέσο αυτί. Εάν ανιχνευθεί κάποιο πρόβλημα, το παιδί σας μπορεί να παραπεμφθεί σε ακουολόγο (ειδικό στην ακοή) και/ή σε ωτορινολαρυγγολόγο.

Τύποι εξετάσεων ακοής για παιδιά

Δοκιμασίες ακουστικού εγκεφαλικού στελέχους και ωτοακουστικών εκπομπών

Εάν το παιδί σας είναι κάτω των έξι μηνών, δεν μπορεί να συνεργαστεί ή να κατανοήσει μια εξέταση ακοής ή έχει σημαντικές αναπτυξιακές καθυστερήσεις, μπορεί να του γίνει μία από τις δύο διαθέσιμες εξετάσεις. Αυτές είναι παρόμοιες με τις εξετάσεις που πραγματοποιούνται κατά τις προγραμματισμένες εξετάσεις ακοής νεογνών. Είναι ανώδυνες και μπορούν να διαρκέσουν από πέντε λεπτά μέχρι μία ώρα.

• Η εξέταση ακουστικής απόκρισης εγκεφαλικού στελέχους (ABR) μετρά το πώς ανταποκρίνεται ο εγκέφαλος στον ήχο κατά τον βαθύ ύπνο. Ακούγονται κλικ ή τόνοι στα αυτιά του μωρού μέσω απαλών ακουστικών, και ηλεκτρόδια τοποθετημένα στο κεφάλι του μωρού μετρούν την απόκριση του εγκεφάλου. Οι εξετάσεις ABR πραγματοποιούνται κατά τον φυσιολογικό ύπνο σε βρέφη ηλικίας κάτω των τριών ή τεσσάρων μηνών. Τα μεγαλύτερα μωρά και τα νήπια χρειάζεται να ναρκωθούν για να υποβληθούν σε ABR.
• Η εξέταση ωτοακουστικών εκπομπών μετρά τα ηχητικά κύματα που παράγει το αυτί. Μια μικροσκοπική άκρη τοποθετείται ακριβώς μέσα στον ακουστικό πόρο του μωρού, η οποία στη συνέχεια μετρά την απόκριση, όταν ακούγονται κλικ ή τόνοι στο αυτί του μωρού. Τα μωρά και τα μικρά παιδιά συνήθως δεν χρειάζεται να κοιμούνται ή να ναρκώνονται για αυτή τη σύντομη εξέταση. Μπορεί να γίνει σε οποιαδήποτε ηλικία.

Συμπεριφορική ακοομετρία

• Η συμπεριφορική ακοομετρία, ή ακοομετρία με εξαρτημένη απόκριση, μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ένα συνεργάσιμο μωρό από την ηλικία των έξι μηνών. Αυτή η εξέταση χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό οπτικών και ακουστικών ερεθισμάτων. Μπορεί να καθορίσει επίπεδα ακοής ειδικά για συχνότητα (αν και όχι ειδικά για αυτί) σε βρέφη και νήπια.
• Η επίσημη συμπεριφορική ακοομετρία μπορεί να καθορίσει τα επίπεδα ακοής καθώς και τη λειτουργία του τυμπάνου σε κάθε αυτί. Αυτό πραγματοποιείται χρησιμοποιώντας απαλά ακουστικά που στέλνουν ήχους και λέξεις στο αυτί. Συνήθως είναι καλά ανεκτή από παιδιά στην ηλικιακή ομάδα των τριών έως πέντε ετών.

Εάν αυτές οι εξετάσεις διαπιστώσουν ότι το μωρό σας μπορεί να έχει απώλεια ακοής, μια πιο λεπτομερής αξιολόγηση της ακοής πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Ακόμα και μια ήπια απώλεια ακοής μπορεί να επηρεάσει τη συνολική ακοή και πρέπει να διαγνωστεί και να αντιμετωπιστεί σωστά.

Θεραπεία για απώλεια ακοής σε παιδιά

Η θεραπεία απώλειας ακοής εξαρτάται από την αιτία της. Εάν πρόκειται για ήπια βαρηκοΐα αγωγιμότητας που προκαλείται από υγρό στο μέσο αυτί, ο/η γιατρός μπορεί απλώς να προτείνει να επαναληφθούν οι εξετάσεις σε λίγους μήνες για να διαπιστωθεί αν το υγρό έχει απορροφηθεί από μόνο του. Φάρμακα όπως τα αντιισταμινικά, τα αποσυμφορητικά ή τα αντιβιοτικά, είναι αναποτελεσματικά στην απομάκρυνση του υγρού από το μέσο ωτός.

Σωλήνες αερισμού

Εάν δεν υπάρξει βελτίωση στην ακοή σε διάστημα τριών μηνών και εξακολουθεί να υπάρχει υγρό πίσω από το τύμπανο, ο/η γιατρός μπορεί να προτείνει την παραπομπή σε ωτορινολαρυγγολόγο. Εάν το υγρό παραμείνει και υπάρχει σημαντική (ακόμα και προσωρινή) βαρηκοΐα αγωγιμότητας λόγω του υγρού, ο ειδικός μπορεί να προτείνει την αποστράγγιση του υγρού μέσω σωλήνων αερισμού. Αυτοί τοποθετούνται χειρουργικά μέσω του τυμπάνου. Πρόκειται για μια μικροεγχείρηση που διαρκεί περίπου 15 λεπτά, αλλά το παιδί σας πρέπει να υποβληθεί σε γενική αναισθησία για να πραγματοποιηθεί σωστά.

Ακόμα και με τους σωλήνες στη θέση τους, μπορεί να προκύψουν μελλοντικές λοιμώξεις. Ωστόσο, οι σωλήνες βοηθούν στη μείωση της ποσότητας του υγρού και μειώνουν τον κίνδυνο του παιδιού σας για επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις. Εάν η αιτία της απώλειας ακοής ήταν αποκλειστικά το υγρό, θα βελτιώσουν, επίσης, και την ακοή.

Ακουστικά βαρηκοΐας

Εάν μια βαρηκοΐα αγωγιμότητας οφείλεται σε δυσμορφία του εξωτερικού ή του μέσου ωτός, ένα ακουστικό βαρηκοΐας μπορεί να αποκαταστήσει την ακοή σε κανονικά ή σχεδόν κανονικά επίπεδα. Ωστόσο, ένα ακουστικό βαρηκοΐας θα λειτουργεί μόνο, όταν φοριέται. Πρέπει να διασφαλίζετε ότι είναι ενεργό και λειτουργεί συνεχώς, ειδικά σε πολύ μικρά παιδιά. Αναδομική χειρουργική επέμβαση μπορεί να εξεταστεί, όταν το παιδί μεγαλώσει.

Η πρώιμη τοποθέτηση ακουστικών βαρηκοΐας σε βρέφη με απώλεια ακοής είναι σημαντική για να αποκτήσουν επίγνωση του ήχου και της γλώσσας. Η πρώιμη έκθεση είτε στην προφορική είτε στην οπτική (νοηματική) γλώσσα έχει πολύ θετική επίδραση στη γλωσσική ανάπτυξη. Σε παιδιά με ήπια ως μέτρια νευροαισθητηριακή βαρηκοΐα, τα ακουστικά βαρηκοΐας μπορούν να βελτιώσουν τόσο πολύ την ακοή ώστε τα περισσότερα να μπορούν να αναπτύξουν κανονική ομιλία και προφορική γλώσσα.

Κοχλιακά εμφυτεύματα

Εάν το παιδί σας έχει σοβαρή απώλεια ακοής και στα δύο αυτιά και έχει ελάχιστο ή καθόλου όφελος από τα ακουστικά βαρηκοΐας, θα μπορούσε να είναι υποψήφιο για κοχλιακά εμφυτεύματα. Εάν η οικογένειά σας εξετάζει ένα εμφύτευμα για ένα παιδί του οποίου η απώλεια ακοής προέκυψε κατά τη γέννηση, οι καλύτερες πιθανότητες ανάπτυξης ομιλίας και ακοής έρχονται με την πρώιμη τοποθέτηση των εμφυτευμάτων (ιδανικά μέχρι την ηλικία του ενός έτους) και όχι αργότερα από τρία χρόνια.

Τα περισσότερα παιδιά με τυπική ανάπτυξη που λαμβάνουν κοχλιακά εμφυτεύματα νωρίς, μαζί με εντατική θεραπεία μετά την εγχείρηση, μπορούν να αναπτύξουν καλή έως εξαιρετική ακοή και μπορούν να υποστηριχθούν σε ένα κλασικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Επιπλέον, σχεδόν όλα τα παιδιά με κοχλιακά εμφυτεύματα αποκτούν καλύτερη επίγνωση των ήχων στο περιβάλλον τους.

Μάθηση επικοινωνίας με απώλεια ακοής

Οι γονείς παιδιών με νευροαισθητηριακή βαρηκοΐα ανησυχούν συνήθως περισσότερο για το αν το παιδί τους θα μάθει να μιλά. Η απάντηση είναι ότι, αν και η βέλτιστη χρονική κοχλιακή εμφύτευση θα βελτιώσει σημαντικά τις πιθανότητες εκμάθησης της προφορικής γλώσσας, ίσως δεν μάθουν όλοι να μιλούν ξεκάθαρα. Ωστόσο, όλα τα παιδιά με απώλεια ακοής μπορούν να μάθουν να επικοινωνούν. Μερικά παιδιά μαθαίνουν να διαβάζουν καλά τα χείλη, ενώ άλλα δεν κατακτούν ποτέ πλήρως την ικανότητα αυτή.

Πέρα από την προφορική γλώσσα: εκμάθηση νοηματικής γλώσσας

Να έχετε υπόψη ότι η ομιλία είναι μόνο μια μορφή επικοινωνίας. Για παιδιά που δεν πέτυχαν επαρκή βελτίωση με ακουστικά βαρηκοΐας ή κοχλιακά εμφυτεύματα για να αναπτύξουν προφορική ομιλία, ή για εκείνες τις οικογένειες που επέλεξαν να μην την ακολουθήσουν, υπάρχει ένας άλλος τύπος επικοινωνίας που μπορεί να μαθευτεί, η νοηματική γλώσσα.

Εάν το παιδί σας μαθαίνει τη νοηματική γλώσσα, πρέπει να τη μάθετε και εσείς, καθώς και η άμεση οικογένειά σας. Έτσι θα μπορείτε να το διδάσκετε, να το επαινείτε, να το παρηγορείτε και να γελάτε μαζί του. Παροτρύνετε, επίσης, φίλους και συγγενείς να μάθουν νοηματική. Η γραπτή γλώσσα είναι επίσης πολύ σημαντική, γιατί είναι το κλειδί για την εκπαιδευτική και τη μελλοντική επαγγελματική επιτυχία.