Ζάλη και λιποθυμία σε παιδιά και εφήβους

Η απώλεια αισθήσεων ή λιποθυμία ―γνωστή και με τον ιατρικό όρο συγκοπή― είναι συχνή στους νέους, ιδιαίτερα στους εφήβους.

Ένα στα τέσσερα παιδιά και εφήβους έχουν λιποθυμήσει κάποια στιγμή. Το έχει πάθει το παιδί σας;

Παρόλο που η εμπειρία μπορεί να είναι τρομακτική, συνήθως δεν προκαλείται από κάτι σοβαρό. Οι περισσότεροι νέοι αναρρώνουν γρήγορα μετά τη λιποθυμία, συνήθως σε λιγότερο από ένα λεπτό.

Τι προκαλεί τη λιποθυμία σε ένα υγιές παιδί;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η λιποθυμία συμβαίνει σε υγιή παιδιά, όταν υπάρχει μια προσωρινή πτώση στη ροή του αίματος πλούσιου σε οξυγόνο προς τον εγκέφαλο (αρτηριακή πίεση). Συνήθως, το παιδί αναρρώνει γρήγορα. Αυτό ονομάζεται απλή λιποθυμία.

Οι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν απλή λιποθυμία περιλαμβάνουν:

• Μη επαρκής πρόσληψη υγρών ―ιδιαίτερα όταν κάνει ζέστη ή σε υπερθερμασμένους χώρους. Η αφυδάτωση είναι η πιο συχνή αιτία λιποθυμίας σε παιδιά. Η ανεπαρκής πρόσληψη υγρών μειώνει επίσης τον όγκο του αίματος και χαμηλώνει την αρτηριακή πίεση.
• Το να στέκεται κανείς ακίνητος για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα σημείο. Αυτό μπορεί να προκαλέσει τη συγκέντρωση του αίματος στα πόδια λόγω της βαρύτητας ή όταν κανείς σηκώνεται απότομα.
• Υπερθέρμανση ―ειδικά σε υπερπληθείς χώρους.
• Ισχυρά συναισθήματα ως αντίδραση στον πόνο, το αίμα ή κάτι σοκαριστικό ή τρομακτικό. Αυτό μπορεί να προκαλέσει το τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει την αρτηριακή πίεση, τον ρυθμό αναπνοής και τον καρδιακό ρυθμό να αλλάξει ξαφνικά λειτουργία και να βγει από το συγχρονισμό.
• Υπεραερισμός ή πολύ γρήγορη αναπνοή. Αυτό μπορεί να συμβεί εξαιτίας άγχους ή φόβου, καθώς προκαλεί γρήγορες αλλαγές στην παροχή αίματος στον εγκέφαλό μας.
• Επεισόδια κρατήματος της αναπνοής. Αυτά είναι συχνά σε μικρά παιδιά κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος θυμού ή όταν έχουν κάποιον πόνο. Τα επεισόδια άπνοιας/κρατήματος της αναπνοής γενικά δεν είναι σοβαρά και τα περισσότερα παιδιά τα ξεπερνούν μέχρι την ηλικία των 6 ετών.
• Ορισμένες κινήσεις, όπως ο βήχας, η κατάποση, η άρση βαρών, η «επίσκεψη» στην τουαλέτα ή ακόμα και το χτένισμα μπορεί να τεντώσουν ή να πιέσουν ευαίσθητα νευρικά τελικά σημεία. Αυτοί οι παράγοντες είναι σπάνιοι και συνήθως επηρεάζουν εφήβους, με την τεράστια πλειοψηφία να τα ξεπερνά.

Ποιες είναι ορισμένες προειδοποιητικές ενδείξεις και συμπτώματα πριν από την λιποθυμία;

Περίπου 5 - 10 δευτερόλεπτα πριν από την λιποθυμία, υπάρχει μια σειρά από προειδοποιητικές ενδείξεις που περιλαμβάνουν:

• Ζάλη ή αίσθημα ελαφρότητας στο κεφάλι
• Ναυτία
• Ένα κύμα ζεστασιάς και εφίδρωσης ή ξαφνικό αίσθημα κρύου
• Θολή ή κηλιδωτή όραση
• Βούισμα των αυτιών
• Χλωμή ή σταχτιά όψη
• Αύξηση καρδιακού ρυθμού (ταχυκαρδία)

Αν το παιδί μου έχει λιποθυμήσει κάποια στιγμή, θα πρέπει να το πω σε δασκάλους και προπονητές;

Ναι. Μπορούν να βοηθήσουν να παρακολουθούν για σημάδια και να το βοηθήσουν στο πάτωμα αν συμβεί ξανά, αλλά και να βοηθήσουν στο να αποφύγουν κινδύνους όπως να το έχουν στο τέλος μια σειράς με γεμάτες κερκίδες.

Μπορεί η λιποθυμία να είναι σημάδι μιας πιο σοβαρής ιατρικής ασθένειας;

Σε μερικές περιπτώσεις, η λιποθυμία μπορεί να είναι σημάδι ενός υποκείμενου ιατρικού προβλήματος ή πάθησης όπως:

• Ανεπάρκεια σιδήρου. Η αναιμία, όταν δηλαδή δεν υπάρχει αρκετό σίδηρο στο αίμα ώστε να παραδώσει αρκετό οξυγόνο στον εγκέφαλο, μπορεί να προκαλέσει λιποθυμία στους ταχέως αναπτυσσόμενους εφήβους, ιδίως στα κορίτσια που έχουν έντονη έμμηνο ρήση.
• Εσωτερικό αιμάτωμα. Ένα χτύπημα στο κεφάλι (όπως μια διάσειση) ή στην κοιλιά.
• Διαβήτης. Οι απότομες πτώσεις της σακχάρου στο αίμα μπορούν να προκαλέσουν λιποθυμία. Ο εγκέφαλος χρειάζεται σάκχαρο για ενέργεια. Ο διαβήτης μπορεί, επίσης, να προκαλέσει αυξημένη ούρηση που οδηγεί σε αφυδάτωση. Αν ένα παιδί με διαβήτη λιποθυμήσει, θεωρείται διαβητική έκτακτη ανάγκη.
• Διαταραχές της διατροφής. Η ανορεξία και η βουλιμία μπορούν να προκαλέσουν λιποθυμία από αφυδάτωση, χαμηλό σάκχαρο στο αίμα και αλλαγές στην πίεση του αίματος ή την κυκλοφορία του αίματος που προκαλούνται από πείνα, εμετό ή υπερβολική άσκηση.
• Καρδιακά προβλήματα. Ανώμαλος καρδιακός ρυθμός (αρρυθμία) ή δομικά προβλήματα (καρδιάς ή βαλβίδων) μπορεί να προκαλέσουν λιποθυμία. Η λιποθυμία που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της άσκησης απαιτεί πάντα ιατρική παρακολούθηση.
• Ημικρανία. Η λιποθυμία είναι σύμπτωμα ορισμένων τύπων ημικρανίας.
• Χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών. Το αλκοόλ κάνει τα αιμοφόρα αγγεία να διαστέλλονται ή να διευρύνονται, κάτι που μπορεί να προκαλέσει πτώση της πίεσης του αίματος. Ορισμένα παράνομα ναρκωτικά, όπως οι μεθαμφεταμίνες, επηρεάζουν τη λειτουργία της καρδιάς και μπορούν να οδηγήσουν σε λιποθυμία.
• Εγκυμοσύνη. Οι αλλαγές στο κυκλοφορικό σύστημα κατά την εγκυμοσύνη μπορούν να επηρεάσουν την πίεση του αίματος και να αυξήσουν την ανάγκη του οργανισμού για υγρά.
• Σύνδρομο ορθοστατικής ταχυκαρδίας (POTS). Αυτή η κατάσταση επηρεάζει περίπου 1 στους 100 έφηβους που εμφανίζουν ταχυκαρδία και ζάλη ή λιποθυμία όταν στέκονται, ειδικά αφού έχουν ξαπλώσει. Τα επεισόδια συχνά ξεκινούν μετά από ιογενή ασθένεια, τραυματισμό ή μεγάλη χειρουργική επέμβαση.
• Νόσος Addison/επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Τα παιδιά με αυτή την κατάσταση δεν παράγουν αρκετές ορμόνες, όπως η κορτιζόλη, που βοηθούν στον έλεγχο της αντίδρασης στο στρες, της αρτηριακής πίεσης και των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.

Πώς διαγιγνώσκεται και θεραπεύεται η πιο σοβαρή λιποθυμία;

Για ένα παιδί που λιποθυμάει σε διάφορες περιπτώσεις, ή αν υπάρχουν σημάδια πιο σοβαρής ιατρικής κατάστασης, ο/η παιδίατρός σας μπορεί να σας παραπέμψει σε παιδοκαρδιολόγο. Εκεί, το παιδί σας μπορεί να υποβληθεί σε διάφορα είδη καρδιακών εξετάσεων. Δείτε Τύποι καρδιακών εξετάσεων.

Σημάδια κινδύνου για πιθανά καρδιακά προβλήματα με λιποθυμία:

• Λιποθυμία κατά την άσκηση
• Ανώμαλοι ή ιδιαίτερα γρήγοροι καρδιακοί παλμοί, ειδικά αν εμφανίζονται πριν από τη λιποθυμία
• Οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Ο/Η παιδίατρός σας μπορεί να ρωτήσει για κοντινούς συγγενείς που πέθαναν από ακούσια τραύματα ή πνιγμό, που μπορεί να σχετίζονταν με καρδιακή λιποθυμία.

Μπορώ να εμποδίσω το παιδί μου από το να λιποθυμήσει;

Ο/Η παιδίατρός σας μπορεί να προτείνει τρόπους για να βοηθήσει στην πρόληψη της απλής λιποθυμίας.

Μερικές ιδέες:

• Διατηρήστε το παιδί σας ενυδατωμένο και φροντίστε να τρώει καλά. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας πίνει αρκετό νερό ή άλλα υγιεινά υγρά καθημερινά. Περιορίστε την καφεΐνη και αποφεύγετε να παραλείπετε γεύματα.
• Παρακολουθήστε την αρτηριακή πίεση. Στην περίπτωση που η αρτηριακή πίεση του παιδιού σας είναι χαμηλή ή φυσιολογική, ο/η παιδίατρός σας μπορεί να προτείνει αλλαγή στη διατροφή του.
• Το παιδί σας θα πρέπει να τεντώνει τους μύες των ποδιών του. Να αλλάζει θέση και να λυγίζει τη μέση του περιστασιακά όταν στέκεται όρθιο για μεγάλο χρονικό διάστημα, για να βοηθήσει στην κυκλοφορία και τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο.
• Το παιδί σας θα πρέπει να κάνει διαλείμματα από τη ζέστη. Θα πρέπει να αποφεύγει να στέκεται για μεγάλες περιόδους σε ζεστά περιβάλλοντα, όπως γήπεδα προπόνησης στον ήλιο ή γεμάτα μέρη. Θα πρέπει να περιορίσει το χρόνο σε ζεστά ντους, σάουνες, χώρους με υδρομασάζ και τζακούζι.
• Βοηθήστε το παιδί σας να μάθει να αναγνωρίζει τα πρώτα σημάδια λιποθυμίας. Όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα, υπενθυμίστε του να βάλει το κεφάλι του ανάμεσα στα πόδια του ή να ξαπλώσει.

Υπάρχουν φάρμακα για να βοηθήσουν στην πρόληψη της λιποθυμίας;

Φάρμακα μπορεί να συνταγογραφηθούν σε ορισμένες περιπτώσεις. Ορισμένοι τύποι στεροειδών, β-αναστολείς, αντιαρρυθμικών φαρμάκων και αντικαταθλιπτικών SSRI (επιλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης) μπορεί να βοηθήσουν ορισμένους ασθενείς. Απαιτείται περισσότερη έρευνα για να καθοριστεί η αποτελεσματικότητα αυτών των φαρμάκων σε παιδιά και εφήβους.

Μην ξεχνάτε ότι

Τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι που λιποθυμούν αναρρώνουν γρήγορα και χωρίς καμία μόνιμη βλάβη. Η γνώση του πώς να προλαμβάνετε τα επεισόδια λιποθυμίας, όπως η κατανάλωση αρκετών υγρών, μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή της τρομακτικής εμπειρίας της συγκοπής. Κάθε φορά που το παιδί σας λιποθυμήσει, φροντίστε να ενημερώσετε τον/την παιδίατρο σας.

Περισσότερες πληροφορίες:

• Κλιματική θερμική καταπόνηση και σωματική άσκηση σε παιδιά και εφήβους