Αντιμετώπιση του στρες από τα παιδιά

Καθώς τα παιδιά φτάνουν στη σχολική ηλικία, μπορεί να βιώνουν πίεση από διάφορες πηγές. Αυτές μπορεί να προέρχονται από τα ίδια, καθώς και από γονείς, εκπαιδευτικούς, συνομηλίκους και την ευρύτερη κοινωνία.

Αυτή η πίεση μπορεί να λάβει πολλές μορφές, στις οποίες τα παιδιά πρέπει να ανταποκριθούν και να προσαρμοστούν. Είτε πρόκειται για γεγονότα που έχουν διάρκεια, όπως το διαζύγιο των γονιών τους, είτε για μικρές καθημερινές δυσκολίες, όπως η απώλεια των σχολικών εργασιών, αυτές οι απαιτήσεις ή στρεσογόνοι παράγοντες αποτελούν μέρος της καθημερινής ζωής των παιδιών.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια θετική πλευρά: όταν τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εξασκηθούν στην αντιμετώπιση δυσκολιών σε μικρή ηλικία, αναπτύσσουν ανθεκτικότητα και τα απαραίτητα εργαλεία για να γίνουν ανεξάρτητοι ενήλικες και να διαχειρίζονται μελλοντικές προκλήσεις.

Αντιμετώπιση του στρες στην καθημερινή ζωή

Τα παιδιά υποδέχονται ορισμένα γεγονότα θετικά και προσαρμόζονται σε αυτά σχετικά εύκολα. Άλλα γεγονότα μπορεί να τα βιώνουν ως απειλή για τις καθημερινές τους ρουτίνες ή για το γενικό αίσθημα ευημερίας της οικογένειας. Αυτές οι μορφές στρες μπορεί να είναι πιο δύσκολες.

Το μεγαλύτερο μέρος του στρες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά βρίσκεται κάπου ενδιάμεσα: ούτε επιθυμητό ούτε ιδιαίτερα επιβλαβές, αλλά μέρος της ολοκλήρωσης των καθηκόντων της παιδικής ηλικίας και της διαδικασίας αυτογνωσίας.

Τα παιδιά μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν ένα περιστατικό στην παιδική χαρά, στη μετακόμιση σε νέα γειτονιά, σε μια σοβαρή ασθένεια του γονέα ή την απογοήτευση από κακή αθλητική επίδοση. Μπορεί να νιώθουν διαρκή πίεση να ντύνονται με τον «σωστό» τρόπο ή να πετυχαίνουν υψηλούς βαθμούς που θα τα οδηγήσουν στο «κατάλληλο» πανεπιστήμιο. Επίσης, μπορεί να ανησυχούν για τη δημιουργία σχέσεων φιλίας, την διαχείριση της πίεσης από συνομηλίκους ή την υπέρβαση σωματικού τραυματισμού ή αναπηρίας.

Τα παιδιά είναι ευαίσθητα όχι μόνο στις αλλαγές γύρω τους αλλά και στα συναισθήματα και στις αντιδράσεις των γονιών τους — ακόμη και όταν αυτά δεν εκφράζονται λεκτικά. Αν ένας γονέας χάσει τη δουλειά του, τα παιδιά πρέπει να προσαρμοστούν στην οικονομική κρίση της οικογένειας· αντιμετωπίζουν όχι μόνο τις εμφανείς αλλαγές στον οικογενειακό προϋπολογισμό αλλά και τις μεταβολές στη συναισθηματική κατάσταση των γονιών τους.

Καλό και κακό στρες

Δεν είναι όλο το στρες αρνητικό. Μέτρια επίπεδα πίεσης από έναν εκπαιδευτικό ή έναν προπονητή, για παράδειγμα, μπορούν να παρακινήσουν ένα παιδί να διατηρεί καλούς βαθμούς ή να συμμετέχει ενεργά σε αθλητικές δραστηριότητες. Η επιτυχής διαχείριση στρεσογόνων καταστάσεων ενισχύει την ικανότητα να αντεπεξέλθει στο μέλλον.

Τα παιδιά είναι οι ενήλικες του αύριο, και μέσω αυτών των εμπειριών αναπτύσσουν ανθεκτικότητα και μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα αναπόφευκτα εμπόδια της ζωής. Ωστόσο, όταν το στρες είναι συνεχές ή ιδιαίτερα έντονο, μπορεί να επηρεάσει τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.

Μεγάλα γεγονότα, ιδίως όσα αλλάζουν μόνιμα την οικογενειακή ζωή, όπως ο θάνατος γονέα, μπορεί να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες στην ψυχολογική ευημερία των παιδιών. Ακόμη και μικρά καθημερινά στρεσογόνα γεγονότα μπορούν να έχουν επιπτώσεις.

Ξαφνικά στρεσογόνα γεγονότα επιταχύνουν την αναπνοή και τον καρδιακό ρυθμό του παιδιού, προκαλούν αγγειοσύσπαση, αυξάνουν την αρτηριακή πίεση και τη μυϊκή ένταση και ενδέχεται να προκαλέσουν στομαχικές ενοχλήσεις ή πονοκεφάλους. Όταν το στρες επιμένει, μπορεί να αυξήσει την ευαλωτότητα σε ασθένειες και να οδηγήσει σε κόπωση, απώλεια ύπνου, εφιάλτες, τριγμό δοντιών, μειωμένη όρεξη, ξεσπάσματα ή κατάθλιψη. Τα παιδιά μπορεί να γίνουν ευερέθιστα, να παρουσιάσουν πτώση σχολικής επίδοσης ή αλλαγές στη συμπεριφορά και στη διάθεση συνεργασίας.

Πώς το στρες επηρεάζει τα παιδιά

Η ηλικία και το αναπτυξιακό στάδιο ενός παιδιού επηρεάζουν το πόσο στρεσογόνα βιώνεται μια κατάσταση. Η αλλαγή εκπαιδευτικού στη μέση της σχολικής χρονιάς μπορεί να αποτελεί σημαντικό γεγονός για ένα παιδί της πρώτης τάξης και απλώς ενόχληση για ένα παιδί της έκτης. Η αντίληψη και αντίδραση στο στρες εξαρτώνται από την ανάπτυξη, την εμπειρία και την ιδιοσυγκρασία του παιδιού.

Πώς διαφορετικά παιδιά αντιμετωπίζουν το στρες

Οι ιδιοσυγκρασίες των παιδιών διαφέρουν — και μαζί τους και η ικανότητα αντιμετώπισης του στρες. Ορισμένα είναι εκ φύσεως ήρεμα και προσαρμόζονται εύκολα· άλλα αποσταθεροποιούνται από αλλαγές στη ζωή τους.

Όλα τα παιδιά βελτιώνουν την ικανότητά τους να διαχειρίζονται το στρες όταν:

• έχουν προηγούμενη επιτυχία στην αντιμετώπιση προκλήσεων και νιώθουν ικανά να το ξανακάνουν
• διαθέτουν ισχυρή αυτοεκτίμηση
• έχουν συναισθηματική υποστήριξη από οικογένεια και φίλους

Τα παιδιά που έχουν σαφή αίσθηση προσωπικής ικανότητας και αισθάνονται ότι τα αγαπούν και τα υποστηρίζουν, γενικά τα καταφέρνουν καλά.

Να θυμάστε

Συζητήστε με τον/την ειδικό (παιδοψυχολόγο) τρόπους για να βοηθήσετε το παιδί σας να διαχειρίζεται το στρες.