Σχεδόν καθημερινά, ενημερωνόμαστε για περιστατικά βίας ή τραγικά γεγονότα που αφορούν παιδιά, είτε στην τοπική μας κοινότητα είτε σε άλλες περιοχές της χώρας.

Ορισμένα από αυτά τα γεγονότα είναι ακούσια και απρόβλεπτα, όπως τα τροχαία ατυχήματα ή οι φυσικές καταστροφές. Άλλα, όμως, είναι αποτέλεσμα σκόπιμων ενεργειών και ενδέχεται να είναι προμελετημένα, όπως περιστατικά συμπλοκών, ληστειών, ένοπλης βίας, ανθρωποκτονιών ή ακόμη και τρομοκρατικών επιθέσεων. Παράλληλα, πολλά παιδιά και έφηβοι βιώνουν ή γίνονται μάρτυρες βίας στο σχολικό περιβάλλον, στη γειτονιά τους, αλλά και μέσα στο οικογενειακό τους πλαίσιο.

Προβλήματα που συνδέονται με την έκθεση σε βίαιες πράξεις

Όταν τα παιδιά εκτίθενται σε ένα τραυματικό γεγονός, συμπεριλαμβανομένου ενός βίαιου εγκλήματος, οι αντιδράσεις τους μπορεί να ποικίλλουν σημαντικά. Ορισμένα εμφανίζουν έντονο φόβο και ανασφάλεια, προτιμώντας να παραμένουν στο σπίτι, ενώ συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον ύπνο και τη συγκέντρωση στο σχολείο. Η όρεξη για φαγητό συχνά αλλάζει και τα παιδιά μπορεί να παραπονιούνται για πονοκεφάλους, κοιλιακό άλγος και άλλα μη ειδικά συμπτώματα. Ακόμη και μικρές αλλαγές στην καθημερινή τους ρουτίνα ενδέχεται να προκαλέσουν έντονη αναστάτωση.

Ο κύκλος της βίας

Ορισμένα παιδιά που εκτίθενται στη βία ενδέχεται να υιοθετήσουν την βίαιη συμπεριφορά ως τρόπο επίλυσης των δικών τους συγκρούσεων. Άλλα φαίνεται να απευαισθητοποιούνται απέναντι στη βία ή να επιδεικνύουν μειωμένη ανταπόκριση στον πόνο ή τη δυσφορία των άλλων. Κάποια αποσύρονται κοινωνικά, αποφεύγοντας την επαφή με τον περίγυρο. Η μακροχρόνια έκθεση στη βία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για:

Συμπεριφορικές και ψυχολογικές δυσκολίες, καθώς και οργανικά προβλήματα
Σχολικές δυσκολίες και μειωμένη ακαδημαϊκή επίδοση
Χρήση αλκοόλ και ουσιών
Παραβατικές συμπεριφορές
Αυξημένη πιθανότητα εμπλοκής σε εγκληματικές δραστηριότητες κατά την ενήλικη ζωή
Ορισμένα παιδιά επαναλαμβάνουν τη βία που έχουν βιώσει, διαιωνίζοντας έναν κύκλο βίας που μπορεί να συνεχιστεί και στις επόμενες γενιές

Διαταραχή μετατραυματικού στρες σε παιδιά & εφήβους

Τα παιδιά που εκτίθενται τακτικά στη βία συχνά εμφανίζουν πολλά από τα ίδια συμπτώματα και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις με τα παιδιά που είναι τα ίδια θύματα βίας, συμπεριλαμβανομένης της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD). Ενδέχεται να βιώνουν συναισθηματικές και σωματικές επιπτώσεις του τραύματος για μήνες ή ακόμη και χρόνια μετά το γεγονός. Μπορεί να αναβιώνουν το γεγονός επανειλημμένα στη σκέψη τους, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργικότητά τους στην καθημερινή ζωή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί, επίσης, να εμφανίσουν αυξημένη επιθετικότητα, βίαιη συμπεριφορά ή αυτοκαταστροφικές τάσεις.

Οι συνέπειες της βίας: πώς να βοηθήσετε την οικογένειά σας

Αν τα παιδιά σας έχουν εκτεθεί σε βίαιες πράξεις, σκεφτείτε πώς επηρεάστηκαν αυτά ΚΑΙ ολόκληρη η οικογένειά σας. Αλληλεπιδρούν τώρα τα μέλη της οικογένειας μεταξύ τους και με τον έξω κόσμο με διαφορετικό τρόπο; Έχουν αλλάξει η ρουτίνα και οι δραστηριότητές σας;

Ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να συζητήσουν για τη βία. Επιτρέψτε τους να εκφράσουν αυτό που νιώθουν, συμπεριλαμβανομένου του φόβου, του άγχους ή του θυμού, καθώς μιλούν γι’ αυτό όσες φορές χρειαστεί. (Γονεϊκότητα μετά το Τραύμα: Κατανόηση των Αναγκών του Παιδιού σας για περισσότερες πληροφορίες.)

Εύρεση εξωτερικής υποστήριξης

Τα παιδιά που έχουν εκτεθεί ή έχουν γίνει μάρτυρες ενός βίαιου γεγονότος χρειάζονται ουσιαστική υποστήριξη και, σε πολλές περιπτώσεις, επαγγελματική συμβουλευτική, ώστε να μπορέσουν να επεξεργαστούν και να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους. Ο/Η παιδίατρός σας μπορεί να βοηθήσει εσάς και την οικογένειά σας να απευθυνθείτε σε παιδοψυχίατρο ή στην κατάλληλη υπηρεσία ψυχικής υγείας που θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των ψυχικών συνεπειών μιας τραυματικής ή βίαιης εμπειρίας.

Αποκατάσταση της αίσθησης της «κανονικότητας»

Στον χρόνο που ακολουθεί μετά από ένα βίαιο ή τραυματικό γεγονός, είναι σημαντικό να κάνετε ό,τι μπορείτε ώστε τα παιδιά σας να αισθάνονται ασφαλή και προστατευμένα. Το αίσθημα ασφάλειας ενισχύει τη σταθερότητα και αποκαθιστά την κανονικότητα στη ζωή τους.

Να είστε ιδιαίτερα διαθέσιμοι, όταν χρειάζεται και να διασφαλίζετε ότι τα παιδιά επιβλέπονται επαρκώς και προστατεύονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας.
Συζητήστε, με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία τους, πιθανούς κινδύνους και τρόπους πρόληψης ή αποφυγής παρόμοιων καταστάσεων στο μέλλον.
Ενθαρρύνετέ τα να εκφράζουν τους φόβους τους. Καθησυχάστε τα παιδιά ότι είναι ασφαλή, εξηγώντας τα μέτρα που έχουν ληφθεί ώστε να διασφαλιστεί η προστασία τους.

Ένα μήνυμα για την εικονική βία

Ένας από τους κύριους χώρους έκθεσης των παιδιών στη βία είναι το ίδιο το σπίτι, μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της ψηφιακής ψυχαγωγίας. Τηλεοπτικά προγράμματα, βιντεοπαιχνίδια, διαδικτυακό περιεχόμενο και ταινίες συχνά περιλαμβάνουν έντονες ή γραφικές σκηνές βίας. Η επανειλημμένη έκθεση σε τέτοιο περιεχόμενο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τα παιδιά, προκαλώντας συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις παρόμοιες με εκείνες που μπορεί να προκύψουν από πραγματικές εμπειρίες βίας.

Να θυμάστε!

Η έκθεση των παιδιών στη βία είναι ένα ζήτημα που αγγίζει τους πάντες. Όλα τα παιδιά χρειάζονται αγάπη, φροντίδα και υποστήριξη για να ευημερήσουν και να σπάσουν τον κύκλο της βίας που τα επηρεάζει.