Θέματα υγείας των πρόωρων μωρών

Επειδή τα πρόωρα μωρά γεννιούνται πριν να είναι σωματικά έτοιμα να εγκαταλείψουν τη μήτρα, συχνά αντιμετωπίζουν ορισμένα προβλήματα υγείας. Γι' αυτό, τα πρόωρα λαμβάνουν επιπλέον ιατρική φροντίδα και βοήθεια αμέσως μετά τη γέννηση.

Ανάλογα με το πόσο πρόωρο είναι το μωρό σας, ο/η παιδίατρος ή ο/η γυναικολόγος μπορεί να συμβουλευτεί έναν νεογνολόγο. Ο νεογνολόγος είναι παιδίατρος ειδικευμένος στη φροντίδα πρόωρων ή πολύ άρρωστων μωρών. Ο νεογνολόγος μπορεί να βοηθήσει στον προσδιορισμό της ειδικής θεραπείας που μπορεί να χρειαστεί το νεογέννητό σας.

Ακολουθούν μερικές από τις πιο συχνές παθήσεις στα πρόωρα μωρά και οι πιθανές θεραπείες για να αναπτυχθούν καλά βάσει των αναπτυξιακών οροσήμων.

Σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας (ΣΑΔ)

Το σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας (ΣΑΔ) είναι μια αναπνευστική διαταραχή που σχετίζεται με τους ανώριμους πνεύμονες του μωρού. Συμβαίνει, επειδή τα πνευμόνια των πρόωρων μωρών συχνά στερούνται ενός υγρού που ονομάζεται επιφανειοδραστικός παράγοντας (ή πνευμονική σουρφακτάνη). Συνήθως, στα μωρά που γεννιούνται στην ώρα τους σε τελειόμηνη κύηση, αυτό το υγρό επικαλύπτει μικροσκοπικά αεροθυλάκια στα πνευμόνια. Βοηθάει τα αεροθυλάκια να παραμένουν ανοιχτά στο τέλος κάθε αναπνοής, επιτρέποντας την είσοδο οξυγόνου στο αίμα και την έξοδο του διοξειδίου του άνθρακα.

Θεραπεία για το ΣΑΔ

Οι γιατροί μπορούν να θεραπεύσουν μερικά πρόωρα μωρά με τεχνητούς επιφανειοδραστικούς παράγοντες. Επιπλέον, μια υψηλής ροής ρινική κάνουλα, μια συσκευή συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγών (CPAP) ή μια συσκευή αναπνοής (αναπνευστήρας) μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη αναπνοή και στη διατήρηση των επιπέδων οξυγόνου στο αίμα. Επισκεφτείτε τη σελίδα Πότε χρειάζεται το μωρό οξυγόνο στο σπίτι για περισσότερες πληροφορίες.

Βρογχοπνευμονική δυσπλασία (ΒΠΔ)

Η βρογχοπνευμονική δυσπλασία (ΒΠΔ), επίσης γνωστή ως χρόνια πνευμονική νόσος των πρόωρων βρεφών, είναι μια κατάσταση όπου τα νεογνά χρειάζονται οξυγονοθεραπεία για αρκετές εβδομάδες ή μήνες.

Θεραπεία για τη ΒΠΔ

Τα μωρά τείνουν να ξεπεράσουν αυτή την κατάσταση, καθώς οι πνεύμονές τους μεγαλώνουν και ωριμάζουν. Ωστόσο, εκείνα με μέτρια έως σοβαρή ΒΠΔ μπορεί να αντιμετωπίσουν μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας σχετικά με την ανάπτυξη των πνευμόνων. Η ιατρική ομάδα του μωρού σας θα συζητήσει τη φροντίδα για αυτές τις περιπτώσεις, πριν πάρετε το μωρό σας σπίτι.

Άπνοια

Η άπνοια που έχουν τα πρόωρα μωρά είναι μια προσωρινή παύση (πάνω από 20 δευτερόλεπτα) στην αναπνοή. Είναι συχνή σε πρόωρα βρέφη. Συνήθως, η άπνοια συνοδεύεται από πτώση της καρδιακής συχνότητας (βραδυκαρδία) και μείωση της ποσότητας οξυγόνου στο αίμα (αποκορεσμός).

Η άπνοια, η βραδυκαρδία και οι αποκορεσμοί παρακολουθούνται με καρδιοαναπνευστικές συσκευές παρακολούθησης και παλμικό οξύμετρο, που καταγράφουν την καρδιακή συχνότητα, την αναπνοή και το επίπεδο οξυγόνου στο αίμα.

Πώς αντιμετωπίζεται η άπνοια σε πρόωρα βρέφη;

Για τη θεραπεία της άπνοιας, το μωρό σας μπορεί να λάβει καφεΐνη, επιπλέον οξυγόνο μέσω ενός μικρού σωλήνα στη μύτη (ρινική κάνουλα) ή αναπνευστική υποστήριξη με CPAP. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί αναπνευστική μηχανή. Στην Ελλάδα, η αντιμετώπιση της άπνοιας της προωρότητας ακολουθεί τις ίδιες βασικές αρχές της σύγχρονης νεογνολογίας και εφαρμόζεται στις Μονάδες Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ), τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η χρήση καφεΐνης, η παροχή οξυγόνου μέσω ρινικής κάνουλας, η αναπνευστική υποστήριξη με CPAP και, όταν απαιτείται, η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής αποτελούν καθιερωμένες πρακτικές και στη χώρα μας.

Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας γίνεται πάντα εξατομικευμένα, ανάλογα με την ηλικία κύησης, το βάρος, τη γενική κατάσταση του βρέφους και τη συχνότητα των επεισοδίων άπνοιας. Η παρακολούθηση είναι συνεχής και η υποστήριξη μειώνεται σταδιακά όσο το πρόωρο μωρό ωριμάζει και η αναπνοή του σταθεροποιείται. Η τελική απόφαση για τη θεραπευτική προσέγγιση και την εξέλιξη της φροντίδας λαμβάνεται από τη θεράπουσα νεογνολογική ομάδα, σύμφωνα με τα ελληνικά νοσοκομειακά πρωτόκολλα.

Σπάνια, η άπνοια μπορεί να οφείλεται σε λοίμωξη ή άλλες αιτίες, όπως αναιμία ή χαμηλό σάκχαρο. Η ομάδα φροντίδας του μωρού σας θα σας ενημερώσει για την αιτία της άπνοιας, το σχέδιο θεραπείας και τις επιπτώσεις για το μωρό σας. Τα καλά νέα είναι ότι τα περισσότερα βρέφη ξεπερνούν αυτή την κατάσταση μέχρι την έξοδό τους από το νοσοκομείο.

Αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας

Η αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας εμφανίζεται, όταν ο αμφιβληστροειδής, η φωτοευαίσθητη μεμβράνη στο πίσω μέρος του ματιού, δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως. Αυτό μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει ανώμαλη ανάπτυξη των αιμοφόρων αγγείων που μπορεί να οδηγήσει σε αιμορραγία.

Θεραπεία για τη αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας

Στα περισσότερα βρέφη, η αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας βελτιώνεται από μόνη της χωρίς καμία θεραπεία. Ωστόσο, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, οι γιατροί μπορεί να χρειαστεί να την αντιμετωπίσουν με χειρουργική επέμβαση λέιζερ ή ειδικές ενέσεις στο μάτι. Αν δεν θεραπευτεί, η αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε προβλήματα όρασης, όπως μυωπία ή ακόμη και τύφλωση.

Ένας παιδο-οφθαλμίατρος (γνωστός και ως παιδιατρικός οφθαλμίατρος ή ειδικός στον αμφιβληστροειδή) θα εξετάσει τα μάτια του μωρού σας για να διαπιστώσει αν έχει αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας ή οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα όρασης και θα σας καθοδηγήσει σχετικά με τα επόμενα βήματα, εάν απαιτείται θεραπεία.

Ενδοκοιλιακή αιμορραγία

Η ενδοκοιλιακή αιμορραγία είναι αιμορραγία μέσα ή γύρω από τις κοιλίες, χώρους στον εγκέφαλο που περιέχουν εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Η ενδοκοιλιακή αιμορραγία είναι πιο συχνή σε πρόωρα βρέφη, ειδικά σε βρέφη πολύ χαμηλού βάρους γέννησης έως 1.500 γραμμάρια. Η αιμορραγία μπορεί να συμβεί, καθώς τα αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλο ενός πρόωρου μωρού είναι πολύ εύθραυστα και ανώριμα. Για αυτό το λόγο, μπορούν να σπάσουν εύκολα. Τα περισσότερα βρέφη που επηρεάζονται από ενδοκοιλιακή αιμορραγία αναπτύσσουν την πάθηση μέσα στην πρώτη εβδομάδα μετά τη γέννηση.

Πώς διαγιγνώσκεται η ενδοκοιλιακή αιμορραγία;

Η ενδοκοιλιακή αιμορραγία διαγιγνώσκεται με υπερηχογράφημα του εγκεφάλου. Οι ήπιες αιμορραγίες (βαθμίδες 1 και 2) είναι οι πιο συχνές και συχνά συμβαίνουν, χωρίς περαιτέρω επιπλοκές. Οι σοβαρές αιμορραγίες (βαθμίδες 3 και 4) είναι οι πιο επικίνδυνες και μπορεί να οδηγήσουν σε μακροπρόθεσμη εγκεφαλική βλάβη στο μωρό.

Όταν η ενδοκοιλιακή αιμορραγία οδηγεί σε υδροκεφαλία

Σε ορισμένα πρόωρα βρέφη, μια σοβαρή ενδοκοιλιακή αιμορραγία μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη υδροκεφαλίας, δηλαδή στη συσσώρευση αυξημένης ποσότητας εγκεφαλονωτιαίου υγρού μέσα στις κοιλίες του εγκεφάλου. Αυτό συμβαίνει όταν διαταράσσεται η φυσιολογική ροή ή η απορρόφηση του υγρού, με αποτέλεσμα τη σταδιακή αύξηση του μεγέθους των κοιλιών και την άσκηση πίεσης στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο. Στις περιπτώσεις όπου η υδροκεφαλία είναι προοδευτική και κλινικά σημαντική, η αντιμετώπιση γίνεται χειρουργικά από εξειδικευμένη ομάδα παιδονευροχειρουργών, συνήθως με την τοποθέτηση συστήματος παροχέτευσης (βαλβίδας), το οποίο επιτρέπει την ασφαλή απομάκρυνση του πλεονάζοντος εγκεφαλονωτιαίου υγρού προς την κοιλιακή χώρα. Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται και στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα φροντίδας. Συχνά, η υδροκεφαλία επιλύεται από μόνη της. Ωστόσο, εάν το μέγεθος του κεφαλιού αυξηθεί και το βρέφος ζυγίζει περισσότερο από 2 κιλά, μπορεί να χρειαστεί να τοποθετηθεί βαλβίδα κοιλιοπεριτοναϊκής παροχέτευσης. Ο νεογνολόγος και ο νευροχειρουργός σας θα σας εξηγήσουν τα υπέρ και τα κατά πριν από τη χειρουργική επέμβαση. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία για την ενδοκοιλιακή αιμορραγία, εκτός από την αντιμετώπιση οποιωνδήποτε άλλων προβλημάτων υγείας που μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση. Παρόλο που η φροντίδα ασθενών και πρόωρων βρεφών έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο, δεν είναι δυνατό να αποτραπεί η εμφάνιση της ενδοκοιλιακής αιμορραγίας σε ορισμένα βρέφη. 

Εγκεφαλική παράλυση

Τα βρέφη που γεννιούνται πρόωρα, ειδικά αυτά με ενδοκοιλιακή αιμορραγία ή υδροκεφαλία, διατρέχουν κίνδυνο εγκεφαλικής παράλυσης (ΕΠ). Η εγκεφαλική παράλυση είναι μια διαταραχή στον έλεγχο της κίνησης, της δύναμης ή της στάσης του σώματος από τον εγκέφαλο.

Έλεγχος για εγκεφαλική παράλυση

Τα βρέφη μπορούν να ελεγχθούν για εγκεφαλική παράλυση μέσω εξειδικευμένων εξετάσεων. Θα πρέπει να το συζητήσετε αυτό με τους γιατρούς του μωρού σας. Ο εντοπισμός βρεφών που διατρέχουν κίνδυνο ΕΠ είναι σημαντικός, καθώς η έγκαιρη φυσικοθεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε βελτιωμένα αποτελέσματα.

Λοιμώξεις

Τα πρόωρα βρέφη διατρέχουν κίνδυνο λοίμωξης, καθώς το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν έχει ακόμη πλήρως αναπτυχθεί. Το δύσκολο κομμάτι είναι ότι τα σημάδια λοίμωξης μπορεί να μοιάζουν πολύ με τις συνηθισμένες δυσκολίες που συνοδεύουν την πρόωρη γέννηση. Αυτές περιλαμβάνουν άπνοια, αργό καρδιακό ρυθμό, χαμηλή οξυγόνωση του αίματος, ανάγκη για αναπνευστική και οξυγονοθεραπευτική υποστήριξη, πρησμένη κοιλιά, δυσκολία στο φαγητό και χαμηλή αρτηριακή πίεση.

Διαγνωστικές εξετάσεις για νεογνική σήψη

Επειδή τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να προκληθούν είτε από την πρόωρη γέννηση είτε από λοίμωξη, απαιτείται επιπλέον προσοχή. Αν το μωρό σας εμφανίζει αυτά τα συμπτώματα, μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω εξέταση για σήψη. Αυτή περιλαμβάνει εξετάσεις αίματος, ούρων και μερικές φορές εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Το μωρό μπορεί, επίσης, να λάβει αντιβιοτικά. Αν οι καλλιέργειες είναι αρνητές μετά από 48 ώρες, υποδηλώνοντας ότι δεν υπάρχει λοίμωξη, τα αντιβιοτικά θα διακοπούν. Αλλιώς, αν οποιαδήποτε από τις καλλιέργειες είναι θετική, τα αντιβιοτικά θα χορηγηθούν για 7 έως 21 ημέρες, ανάλογα με τον τύπο της λοίμωξης.

Νεκρωτική εντεροκολίτιδα

Η νεκρωτική εντεροκολίτιδα είναι η πιο συχνή και σοβαρή εντερική πάθηση στα πρόωρα νεογνά. Εμφανίζεται όταν ο ιστός του εντέρου, συνήθως του λεπτού εντέρου, τραυματίζεται ή αποκτά φλεγμονή. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε νέκρωση του εντερικού ιστού. Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να σχηματιστεί μια τρύπα (διάτρηση) στον εντερικό τοίχο.

Οι περισσότερες περιπτώσεις νεκρωτικής εντεροκολίτιδας εμφανίζονται σε μωρά που γεννήθηκαν πριν από τις 32 εβδομάδες κύησης. Η νεκρωτική εντεροκολίτιδα συνήθως αναπτύσσεται μέσα στις πρώτες 2 έως 6 εβδομάδες μετά τη γέννηση. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν δυσκολία στο φαγητό και πρησμένη κοιλιά. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με υπερηχογράφημα ή ακτινογραφία της κοιλιάς του μωρού.

Θεραπεία για τη νεκρωτική εντεροκολίτιδα

Η θεραπεία για τη νεκρωτική εντεροκολίτιδα περιλαμβάνει τη διακοπή του φαγητού για 5 έως 10 ημέρες και τη χορήγηση αντιβιοτικών. Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική επέμβαση. Συνήθως, συμβουλεύεται παιδοχειρουργός εάν ανιχνευθεί αέρας στον εντερικό τοίχο του νεογνού, ώστε να μπορεί να παρακολουθεί την κατάσταση του μωρού μαζί με τον νεογνολόγο και να είναι έτοιμος να επέμβει, εάν υπάρχει υποψία νεκρωτικού εντέρου ή εντερικής διάτρησης. Θα συζητήσουν μαζί σας πότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση. Το μητρικό γάλα είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης της νεκρωτικής εντεροκολίτιδας σε πρόωρα νεογνά.

Ίκτερος

Ο ίκτερος εμφανίζεται, όταν μια χημική ουσία που ονομάζεται χολερυθρίνη συσσωρεύεται στο αίμα του μωρού. Ως αποτέλεσμα, το δέρμα μπορεί να αποκτήσει κιτρινωπή απόχρωση.

Θεραπεία για τον ίκτερο των νεογνών

Η θεραπεία του ίκτερου περιλαμβάνει την τοποθέτηση του γυμνού μωρού κάτω από ειδικά φώτα (ενώ τα μάτια του προστατεύονται με κάλυμμα).

Καθυστερήσεις και αναπηρίες στην ανάπτυξη

Οι αναπτυξιακές καθυστερήσεις και οι αναπηρίες είναι συχνές, επηρεάζοντας 1 στα 6 παιδιά, αλλά μπορεί να είναι ακόμη πιο συχνές σε εκείνα που γεννήθηκαν πρόωρα.

Ο όρος «αναπτυξιακή καθυστέρηση» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια καθυστέρηση στον τρόπο που ένα παιδί παίζει, μαθαίνει, μιλάει, συμπεριφέρεται και κινείται. Επειδή τα πρόωρα μωρά που δεν είχαν ολοκληρώσει την ανάπτυξή τους πριν γεννηθούν, δεν αναμένεται να εμφανίζουν τις ίδιες αναπτυξιακές δεξιότητες στην ίδια ηλικία με ένα νεογέννητο που γεννήθηκε στην ώρα του, τελειόμηνο. Γι' αυτό, οι παιδίατροι συχνά χρησιμοποιούν τη διορθωμένη ηλικία ενός πρόωρου μωρού (την ηλικία που θα είχε αν είχε γεννηθεί κατά την προγραμματισμένη ημερομηνία γέννησής του) για να καθορίσουν αν το παιδί παρουσιάζει αναπτυξιακές καθυστερήσεις.

Υπηρεσίες πρώιμης παρέμβασης για πρόωρα μωρά

Όταν ένα πρόωρο μωρό βρίσκεται στη ΜΕΝΝ, η ομάδα μπορεί να παραπέμψει ένα παιδί που κινδυνεύει για αναπτυξιακές καθυστερήσεις σε υπηρεσίες, όπως θεραπεία σίτισης, λογοθεραπεία ή εργοθεραπεία

Αυτές οι υπηρεσίες πρώιμης παρέμβασης μπορεί να ξεκινήσουν, ενώ το μωρό βρίσκεται ακόμη στη ΜΕΝΝ. Ή, μπορεί να παρέχονται αργότερα από το σύστημα πρώιμης παρέμβασης της χώρας για να βοηθήσουν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων μάθησης που συνήθως αποκτούν τα παιδιά στα πρώτα 3 χρόνια της ζωής τους.

Αναμένετε ο/η παιδίατρός σας να ρωτάει για την ανάπτυξη του παιδιού σας σε κάθε τακτική επίσκεψη, όπως γίνεται με όλα τα παιδιά. Επιπλέον, το παιδί σας θα υποβληθεί σε αρκετές εξετάσεις σχετικές με την ανάπτυξή του στα πρώτα χρόνια. Πρέπει πάντα να εκφράζετε στον/στην παιδίατρό σας όλες τις ανησυχίες που έχετε σχετικά με την ανάπτυξη του παιδιού σας.

Ποια άλλα προβλήματα υγείας μπορεί να αντιμετωπίσουν τα πρόωρα μωρά;

Άλλες παθήσεις που ενδέχεται να εμφανιστούν στα πρόωρα μωρά περιλαμβάνουν αναιμία λόγω πρόωρης γέννησης (χαμηλός αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων) και καρδιακές παθήσεις.

Μην ξεχνάτε…

Να συζητάτε με τον/την παιδίατρο του παιδιού σας αν έχετε οποιεσδήποτε ανησυχίες για την υγεία του πρόωρου μωρού σας.