Κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες που σχετίζονται με τις αναπτυξιακές διαταραχές

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε συνθήκες κοινωνικού και οικονομικού μειονεκτήματος είναι πιο πιθανό να έχουν αναπτυξιακές αναπηρίες.

Παράγοντες κινδύνου της μητέρας:

• Φτώχεια
• Χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο
• Ψυχική ασθένεια
• Κατάχρηση ουσιών
• Διαβίωση σε υποβαθμισμένες περιοχές με αυξημένους περιβαλλοντικούς κινδύνους και περιορισμένες υποδομές

Προγεννητικοί και περιγεννητικοί παράγοντες κινδύνου:

• Πρόωρος τοκετός
• Χαμηλό βάρος γέννησης
• Ανωμαλίες του κεντρικού νευρικού συστήματος
• Παρατεταμένες νοσηλείες που μπορούν να εξαντλήσουν τους οικογενειακούς πόρους και να παρεμποδίσουν στη σύνδεση γονέα-βρέφους

https://www.healthychildren.org/English/family-life/health-management/health-insurance/Pages/Hospital-Care-Coverage-Information-for-Parents.aspx

Παιδιά σε συνθήκες φτώχειας: Σύνθετοι και εκτεταμένοι παράγοντες κινδύνου

Για πολλά παιδιά, οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι εντείνονται κατά τα πρώτα χρόνια τους. Η φτώχεια παραμένει ένας από τους πιο σύνθετους και εκτεταμένους παράγοντες κινδύνου, επειδή επηρεάζει τόσες πολλές πτυχές της ζωής ενός παιδιού.

Το 2006, περίπου 1 στα 5 παιδιά στις ΗΠΑ ηλικίας κάτω των 6 ετών και 16% των παιδιών ηλικίας 6 έως 17 ετών ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας. Το ποσοστό για παιδιά όλων των ηλικιών που ζούσαν σε μονογονεϊκές οικογένειες με μόνη μητέρα ήταν 42%. Την ίδια χρονιά, περίπου 17% των παιδιών (12,6 εκατομμύρια) ζούσαν σε νοικοκυριά με επισιτιστική ανασφάλεια. Τα παιδιά που ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας είχαν επίσης μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν επίπεδο μολύβδου στο αίμα 10 μg/dL ή υψηλότερα. Τα παιδιά που ζουν στη φτώχεια έχουν 1,7 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να γεννηθούν με χαμηλό βάρος γέννησης.

Η φτώχεια αποτελεί έναν από τους πιο σύνθετους παράγοντες κινδύνου, καθώς επηρεάζει καθοριστικά την ανάπτυξη του παιδιού κατά τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ζωής του. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (2023-2024), περίπου 1 στα 4 παιδιά στην Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού.

Το ποσοστό αυτό αυξάνεται δραματικά στις μονογονεϊκές οικογένειες, οι οποίες αποτελούν μία από τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Παράλληλα, η επισιτιστική ανασφάλεια (περιορισμένη πρόσβαση σε ποιοτική και επαρκή διατροφή) και οι ανθυγιεινές συνθήκες διαβίωσης συνδέονται άμεσα με αυξημένα ποσοστά χαμηλού βάρους γέννησης και έκθεση σε περιβαλλοντικούς κινδύνους (όπως η υγρασία, η κακή θέρμανση ή η παρουσία μολύβδου σε παλαιότερες κατοικίες). Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε συνθήκες οικονομικής δυσπραγίας έχουν στατιστικά μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν χρόνια προβλήματα υγείας και αναπτυξιακές δυσκολίες.

Κύκλος των μειονεκτημάτων: Δύσκολο να ξεφύγει κανείς

Πολύ συχνά, τα παιδιά και οι οικογένειές τους παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο αρνητικών συναισθημάτων από τον οποίο είναι δύσκολο να ξεφύγουν, εκτός εάν διακοπεί από εξωτερικές κοινωνικές δυνάμεις, όπως υποστηρικτικές κοινωνικές δομές (οι κοινωνικές υπηρεσίες, το σύστημα υγείας και η σχολική κοινότητα) ή τις εξαιρετικές προσπάθειες ατόμων και οικογενειών.

Τι περιλαμβάνουν οι «εξωτερικές κοινωνικές δυνάμεις» στην Ελλάδα:

• Κρατική Πρόνοια & Κοινωνικές Υπηρεσίες: Οι κοινωνικοί λειτουργοί των Δήμων, τα προγράμματα «Βοήθεια στο Σπίτι» ή τα Κέντρα Κοινότητας.
• Σύστημα Υγείας: Η πρόσβαση σε δωρεάν παιδιατρική φροντίδα, εμβολιασμούς και υπηρεσίες ψυχικής υγείας (π.χ. Κέντρα Παιδοψυχικής Υγιεινής).
• Εκπαιδευτικό Σύστημα: Το σχολείο, οι δάσκαλοι και οι σχολικοί ψυχολόγοι που μπορούν να εντοπίσουν ένα πρόβλημα και να προσφέρουν λύση.
• Οργανώσεις & ΜΚΟ: Φορείς όπως «Το Χαμόγελο του Παιδιού», η «Κιβωτός του Κόσμου» ή τοπικοί φιλανθρωπικοί σύλλογοι.
• Πολιτικές Δημόσιας Υγείας: Επιδόματα, προγράμματα σίτισης στα σχολεία ή δράσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας.