Το “ανυπάκουο” παιδί

Τι μπορούμε να κάνουμε με ένα παιδί με χρόνια ανυπακοή;

Κατά καιρούς, τα περισσότερα παιδιά αψηφούν τις επιθυμίες των γονέων τους. Αυτό αποτελεί μέρος της αναπτυξιακής διαδικασίας, καθώς δοκιμάζουν τις κατευθυντήριες οδηγίες και τις προσδοκίες των ενηλίκων . Είναι ένας τρόπος για τα παιδιά να μάθουν για τον εαυτό τους, να ανακαλύψουν την ατομικότητά τους και να αποκτήσουν αίσθηση αυτονομίας. Καθώς αναπτύσσουν την ανεξαρτησία τους και εμπλέκονται σε μικρές συγκρούσεις με τους γονείς τους, ανακαλύπτουν τα όρια των κανόνων των γονέων τους και της δικής τους αυτοσυγκράτησης.

Ωστόσο, μερικές φορές αυτές οι συγκρούσεις ξεπερνούν το επίπεδο των περιστασιακών εντάσεων και γίνονται μοτίβο στην αλληλεπίδραση μεταξύ γονέων και παιδιών. Η ανυπακοή μπορεί να έχει διάφορες αιτίες. Κάποιες φορές οφείλεται σε αδικαιολόγητες γονικές προσδοκίες. Ίσως να σχετίζεται με τον χαρακτήρα του παιδιού, με σχολικά προβλήματα, οικογενειακό στρες ή συγκρούσεις μεταξύ των γονέων του.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

Σε περίπτωση που το παιδί παρουσιάζει χρόνια ανυπακοή, εξετάστε ποιες παράμετροι ή εμπειρίες μπορεί να προκαλούν εσωτερική αναστάτωση ή επαναστατική συμπεριφορά Αν αυτό αποτελεί μόνιμο μοτίβο που συνεχίζεται μέχρι τη μέση παιδική ηλικία, αξιολογήστε προσεκτικά την οικογενειακή σας κατάσταση:

• Πόσο σεβασμό δείχνουν τα μέλη της οικογένειάς σας το ένα προς το άλλο;
• Σέβονται ο ένας την ιδιωτικότητα, τις ιδέες και τις προσωπικές αξίες του άλλου;
• Πώς η οικογένεια επιλύει τις συγκρούσεις της;
• Οι διαφωνίες επιλύονται μέσω λογικής συζήτησης, ή συχνά τσακώνονται ή και καταφεύγουν στη βία;
• Ποιος είναι ο συνήθης τρόπος με τον οποίο σχετίζεστε με το παιδί σας και ποιες μορφές παίρνει συνήθως η πειθαρχία που προσπαθείτε να επιβάλλεται;
• Πόσο συχνά χρησιμοποιείτε σωματικές ποινές και φωνάζετε;
• Είστε εσείς και το παιδί σας πολύ διαφορετικές προσωπικότητες και διαφορετικές απόψεις στον τρόπο που προκαλούν τριβές μεταξύ σας;
• Αντιμετωπίζει το παιδί σας δυσκολίες στο σχολείο ή στην ανάπτυξη φιλικών σχέσεων;
• Περνάει η οικογένεια μια ιδιαίτερα στρεσογόνο περίοδο;

Αν το παιδί σας έχει αρχίσει πρόσφατα να δείχνει ασέβεια και ανυπακοή, πείτε του ότι έχετε παρατηρήσει μια διαφορά στη συμπεριφορά του και ότι νιώθετε ότι είναι δυσαρεστημένο ή αντιμετωπίζει δυσκολίες. Με τη βοήθειά του, προσπαθήστε να εντοπίσετε την συγκεκριμένη αιτία της απογοήτευσης ή της αναστάτωσής του. Αυτό είναι το πρώτο βήμα για να τον βοηθήσετε να αλλάξει τη συμπεριφορά του.

Η αντίδρασή σας έχει σημασία

Αν αντιδράσετε στις απαντήσεις του παιδιού σας με εκρήξεις θυμού ή χάνοντας την ψυχραιμία σας, θα ανταποκριθεί και το ίδιο με ανυπακοή και ασέβεια. Αντίθετα, θα γίνει πιο υπάκουο, όταν παραμείνετε ήρεμοι, συνεργάσιμοι και συνεπείς. Θα μάθει να σέβεται αν εσείς σέβεστε το ίδιο και τους άλλους στην οικογένεια. Αν γίνει ανυπάκουο και χάσει τον έλεγχο, επιβάλετε ένα χρονικό διάστημα ησυχίας μέχρι να ηρεμήσει και να ανακτήσει τον αυτοέλεγχο.

Όταν το παιδί σας είναι υπάκουο και σέβεται, επαινέστε το για αυτή τη συμπεριφορά. Ανταμείψτε τη συμπεριφορά που επιδιώκετε, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας και της επίλυσης διαφωνιών. Αυτές οι θετικές προσπάθειες θα είναι πάντα πολύ πιο επιτυχημένες από την τιμωρία.

Πότε να ζητήσετε επιπλέον βοήθεια

Για μερικά ανυπάκουα παιδιά, ίσως χρειαστεί να αναζητήσετε υποστήριξη από παιδοψυχίατρο. Ακολουθούν ορισμένες καταστάσεις όπου μπορεί να απαιτείται εξωτερική συμβουλευτική υποστήριξη:

• Αν υπάρχει μια συνεχής, μακροχρόνια συμπεριφορά ασέβειας προς φορείς εξουσίας τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι.
• Αν τα μοτίβα ανυπακοής συνεχίζονται παρά τις καλύτερες προσπάθειές σας να ενθαρρύνετε το παιδί σας να εκφράσει τα αρνητικά του συναισθήματα.
• Αν η ανυπακοή ή/και η ασέβεια ενός παιδιού συνοδεύεται από επιθετικότητα και καταστροφική συμπεριφορά.
• Αν ένα παιδί δείχνει σημάδια γενικευμένης δυστυχίας — ίσως μιλάει για αισθήματα θλίψης, ότι δεν είναι αγαπητό, ότι δεν έχει φίλους ή ακόμη και για αυτοκτονικές σκέψεις.
• Αν η οικογένειά σας έχει αναπτύξει ένα μοτίβο αντιμετώπισης διαφωνιών με σωματική ή συναισθηματική κακοποίηση.
• Αν εσείς, ο σύζυγός σας ή το παιδί σας καταφεύγετε σε αλκοόλ ή άλλα ναρκωτικά για να νιώσετε καλύτερα ή να αντιμετωπίσετε το άγχος.

Αν οι σχέσεις μέσα στην οικογένειά σας δείχνουν σημάδια δυσκολίας και έλλειψης συνεργασίας, τότε μπορεί να απαιτείται οικογενειακή θεραπεία. Αντιμετωπίζοντας και επιλύοντας αυτά τα προβλήματα σε νεαρή ηλικία, μπορείτε να ελαχιστοποιήσετε και ακόμη και να αποτρέψετε πιο σοβαρά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν καθώς τα παιδιά σας ενηλικιώνονται. Το κλειδί είναι η έγκαιρη αναγνώριση και η θεραπεία.