Βοηθώντας τους εφήβους να αποφασίσουν για το σεξ: Συμβουλές για γονείς

Υπάρχουν πολλά που πρέπει να γνωρίζετε και να λάβετε υπόψη, όταν παίρνετε υγιείς αποφάσεις για το σεξ. Αν και στην αρχή μπορεί να φαίνεται άβολο, υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορείτε να στηρίξετε τον/την έφηβό/η σας.

Μπορείτε να εκμεταλλευτείτε κάθε ευκαιρία που σας δίνει ο/η έφηβο/ης για να συζητήσετε το θέμα — ή να το φέρετε εσείς οι ίδιοι στην κουβέντα. Με κάθε τρόπο, βοηθάει να:

• Διατηρήστε τη συζήτηση σε θετικό και υποστηρικτικό επίπεδο.
• Εστιάστε στην υγεία και την ασφάλεια.
• Χωρίστε τη συζήτηση σε μικρότερες ενότητες.

Διαβάστε παρακάτω για εισαγωγικές συζητήσεις και συμβουλές για το τι να πείτε στον/στην έφηβο/η σας.

Πότε είναι κατάλληλη στιγμή να αρχίσει κανείς να κάνει σεξ;

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία για να ξεκινήσει κανείς σεξουαλική δραστηριότητα· η απόφαση αυτή είναι διαφορετική για τον καθένα. Είναι κάτι που εσείς και ο/η /η θα πρέπει να συζητήσετε εκ των προτέρων. Αυτό βοηθά να εξασφαλιστεί ότι μπορεί να πάρει μια σκεπτόμενη και ενημερωμένη απόφαση αντί να κάνει μια παρορμητική επιλογή.

Τι πρέπει να λάβει υπόψη του ένας έφηβος ή μία έφηβη, όταν σκέφτεται να κάνει σεξ

Θέλω να κάνω σεξ;

Αν ο έφηβος ή η έφηβη σκέφτεται να κάνει σεξ, επειδή ο/η σύντροφός του/της τον/την πιέζει ή επειδή οι φίλοι του/της έχουν αρχίσει να κάνουν σεξ, θα πρέπει να το ξανασκεφτεί. Το να κάνει σεξ, όταν δεν αισθάνεται έτοιμος/η μπορεί να προκαλέσει αρνητικά συναισθήματα όπως ενοχή, ντροπή ή μεταμέλεια.

Ο έφηβος/η έφηβη πρέπει να σκεφτεί τους διαφορετικούς τύπους σωματικής εγγύτητας, όπως το κράτημα του χεριού ή το φιλί, και να κατανοεί τα δικά του όρια, διασφαλίζοντας ότι και ο/η σύντροφός του τα σέβεται.

Θέλω να κάνω σεξ με αυτό το άτομο;

Ενθαρρύνετε τον/την έφηβό σας να σκεφτεί αν βρίσκεται σε μια σχέση εμπιστοσύνης και ασφάλειας με το άτομο με το οποίο σκέφτεται να έχει σεξουαλική επαφή. Έχουν μιλήσει ανοιχτά για το θέμα; Αν όχι, είναι έτοιμοι/ες να το κάνουν; Και αν έχουν συζητήσει, ένιωσαν ότι ο/η σύντροφός τους άκουσε και σεβάστηκε τις απόψεις και τα όριά τους; Θα σεβόταν ο/η σύντροφος μια πιθανή αλλαγή γνώμης ή την απόφαση να σταματήσουν; Αυτή είναι μια καλή ευκαιρία να μιλήσετε με τον /την έφηβό σας για τη συγκατάθεση.

Τι σημαίνει συγκατάθεση;

• Να λες ναι —που είναι διαφορετικό από το να μην λες όχι.
• Να λες ναι χωρίς πίεση. Η πίεση κάποιου να πει ναι ονομάζεται εξαναγκασμός.
• Το να λες ναι, όταν σκέφτεσαι ξεκάθαρα. Η συγκατάθεση δεν μπορεί να δοθεί, όταν κάποιος βρίσκεται υπό την επήρεια αλκοόλ ή ναρκωτικών.
• Το να λες ναι κάθε φορά. Το να συναινείς σε σεξουαλική επαφή μια φορά δεν σημαίνει ότι συναινείς για πάντα, και είναι εντάξει να αλλάξεις γνώμη.
• Το να λες ναι σε ό,τι κάνεις. Θυμήσου ότι το να λες ναι στο φιλί, για παράδειγμα, δεν σημαίνει ότι λες ναι και σε ερωτικό άγγιγμα. Και ορισμένες προϋποθέσεις, όπως «ναι, αλλά μόνο αν χρησιμοποιήσουμε προφυλακτικό», πρέπει να γίνουν σεβαστές .

Νόμιμη ηλικία συγκατάθεσης

Υπάρχουν συγκεκριμένες νόμιμες ηλικίες συγκατάθεσης. Αυτές διαφέρουν ανάλογα με την κάθε χώρα και είναι καλό να γνωρίζεις τους νόμους της χώρας σου. Ορισμένες χώρες έχουν νόμους που καθορίζουν τη μέγιστη επιτρεπτή διαφορά ηλικίας μεταξύ δύο ατόμων που κάνουν σεξ.

Έχω σχέδιο για ασφαλές σεξ;

Διάβασε παρακάτω συμβουλές για την πρόληψη λοιμώξεων, εγκυμοσύνης και την αποφυγή χρήσης ουσιών. Αυτά είναι ορισμένα ζητήματα που καλό είναι να εξετάσετε εσύ και ο/η έφηβός/η σου πριν αρχίσει να κάνει σεξ.

Τι γίνεται με τα ΣΜΝ;

Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, ή ΣΜΝ, είναι συχνά. Στην πραγματικότητα, οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες έχουν τα υψηλότερα ποσοστά σε αρκετά ΣΜΝ σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα.

Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) μπορούν να προληφθούν. Μερικά ΣΜΝ, όπως τα χλαμύδια και η γονόρροια, είναι θεραπεύσιμα. Άλλα, όπως ο HIV και ο έρπητας, μπορούν να αντιμετωπιστούν, αλλά όχι να θεραπευτούν.

Τα ΣΜΝ μπορεί να έχουν συμπτώματα, όπως πόνο, πληγές ή έκκριση, αλλά συχνά είναι «σιωπηλά». Αυτό σημαίνει ότι ένα άτομο μπορεί να έχει μόλυνση χωρίς κανένα σημάδι ή σύμπτωμα.

Ακόμη κι αν ένας/μια σύντροφος έχει υποβληθεί σε εξετάσεις, είναι πιθανό να έχει κάποια λοίμωξη χωρίς να το γνωρίζει, όπως ο έρπης, ο οποίος συχνά δεν περιλαμβάνεται στους συνήθεις ελέγχους. Είναι σημαντικό να λαμβάνετε μέτρα για να αποφύγετε τη μόλυνση με ΣΜΝ, ακόμα και με έναν/μια σύντροφο που γνωρίζετε καλά και εμπιστεύεστε.

Πώς να προφυλαχθείτε από τα ΣΜΝ

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να προφυλαχθείτε από τα ΣΜΝ, εκτός από την αναβολή της σεξουαλικής επαφής. Ο πιο σημαντικός είναι η χρήση προφυλακτικών (αντισυλληπτική μέθοδος φραγμού) κάθε φορά που κάνουν σεξ.

Ο/Η έφηβός/η σας πρέπει να γνωρίζει το σωστό τρόπο χρήσης ενός προφυλακτικού:

• Φορέστε το προφυλακτικό πριν ξεκινήσετε τη σεξουαλική επαφή.
• Για ένα εξωτερικό προφυλακτικό, αφήστε λίγο χώρο στην άκρη του πέους. Αυτός ο χώρος δεν πρέπει να είναι γεμάτος αέρα, αλλιώς το προφυλακτικό μπορεί να σκάσει σαν μπαλόνι. Μετά το σεξ, κρατήστε το προφυλακτικό στη βάση και αφαιρέστε το.
• Τα εσωτερικά προφυλακτικά έχουν μια χαλαρή θήκη από πολυουρεθάνη και δύο εύκαμπτους δακτυλίους. (Διατίθενται με συνταγή.) Για να χρησιμοποιήσετε ένα εσωτερικό προφυλακτικό, τοποθετήστε τον ένα δακτύλιο στο εσωτερικό του κόλπου, του πρωκτού ή του στόματος. Ο άλλος δακτύλιος παραμένει εξωτερικά.
• Ένα άλλο μέσο προστασίας από ΣΜΝ είναι το οδοντικό φράγμα. Αυτό το φύλλο από λατέξ ή συνθετικό υλικό τοποθετείται πάνω από οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Το οδοντικό φράγμα δεν προορίζεται για την πρόληψη της εγκυμοσύνης.
• Χρησιμοποιήστε νέο προφυλακτικό, αν κάνετε ξανά σεξ.

Εξετάσεις για ΣΜΝ

Εκτός από την αντισυλληπτική μέθοδο με φραγμό, ο/η έφηβος/η και ο/η σύντροφός του/της πρέπει να κάνουν τακτικά τεστ για ΣΜΝ, εάν έχουν κάνει σεξ. Πρέπει να κάνουν εξετάσεις τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, ή πιο συχνά αν υπάρχουν νέοι σύντροφοι ή ανησυχίες για μόλυνση.

Άλλοι τρόποι για να μειώσετε τον κίνδυνο από ΣΜΝ είναι να αποφεύγετε το σεξ με πολλούς διαφορετικούς συντρόφους ή συντρόφους που δεν γνωρίζετε καλά, και να αποφεύγετε τη χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ. Μην ξεχνάτε, εμβόλια όπως το εμβόλιο κατά της Ηπατίτιδας Β και κατά του HPV βοηθούν, επίσης, στην πρόληψη ΣΜΝ (και ορισμένων τύπων καρκίνου)!

Πώς πρέπει να είναι η αίσθηση του σεξ;

Αν ο/η έφηβός σας κάνει σεξ ή το σκέφτεται, είναι σημαντικό να καταλάβει ότι το σεξ πρέπει να είναι ευχάριστο - τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά. Αν αντιμετωπίζουν προβλήματα, όπως πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή ή αίσθηση ντροπής, θα πρέπει να σταματήσουν. Μπορούν να συζητήσουν με τον/την σύντροφό τους. Μπορεί, επίσης, να βοηθήσει να μιλήσουν με έναν έμπιστο ενήλικα, όπως γονέα ή πάροχο υγειονομικής περίθαλψης. Τα συναισθήματα ενοχής ή ντροπής μπορεί να σημαίνουν ότι δεν είναι έτοιμοι για σεξ ή ότι ίσως πρέπει να επανεξετάσουν την απόφασή τους να κάνουν σεξ με αυτόν τον σύντροφο.

Ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή μπορεί να σημαίνει ότι χρειάζεται να αλλάξουν στάσεις, να προχωρήσουν πιο αργά ή να χρησιμοποιήσουν λιπαντικό. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι λιπαντικών. Γενικά, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται λιπαντικό με βάση το νερό ή τη σιλικόνη και χωρίς γεύση. Αυτό γίνεται για να αποφευχθεί ο ερεθισμός ή το σπάσιμο του προφυλακτικού.

Πρέπει ο/η έφηβός/η μου να χρησιμοποιεί αντισυλληπτικά;

Είναι καλύτερο να περιμένει να γίνει γονιός μέχρι να ολοκληρωθεί η εφηβεία . Το να κάνει παιδί ως έφηβος μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες στη συνέχιση της εκπαίδευσης, όπως στο Λύκειο ή στο πανεπιστήμιο, σε προβλήματα εύρεσης εργασίας και σε οικονομικές δυσκολίες.

Μιλήστε με τον/την έφηβό σας για την αποφυγή εγκυμοσύνης. Μπορούν να επιλέξουν να περιμένουν να κάνουν σεξ, ή αν είναι σεξουαλικά ενεργοί, πρέπει να χρησιμοποιούν προφυλακτικά και αντισυλληπτικά.

Σήμερα υπάρχουν πολλές διαθέσιμες μέθοδοι αντισύλληψης και στην Ελλάδα, όπως το προφυλακτικό, το αντισυλληπτικό χάπι, οι κολπικοί δακτύλιοι και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ενδομήτρια σπειράματα (IUD). Οι έφηβοι μπορούν να χρησιμοποιούν διάφορες μεθόδους με ασφάλεια, όμως η επιλογή τους θα πρέπει να γίνεται με τη συμβουλή γιατρού, ώστε να είναι κατάλληλη για την ηλικία και την υγεία τους.

Στην Ελλάδα, η πρόσβαση σε ορισμένα αντισυλληπτικά (όπως το χάπι) γίνεται μέσω ιατρικής συνταγής, ενώ για ανηλίκους συχνά εμπλέκονται και οι γονείς ή κηδεμόνες. Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να υπάρχει ανοιχτή επικοινωνία, ώστε οι έφηβοι να λαμβάνουν σωστές αποφάσεις και να διαχειρίζονται υπεύθυνα τη χρήση τους.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι μέθοδοι όπως η παρακολούθηση του κύκλου είναι λιγότερο αξιόπιστες για τις έφηβες, ενώ πιο αποτελεσματικές επιλογές θεωρούνται οι σύγχρονες μέθοδοι αντισύλληψης. Το προφυλακτικό παραμένει ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς είναι το μόνο μέσο που προστατεύει και από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.

Τι γίνεται με την ασφάλεια στο διαδίκτυο;

Συζητήστε με τον/την έφηβο/η σας για το περιεχόμενο που βλέπει (και μοιράζεται) στο διαδίκτυο και αν κάποιο από αυτά είναι σεξουαλικού χαρακτήρα. Να είστε ειλικρινείς στη συζήτηση για την πορνογραφία,στην οποία συχνά απεικονίζεται το σεξ χωρίς οικειότητα ή χωρίς συγκατάθεση. Είναι φυσιολογικό να νιώθουν περιέργεια για το πορνό. Όμως, είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία περιεχομένου και ότι ορισμένα είδη πορνογραφίας μπορεί να δημιουργήσουν μια λανθασμένη εικόνα για το πώς είναι στην πραγματικότητα η σεξουαλική επαφή.

Βοηθήστε τον/την έφηβο/η σας να κατανοήσει τις έννοιες της συγκατάθεσης και των υγιών σχέσεων σε σχέση με τη χρήση του διαδικτύου και των κοινωνικών μέσων. Υπενθυμίστε τους ότι η αποστολή γυμνών φωτογραφιών ή σεξουαλικών μηνυμάτων σε άλλους είναι επικίνδυνη, καθώς αυτά μπορούν στη συνέχεια να διαδοθούν χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Επίσης, θυμίστε τους ότι, αν επικοινωνούν με κάποιον άγνωστο και η συζήτηση στραφεί γύρω από το σεξ, πρέπει να τη διακόψουν και να ενημερώσουν έναν ενήλικα.

Μην ξεχνάτε ότι…

Η συζήτηση με τον/την έφηβο/η σας μπορεί να τον/την βοηθήσει να μάθει πώς να κάνει υγιείς επιλογές σχετικά με το σεξ. Όταν εσείς και ο/η έφηβος/η σας αισθάνεστε άνετα να συζητάτε, αυτό διευκολύνει το να μοιράζεστε ανησυχίες και ερωτήσεις.

Περισσότερες πληροφορίες

• Προλαμβάνοντας τον HIV με PrEP