Τα στάδια της εφηβείας

Η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Περιλαμβάνει μερικές σημαντικές αλλαγές — τόσο στο σώμα, όσο και στον τρόπο που ένας νέος αλληλεπιδρά με τον κόσμο.

Οι πολλές σωματικές, σεξουαλικές, γνωστικές, κοινωνικές και συναισθηματικές αλλαγές που συμβαίνουν αυτήν την περίοδο μπορούν να εμπνεύσουν τόσο προσμονή όσο και άγχος, και για τα παιδιά αλλά και για τις οικογένειές τους. Η κατανόηση του τι μπορεί κανείς να περιμένει σε διαφορετικά στάδια μπορεί να προωθήσει την υγιή ανάπτυξη σε όλη τη διάρκεια της εφηβείας και στις αρχές της ενήλικης ζωής.

Πρώιμη εφηβεία (10 έως 13 ετών)

• Κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου, τα παιδιά συχνά αρχίζουν να μεγαλώνουν πιο γρήγορα. Αρχίζουν, επίσης, να παρατηρούν άλλες σωματικές αλλαγές, όπως την ανάπτυξη τριχών στις μασχάλες και στην ευαίσθητη περιοχή, την ανάπτυξη του στήθους στα κορίτσια και τη διόγκωση των όρχεων στα αγόρια. Αυτές οι αλλαγές συνήθως ξεκινούν ένα ή δύο χρόνια νωρίτερα στα κορίτσια σε σχέση με τα αγόρια, και μπορεί να είναι φυσιολογικό κάποιες από αυτές να εμφανιστούν ήδη από την ηλικία των 8 ετών για τα κορίτσια και των 9 ετών για τα αγόρια. Πολλά κορίτσια μπορεί να αποκτήσουν περίοδο γύρω στην ηλικία των 12 ετών, κατά μέσο όρο 2-3 χρόνια μετά την έναρξη της ανάπτυξης του στήθους.
• Αυτές οι σωματικές αλλαγές μπορούν να εμπνεύσουν περιέργεια και άγχος σε ορισμένα παιδιά — ειδικά αν δεν γνωρίζουν τι να περιμένουν ή τι είναι φυσιολογικό. Μερικά παιδιά μπορεί, επίσης, να αμφισβητήσουν την ταυτότητα φύλου τους σε αυτό το στάδιο, και η έναρξη της εφηβείας μπορεί να είναι μια δύσκολη περίοδος για παιδιά που είναι διεμφυλικά.
• Τα παιδιά στην πρώιμη εφηβεία έχουν συγκεκριμένη, διχοτομική σκέψη. Τα πράγματα είναι είτε σωστά είτε λάθος, τέλεια ή απαίσια, χωρίς πολύ χώρο ενδιάμεσα. Σε αυτό το στάδιο, είναι φυσιολογικό οι νέοι να επικεντρώνονται στον εαυτό τους (ο αποκαλούμενος «εγωκεντρισμός»). Ως μέρος αυτού, οι προέφηβοι και οι νέοι στην πρώιμη εφηβεία συχνά νιώθουν ανασφάλεια για την εμφάνισή τους και έχουν την αίσθηση ότι κρίνονται συνεχώς από τους συνομηλίκους τους.
• Οι προέφηβοι αισθάνονται ολοένα και μεγαλύτερη ανάγκη για ιδιωτικότητα. Μπορεί να αρχίσουν να αναζητούν τρόπους να γίνουν ανεξάρτητοι από την οικογένειά τους. Σε αυτή τη διαδικασία, μπορεί να θέτουν υπό αμφισβήτηση τα όρια και να αντιδρούν έντονα αν οι γονείς ή οι κηδεμόνες τους επιβάλλουν κανόνες.

Μέση εφηβεία (Ηλικίες 14 έως 17)

• Οι σωματικές αλλαγές της εφηβείας συνεχίζονται κατά τη μέση εφηβεία. Οι περισσότεροι άνδρες θα έχουν αρχίσει την ταχεία ανάπτυξή τους και οι αλλαγές σχετικές με την εφηβεία συνεχίζονται. Μπορεί να παρουσιάζουν, για παράδειγμα, κάποιο τρεμούλιασμα στη φωνή, καθώς βαθαίνει η φωνή τους, ενώ μερικοί αναπτύσσουν ακμή. Οι σωματικές αλλαγές μπορεί να έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί για τις γυναίκες, και οι περισσότερες κοπέλες έχουν πλέον κανονικές περιόδους.
• Σε αυτήν την ηλικία, πολλοί έφηβοι αρχίζουν να ενδιαφέρονται για ρομαντικές και σεξουαλικές σχέσεις. Μπορεί να αμφισβητούν και να εξερευνούν την σεξουαλική τους ταυτότητα―κάτι που μπορεί να είναι αγχωτικό, εάν δεν έχουν την υποστήριξη των συνομηλίκων, της οικογένειας ή της κοινότητας. Ένας άλλος τυπικός τρόπος εξερεύνησης του σεξ και της σεξουαλικότητας για έφηβους όλων των φύλων είναι η αυνανισμός.
• Πολλοί έφηβοι στη μέση εφηβεία έχουν περισσότερες συγκρούσεις με τους γονείς τους, καθώς αγωνίζονται για μεγαλύτερη ανεξαρτησία. Μπορεί να περνούν λιγότερο χρόνο με την οικογένεια και περισσότερο με φίλους. Ενδιαφέρονται πολύ για την εικόνα τους, και η πίεση των συνομηλίκων μπορεί να κορυφωθεί σε αυτήν την ηλικία.
• Ο εγκέφαλος συνεχίζει να αλλάζει και να ωριμάζει σε αυτό το στάδιο, αλλά υπάρχουν ακόμα πολλές διαφορές στον τρόπο σκέψης ενός τυπικού έφηβου της μέσης εφηβείας σε σύγκριση με έναν ενήλικα. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι ο προμετωπιαίος λοβός είναι η τελευταία περιοχή του εγκεφάλου που ωριμάζει―η ανάπτυξη δεν ολοκληρώνεται παρά μόνο όταν ένα άτομο φτάσει στην ηλικία των 20 και πλέον! Ο προμετωπιαίος λοβός παίζει σημαντικό ρόλο στη συντονισμό της σύνθετης λήψης αποφάσεων, στον έλεγχο των παρορμήσεων και στην ικανότητα να εξετάζονται πολλαπλές επιλογές και συνέπειες.

Οι έφηβοι της μέσης εφηβείας μπορούν να σκέφτονται πιο αφηρημένα και να λαμβάνουν υπόψη "τη γενική εικόνα", αλλά μπορεί ακόμα να στερούνται της ικανότητας να την εφαρμόσουν στην πράξη. Για παράδειγμα, σε ορισμένες καταστάσεις, τα παιδιά στη μέση εφηβεία μπορεί να βρίσκουν τον εαυτό τους να σκέφτεται πράγματα όπως:

• • "Τα πάω αρκετά καλά στα μαθηματικά και θέλω πραγματικά να δω αυτή την ταινία… ένα βράδυ χωρίς διάβασμα δεν έχει σημασία."
  • "Πρέπει πραγματικά να φορέσω προφυλακτικό κατά τη σεξουαλική επαφή αν η κοπέλα μου παίρνει το χάπι;"
  • "Η μαριχουάνα είναι πλέον νόμιμη, οπότε δεν μπορεί να είναι και τόσο κακή."

Παρόλο που μπορεί να είναι ικανοί να συλλογιστούν τη λογική της αποφυγής κινδύνων εκτός αυτών των καταστάσεων, τα ισχυρά συναισθήματα συχνά συνεχίζουν να καθοδηγούν τις αποφάσεις τους, όταν έρχονται στο προσκήνιο οι παρορμήσεις.

Έφηβοι στην τελική φάση (18-21… και παραπέρα!)

Οι έφηβοι στην τελική φάση έχουν γενικά ολοκληρώσει τη σωματική τους ανάπτυξη και έχουν φτάσει στο πλήρες ύψος των ενηλίκων. Συνήθως, έχουν πλέον περισσότερο έλεγχο των παρορμήσεών τους και μπορεί να είναι σε θέση να αξιολογούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τους κινδύνους και τα οφέλη. Σε σύγκριση με τους έφηβους της μέσης ηλικίας, οι νέοι στην όψιμη εφηβεία μπορεί να βρίσκουν τον εαυτό τους να σκέφτεται:

• • Παρόλο που λατρεύω τις ταινίες του Paul Rudd, πρέπει να μελετήσω για τις τελικές μου εξετάσεις.
  • Πρέπει να φορέσω προφυλακτικό… παρόλο που η κοπέλα μου παίρνει αντισυλληπτικά, αυτά δεν εγγυώνται 100% την αποτροπή εγκυμοσύνης.
  • Παρόλο που η μαριχουάνα είναι νόμιμη, ανησυχώ για τον πιθανό αντίκτυπο που μπορεί να έχει στη διάθεση και στην απόδοσή μου στη δουλειά/σχολή.

Οι έφηβοι που εισέρχονται στην πρώιμη ενήλικη ζωή έχουν πλέον μια ισχυρότερη αίσθηση της ατομικότητάς τους και μπορούν να αναγνωρίσουν τις δικές τους αξίες. Μπορεί να εστιάσουν περισσότερο στο μέλλον και να βασίζουν τις αποφάσεις τους στις ελπίδες και τα ιδανικά τους.

Οι φιλίες και οι ρομαντικές σχέσεις γίνονται πιο σταθερές. Γίνονται συναισθηματικά και σωματικά πιο ανεξάρτητοι από την οικογένειά τους. Ωστόσο, πολλοί επαναπροσδιορίζουν μια «ενήλικη» σχέση με τους γονείς τους, θεωρώντας τους περισσότερο ως ίσους, από τους οποίους μπορούν να ζητούν συμβουλές και να συζητούν ώριμα θέματα, παρά ως μια αυθεντική γονεϊκή φιγούρα.