Κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους: Πώς να συζητήσετε με το παιδί σας για την κατανάλωση αλκοόλ

Πόσο πολύ πίνουν οι νέοι; Πολλοί ενήλικες υποθέτουν ότι οι νέοι δεν πίνουνε πολύ, αλλά οι τελευταίες έρευνες δείχνουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Παρακάτω θα δείτε μερικά στατιστικά που μπορεί να σας εκπλήξουν:

• Το 86% των 16χρονων στην Ελλάδα έχει καταναλώσει αλκοόλ τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του — ποσοστό αρκετά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
• Περισσότεροι από 9 στους 10 εφήβους δηλώνουν ότι είναι εύκολο να αποκτήσουν αλκοόλ — παρόλο που η νόμιμη ηλικία αγοράς είναι 18 ετών
• Σχεδόν 1 στους 3 16χρονους (περίπου 37%) αναφέρει ότι πίνει 5 ή περισσότερα ποτά σε μία μόνο βραδιά .
• Υπάρχουν περίπου 200 περιπτώσεις δηλητηρίασης από αλκοόλ σε ανήλικους καταγράφονται ετησίως σε παιδιατρικά νοσοκομεία της Αθήνας — δείγμα της επικινδυνότητας της υπερβολικής κατανάλωσης.
• Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής θεωρεί την κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους ως ένα σοβαρό ζήτημα υγείας. Παρακάτω περιγράφεται τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς και οι κηδεμόνες για την κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους και πώς μπορείτε να βοηθήσετε τα παιδιά να κάνουν υγιείς επιλογές για το αλκοόλ, τώρα και στο μέλλον.

Πόσο επικίνδυνη είναι πραγματικά η κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους;

Με τόσα πολλά άλλα θέματα που επηρεάζουν τους νέους αυτήν τη στιγμή, η κατανάλωση αλκοόλ από εφήβους μπορεί να μη φαίνεται τόσο σοβαρό ζήτημα. Ίσως να θυμάστε τις δικές σας πρώτες εμπειρίες και να σκεφτείτε ότι η κατανάλωση ενός ποτού περιστασιακά είναι αναμενόμενη. Αλλά όταν εξετάζουμε την επίδραση του αλκοόλ στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο ενός παιδιού, οι κίνδυνοι γίνονται πιο ξεκάθαροι.

Η επίδραση του αλκοόλ στον εγκέφαλο

Αξίζει να κατανοήσουμε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνεχίζει να αναπτύσσεται μέχρι τα 25 χρόνια. Η συχνή κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να έχει αρνητική επίδραση σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μάθηση, τη μνήμη, την ομιλία, καθώς και τη οπτική και χωρική σκέψη.

Η επίδραση του αλκοόλ στον εγκέφαλο — χωρίς καν να αναφερθούμε στις άμεσες συνέπειές του στην καθημερινή λειτουργία — μπορεί να εξηγήσει γιατί τα παιδιά που πίνουν συνήθως αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στο σχολείο. Οι νέοι που παραδέχονται ότι οδηγούνται σε έντονη κατανάλωση αλκοόλ είναι 4 έως 6 φορές πιο πιθανό να κάνουν κοπάνα σε σύγκριση με εκείνους που δεν πίνουν. Οι μαθητές/τριες Λυκείου που πίνουν τακτικά είναι 5 φορές πιο πιθανό να εγκαταλείψουν το σχολείο. Το αλκοόλ σχετίζεται με το 40% όλων των ακαδημαϊκών προβλημάτων στο πανεπιστήμιο — και το 28% των φοιτητών/τριών που φεύγουν πριν πάρουν πτυχίο αναφέρουν την προβληματική κατανάλωση αλκοόλ ως έναν από τους λόγους της σχολικής και πανεπιστημιακής διαρροής.

Επικίνδυνη συμπεριφορά & βία

Επειδή αλλάζει τον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς των ανθρώπων, το αλκοόλ σχετίζεται, επίσης, στενά με συμπεριφορές που μπορεί να βλάψουν σοβαρά το παιδί σας ή να προκαλέσουν βλάβη σε άλλους. Για παράδειγμα, η κατανάλωση αλκοόλ στους νέους μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες να κάνουν σεξ χωρίς προφύλαξη, εκθέτοντάς τους σε σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα και κινδύνους για ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Περιστατικά σωματικής και σεξουαλικής βίας συχνά περιλαμβάνουν νέους που βρίσκονται υπό την επίδραση αλκοόλ. Θάνατοι από ακούσια τραύματα, ειδικά από τροχαία ατυχήματα, συχνά περιλαμβάνουν μεθυσμένους οδηγούς. Οι νέοι που πίνουν αντιμετωπίζουν, επίσης, μεγαλύτερους κινδύνους κατάθλιψης και αυτοκτονίας.

Νοσηρές στρατηγικές αντιμετώπισης

Οι έφηβοι που πίνουν μπορεί, επίσης, να αναπτύξουν επιβλαβείς στρατηγικές αντιμετώπισης. Ένα από τα βασικά μαθήματα που μαθαίνουν οι έφηβοι κατά την εφηβεία είναι πώς να αντιμετωπίζουν το στρες της ζωής — ένας κακός βαθμός σε διαγώνισμα, μια διαμάχη με φίλους ή μέλη της οικογένειας, το άγχος για έναν επερχόμενο αθλητικό ή μουσικό διαγωνισμό. Υπάρχουν υγιείς τρόποι να αντιμετωπίσουν οι νέοι αυτές τις προκλήσεις. Αλλά οι έφηβοι που πίνουν αλκοόλ μπορεί να μάθουν σε νεαρή ηλικία ότι οι ουσίες μπορούν να τους βοηθήσουν να χαλαρώσουν, τουλάχιστον προσωρινά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα εθισμού.

Διαταραχή χρήσης αλκοόλ

Η κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Έρευνες δείχνουν ότι όσοι αρχίζουν να πίνουν πριν τα 15 είναι πάνω από 5 φορές πιο πιθανό να αναπτύξουν διαταραχή χρήσης αλκοόλ (ΔΧΑ) αργότερα, σε σύγκριση με όσους άρχισαν μετά την νόμιμη ηλικία. Οι κίνδυνοι για ΔΧΑ είναι ακόμη μεγαλύτεροι σε εφήβους με οικογενειακό ιστορικό εθισμού.

Γιατί πίνουν τα παιδιά;

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που μπορεί να ωθήσουν παιδιά και εφήβους στο ποτό.

Πίεση από τους συνομηλίκους

Στην ηλικιακή περίοδο 11-18 ετών, οι νέοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην επιρροή του περιβάλλοντός τους. Συνήθως εστιάζουν σε ό,τι κάνουν οι συνομήλικοί τους, αλλά επηρεάζονται και από την οικογένεια, τα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία. Αν όλοι όσους θαυμάζουν πίνουν, μπορεί να νιώσουν πίεση να δοκιμάσουν.

Άγχος

Οι περισσότεροι νέοι αγχώνονται για το σχολείο, την κοινωνική τους θέση, τα γεγονότα στον κόσμο και πολλά άλλα. Πολλοί καταφεύγουν στο αλκοόλ για να κρύψουν τις ενοχές τους. Πηγές άγχους μπορεί να είναι η μετάβαση στο λύκειο, ο χωρισμός από φίλο ή σύντροφο, ή οικογενειακές κρίσεις όπως διαζύγιο. Μια μεγάλη αλλαγή, σοβαρή ασθένεια ή οποιοδήποτε άλλο τραυματικό γεγονός μπορεί να τα κάνει να θέλουν να ξεφύγουν. Για κάποιους, το αλκοόλ φαίνεται εύκολη λύση.

Περιβάλλον

Αν τα παιδιά μεγαλώσουν με την ιδέα ότι το ποτό - ακόμα και η υπερβολική κατανάλωση - είναι φυσιολογικό, διασκεδαστικό ή βοηθητικό για το άγχος, είναι πιθανό να δοκιμάσουν αλκοόλ νωρίς. Το παράδειγμα των γονέων και άλλων σημαντικών προσώπων θα καθορίσει τη στάση τους απέναντι στο αλκοόλ.

Οικογενειακό ιστορικό

Τα παιδιά από οικογένειες (βιολογικές ή θετές) στις οποίες άλλα μέλη αντιμετώπισαν προβλήματα εθισμού θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερο κίνδυνο για προβλήματα με το αλκοόλ. Γνωρίζουμε ότι η διαταραχή χρήσης αλκοόλ είναι μια πολύπλοκη ασθένεια που περιλαμβάνει γενετικό κίνδυνο. Ωστόσο, τα υιοθετημένα παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες όπου γίνεται κατάχρηση αλκοόλ αντιμετωπίζουν, επίσης, μεγαλύτερο κίνδυνο για διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

Έφηβοι ΛΟΑΤΚΙ+

Οι τρανς έφηβοι και οι έφηβοι με διαφορετικό φύλο έχουν διπλάσιες πιθανότητες σε σύγκριση με ετεροφυλόφιλα παιδιά να αντιμετωπίσουν εκφοβισμό ή επίθεση στο σχολείο. Και πάλι, αυτές οι μορφές προκατάληψης και διακρίσεων μπορεί να συμβάλλουν σε υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ μεταξύ των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+. Ακολουθούν μερικές πηγές για γονείς και κηδεμόνες που υποστηρίζουν παιδιά ΛΟΑΤΚΙ+.

Εσείς είστε ο καλύτερος οδηγός του παιδιού σας όσον αφορά την κατανάλωση αλκοόλ

Μπορεί να είναι συγκλονιστικό να σκεφτεί κανείς όλα τα αρνητικά που μπορούν να συμβούν, όταν οι νέοι πίνουν αλκοόλ, ειδικά αν το αλκοόλ γίνει μέρος της στρατηγικής τους για να αντιμετωπίσουν το άγχος ή την αγχώδη διαταραχή. Αλλά υπάρχουν και καλά νέα. Τα παιδιά νοιάζονται πολύ για το τι σκέφτονται οι γονείς τους — και είναι πολύ πιο ανοιχτά στη συζήτηση για την κατανάλωση αλκοόλ από ό,τι ίσως φαντάζεστε. Στην πραγματικότητα, έρευνες δείχνουν ότι οι γονείς είναι ο νούμερο 1 λόγος που τα παιδιά αποφασίζουν να μην πιούν αλκοόλ. Αυτός είναι μόνο ένας από τους λόγους για τους οποίους η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά να μιλάτε με το παιδί σας νωρίς και συχνά για την κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους.

Προτάσεις για να ξεκινήσετε μια ουσιαστική και υποστηρικτική συζήτηση με το παιδί σας.

• Αρχίστε να μιλάτε για το αλκοόλ με το παιδί σας, όταν είναι περίπου 9 ετών. Αυτό σας δίνει την ευκαιρία να βοηθήσετε να διαμορφώσετε τις σκέψεις και τις ενέργειες του παιδιού σας σχετικά με το αλκοόλ, καθώς προχωρά προς την εφηβεία.
• Φέρτε το θέμα σε συζήτηση με έναν χαλαρό και μη κατακριτικό τρόπο. Αποφύγετε να καταδικάζετε όλους τους ανθρώπους που πίνουν αλκοόλ, κάτι που μπορεί να μπερδέψει το παιδί σας. Αντίθετα, ρωτήστε τι σκέψεις έχει για το αλκοόλ. Μιλούν οι φίλοι του γι' αυτό; Έχουν κάποια συναισθήματα για τον τρόπο που οι ενήλικες γύρω τους χρησιμοποιούν αλκοόλ; Προσπαθήστε να ακούτε όσο μιλάτε, ειδικά με τους έφηβους.
• Βρείτε τις κατάλληλες στιγμές. Οι καλύτερες στιγμές είναι, όταν το παιδί σας είναι παρόν, συμμετέχει και δεν βιάζεται—για παράδειγμα, κατά τις ήσυχες ώρες των γευμάτων ή όταν τα μικρότερα αδέρφια του δεν είναι κοντά για να του αποσπούν την προσοχή. Απομακρύνετε το τηλέφωνό σας και σιγουρευτείτε ότι η τηλεόραση είναι κλειστή. Ο χρόνος που δεν έχετε αυτές τις συσκευές κοντά σας διευκολύνει καλύτερες συζητήσεις. Αποφύγετε να θίξετε το θέμα την τελευταία στιγμή—για παράδειγμα, όταν το έφηβο παιδί σας φεύγει από το σπίτι για να βγει με τους φίλους του.
• Σκεφτείτε να μοιραστείτε τις δικές σας ιστορίες. Τα παιδιά εκτιμούν την ειλικρίνεια, ειδικά όταν μιλάτε για δύσκολα θέματα. Χωρίς να καταβάλλετε το παιδί σας, μπορείτε να αναφερθείτε σε στιγμές που είδατε το αλκοόλ να βλάπτει ανθρώπους. «Ο πατέρας μου έπινε συχνά. Δεν ήταν καλό για την υγεία του και σίγουρα του δημιουργούσε προβλήματα στη δουλειά. Ελπίζω να μπορέσω να σε βοηθήσω να αποφύγεις ό,τι του συνέβη».
• Κανονικοποιήστε τη μη κατανάλωση αλκοόλ. Πείτε συχνά και επανειλημμένα στο έφηβο παιδί σας ότι είναι απολύτως φυσιολογικό να μην πίνει. Μπορείτε να αναγνωρίσετε ότι, παρόλο που πολλά παιδιά αναπτύσσουν προβλήματα με το αλκοόλ, εθνικές μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι έφηβοι αποφεύγουν το αλκοόλ κατά τη διάρκεια του λυκείου. Στην πραγματικότητα, το ποσοστό των εφήβων που δεν πίνουν αυξάνεται σταθερά εδώ και δύο δεκαετίες.

Η κοινοποίηση αυτών των γεγονότων θα βοηθήσει να εξισορροπηθούν τα μπερδεμένα μηνύματα που μπορεί να ακούνε οι έφηβοι, που υποδηλώνουν ότι το ποτό είναι μια τελετή μετάβασης—ή κάτι που όλοι οι έφηβοι κάνουν σε κάποιο στάδιο της ζωής τους. Οι γονείς και οι κηδεμόνες μπορούν να βοηθήσουν τους εφήβους να καταλάβουν ότι αν κάνουν μια υγιή επιλογή να αποφύγουν το αλκοόλ, δεν θα είναι οι μόνοι.

• Ορίστε ξεκάθαρες προσδοκίες και κατευθυντήριες γραμμές ανάλογα με την ηλικία. Μην φοβάστε να δηλώσετε ότι τα μικρά παιδιά δεν πρέπει να πίνουν: τελεία και παύλα. Καθώς το παιδί σας πλησιάζει το γυμνάσιο και το λύκειο, πείτε του ότι γνωρίζετε ότι μπορεί να αισθανθεί πίεση να δοκιμάσει αλκοόλ. Ορίστε ξεκάθαρα όρια και να είστε προετοιμασμένοι για αντιδράσεις. «Δεν χρειάζεται να σου αρέσουν οι κανόνες μου, αλλά πρέπει να τους θέσω, επειδή είμαι ο γονιός σου και νοιάζομαι για σένα».
• Προσφερθείτε να τους πάρετε εσείς με το αυτοκίνητο, χωρίς ερωτήσεις. Αν τα παιδιά βρεθούν σε μια κατάσταση όπου αυτά ή άλλοι πίνουν, πρέπει να σας καλέσουν αμέσως. Σιγουρευτείτε ότι γνωρίζουν ότι θα τους παίρνετε σπίτι ανά πάσα στιγμή, μέρα ή νύχτα. (Ανάλογα με τις εργασιακές και οικογενειακές σας υποχρεώσεις, θα χρειαστεί να έχετε εφεδρική λύση, όταν δεν είστε διαθέσιμος.) Πάρτε τους σπίτι, δώστε τους χρόνο να συνέλθουν και μετά συζητήστε το θέμα μαζί τους, όταν όλοι αισθάνονται πιο ήρεμοι και ξεκούραστοι.

Μην μιλήσετε με το παιδί σας για το περιστατικό αμέσως, καθώς αυτό μπορεί να το κάνει λιγότερο πιθανό να σας εμπιστευτεί την επόμενη φορά. Ωστόσο, μην αναβάλλετε τη συζήτηση για περισσότερες από μερικές ημέρες. Το παιδί σας πρέπει να γνωρίζει ότι παίρνετε αυτό το θέμα σοβαρά και θα θέσετε αυστηρά όρια για να το προστατεύσετε.

Έξι συμβουλές για να θυμάστε

1. Ξεκινήστε τη συζήτηση για την κατανάλωση αλκοόλ νωρίς. Συνεχίστε τον διάλογο, καθώς το παιδί σας προχωρά από το δημοτικό, στο γυμνάσιο και στο λύκειο.

2. Να είστε ήρεμοι, τρυφεροί και υποστηρικτικοί. Τονίστε ότι θέλετε να είναι ασφαλέςς και υγιέςς, τώρα και σε όλη τη ζωή του. Μην φοβάστε να θέσετε αυστηρούς, κατάλληλους για την ηλικία κανόνες και όρια για να το προστατεύσετε.

3. Ζητήστε υποστήριξη από τον/την παιδίατρό σας. Ο/Η γιατρός του παιδιού σας μπορεί να είναι μια εξαιρετική πηγή πληροφοριών και προοπτικής, καθώς εργάζεστε για να θέσετε όρια και να δημιουργήσετε έναν θετικό διάλογο.

4. 5. Δημιουργήστε ένα ασφαλές περιβάλλον για να σας λέει το παιδί σας ο, τιδήποτε. Προσπαθήστε να μην αντιδράτε υπερβολικά, όταν το παιδί σας δοκιμάσει αλκοόλ, ακόμα κι αν μεθύσει πολύ. Δεν χρειάζεται να υποκριθείτε ότι δεν είστε απογοητευμένοι, αλλά η αποφυγή της ντροπής και της κατηγορίας θα δείξει ότι το παιδί σας μπορεί να σας εμπιστευτεί, όταν τα πράγματα πάνε στραβά και σας χρειάζεται περισσότερο.

6. Μην τερματίζετε την συζήτηση, όταν το παιδί σας φύγει από το σπίτι ή πάει στο πανεπιστήμιο. Ενθαρρύνετέ το να έρχεται σε εσάς όποτε χρειαστεί προοπτική και υποστήριξη.