Δυσκοιλιότητα στα παιδιά

Η δυσκοιλιότητα ένα κοινό πρόβλημα στα παιδιά. Στην πραγματικότητα, περίπου 1 στις 20 παιδιατρικές επισκέψεις γίνεται εξαιτίας δυσκοιλιότητας. Τα παιδιά με δυσκοιλιότητα μπορεί να έχουν κόπρανα που είναι σκληρά, ξηρά και δύσκολα και επώδυνα να βγουν. Μερικά παιδιά με δυσκοιλιότητα έχουν σπάνια κενώσεις.

Διαβάστε περισσότερα για τη δυσκοιλιότητα (σημάδια και συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία) και πώς να βοηθήσετε το παιδί σας να αναπτύξει καλές συνήθειες του εντέρου.

Τι είναι φυσιολογική αφόδευση;

Ένα σημαντικό ορόσημο στη ζωή ενός παιδιού είναι η εκμάθηση της αφόδευσης στην τουαλέτα. Διαφορετικά παιδιά έχουν διαφορετικές ποσότητες και συχνότητες αφόδευσης κάθε μέρα. Μερικά έχουν μία αφόδευση την ημέρα και άλλα μπορεί να πηγαίνουν στη τουαλέτα μετά από κάθε γεύμα (τρεις περίπου φορές την ημέρα).

Η πιο σημαντική πτυχή της αφόδευσης είναι τα χαρακτηριστικά των κοπράνων. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την Κλίμακα Αξιολόγησης Σύστασης Κοπράνων κατά Bristol για να προσδιορίσετε αν τα κόπρανα του παιδιού σας έχουν τη σωστή υφή. Ο στόχος είναι να έχουν αφόδευση Τύπου 3 ή Τύπου 4 στην κλίμακα.

• Τα κόπρανα είναι εντελώς υδαρή, χωρίς στερεά υπολείμματα.

• Τα κόπρανα είναι μαλακά και αφράτα, με ακανόνιστες άκρες.

• Τα κόπρανα είναι λεία και μαλακά, με μορφή λουκάνικου ή φιδιού.

• Τα κόπρανα έχουν μορφή λουκάνικου, αλλά με εξογκώματα και σβώλους.

• Τα κόπρανα εμφανίζονται σε μικρούς, σκληρούς, ξεχωριστούς σβώλους που αποβάλλονται με δυσκολία.

Είδη δυσκοιλιότητας στα παιδιά

Υπάρχουν δύο κύρια είδη δυσκοιλιότητας: η οργανική και η λειτουργική.

Οργανική δυσκοιλιότητα

Η οργανική δυσκοιλιότητα είναι ένας εύσχημος τρόπος να περιγράψουμε τις οδυνηρές κενώσεις που προκαλούνται από κάποια ασθένεια. Αυτά τα είδη δυσκοιλιότητας είναι πολύ σπάνια και μπορεί να περιλαμβάνουν κοιλιοκάκη, προβλήματα θυρεοειδούς ή άλλες διαταραχές.

Λειτουργική δυσκοιλιότητα

Τα περισσότερα παιδιά εμφανίζουν λειτουργική δυσκοιλιότητα. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν τα παιδιά κρατούν τις κενώσεις τους. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί μετά από μια γαστρεντερική λοίμωξη.

Κράτημα κοπράνων

Η λειτουργική δυσκοιλιότητα συνήθως προκύπτει από συμπεριφορές κατακράτησης: ο φόβος του πόνου ή της δυσφορίας κατά την κένωση, ή η έλλειψη επίγνωσης των σημάτων του σώματος για την ανάγκη κένωσης, οδηγεί σε σημαντική δυσφορία για το παιδί. Για παράδειγμα:

• Το παιδί σας μπορεί να προσπαθήσει να μην πάει στην τουαλέτα, επειδή του προκαλεί πόνο η κένωση των σκληρών κοπράνων. Οι ερεθισμοί από τις πάνες μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση.
• Παιδιά ηλικίας 2 έως 5 ετών μπορεί να θέλουν να δείξουν ότι μπορούν να αποφασίζουν μόνα τους. Το να κρατούν τις κενώσεις τους μπορεί να είναι ο τρόπος τους να πάρουν τον έλεγχο. Γι' αυτό είναι καλύτερο να μην πιέζετε τα παιδιά στην εκπαίδευση της τουαλέτας.
• Μερικές φορές τα παιδιά δεν θέλουν να σταματήσουν να παίζουν για να πάνε στην τουαλέτα.
• Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να κρατούν τις κενώσεις, τους όταν βρίσκονται εκτός σπιτιού (π.χ. σε κατασκήνωση ή σχολείο). Μπορεί να φοβούνται ή να μην τους αρέσει να χρησιμοποιούν δημόσιες τουαλέτες.

Μεταλοιμώδης δυσκοιλιότητα

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι κάποια παιδιά μπορεί να αναπτύξουν λειτουργική δυσκοιλιότητα μετά από μια γαστρεντερική λοίμωξη (διάρροια ή γαστρεντερίτιδα). Αυτό είναι γνωστό ως μεταλοιμώδης λειτουργική δυσκοιλιότητα.

Τι συμβαίνει αν η δυσκοιλιότητα επιδεινωθεί;

Μερικές φορές, ένας κύκλος κατακράτησης—όταν το παιδί κρατάει τις κενώσεις του μέρα με τη μέρα—μπορεί να προκαλέσει πιο σοβαρά συμπτώματα, όπως:

• Έντονο κοιλιακό πόνο (πόνους στην κοιλιά) ή πρήξιμο
• Μειωμένη όρεξη
• Ναυτία ή γαστροισοφαγική παλινδρόμηση 
• Διάρροια από υπερχείλιση εντέρου

Τι είναι η εγκόπριση;

Όταν οι κενώσεις υπερχειλίζουν σαν διάρροια λόγω δυσκοιλιότητας, το ονομάζουμε εγκόπριση. Η εγκόπριση μπορεί να είναι πολύ ανησυχητική για τα παιδιά και τους γονείς, επειδή μπορεί να μοιάζει με διάρροια που προκαλείται από λοιμώξεις. Ωστόσο, στην πραγματικότητα πρόκειται για την προσπάθεια του σώματος του παιδιού να βγάλει μεγάλη ποσότητα κοπράνων.

Ποια άλλα σημάδια δυσκοιλιότητας μπορεί να αναζητήσει ένας γονέας;

Σχισμές (ραγάδες) στον πρωκτό

Τα μεγάλα, σκληρά και σχεδόν σαν πέτρα κόπρανα που προκαλούνται από δυσκοιλιότητα μπορούν να τραυματίσουν το δέρμα γύρω από το ορθό και τον πρωκτό, όταν το παιδί τελικά αφοδεύσει. Αυτό μπορεί να προκαλέσει πόνο κατά την αφόδευση, αλλά τα σκληρά κόπρανα μπορούν επίσης να σχίσουν το δέρμα γύρω από το ορθό. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αιμορραγία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η απώλεια αίματος είναι ελάχιστη και γίνεται αντιληπτή μόνο όταν φαίνεται αίμα στο χαρτί υγείας μετά τον καθαρισμό.

Λεκέδες κοπράνων

Μερικές φορές τα παιδιά έχουν ήδη αναπτύξει δυσκοιλιότητα και συσσωρεύουν κόπρανα, αλλά δεν έχουν ακόμη φτάσει στο σημείο της εγκόπρισης. Όταν συμβαίνει αυτό, μερικές φορές η έκλυση αερίων (πορδίτσες/αέρια) μπορεί να οδηγήσει σε μικρές λωρίδες ή κομμάτια κοπράνων που λερώνουν το εσώρουχο, φαινόμενο που είναι γνωστό ως λεκέδες κοπράνων.

Πώς αντιμετωπίζεται η δυσκοιλιότητα;

Υπάρχουν πολλές θεραπείες και στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν τη δυσκοιλιότητα τους. Αν και μερικά από αυτά τα φάρμακα διατίθενται χωρίς συνταγή γιατρού, σας συμβουλεύουμε να συζητήσετε οποιαδήποτε θεραπεία με τον/την παιδίατρο του παιδιού σας πριν από την έναρξή της. Ας δούμε μερικές από αυτές τις επιλογές:

Διατροφή

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη "δίαιτα για την δυσκοιλιότητα" που έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στην πρόληψη ή τη θεραπεία της. Ωστόσο, η αύξηση της πρόσληψης νερού και η χρήση φυσικών ινών από φρούτα και λαχανικά είναι μια υγιεινή επιλογή που μπορεί να συνιστάται στα παιδιά.

Ενυδάτωση

Η διασφάλιση ότι τα παιδιά πίνουν αρκετό νερό κάθε μέρα είναι ζωτικής σημασίας για πολλές σωματικές λειτουργίες. Όταν το σώμα δεν λαμβάνει αρκετό νερό, αφυδατώνεται και αντλεί νερό από το έντερο, μεταφέροντας το σε άλλα σημαντικά όργανα του σώματος, όπως η καρδιά. Αυτό μπορεί να πυροδοτήσει τον κύκλο που οδηγεί σε σκληρότερες κενώσεις. Η αύξηση της πρόσληψης νερού από το παιδί χωρίς τη χρήση φαρμάκων δεν αποτελεί αποτελεσματική θεραπεία για τη δυσκοιλιότητα.

Φυτικές ίνες

Υπάρχουν πολλές πηγές φυτικών ινών, συμπεριλαμβανομένων τροφίμων και συμπληρωμάτων. Οι φυσικές φυτικές ίνες από τροφές προτείνονται έναντι των συμπληρωμάτων. Πολλά φρούτα που τα παιδιά απολαμβάνουν, όπως το ακτινίδιο, περιέχουν υψηλότερες ποσότητες ινών. Αυτές οι επιλογές μπορούν να αποτελέσουν ένα υγιεινό και σημαντικό μέρος της διατροφής του παιδιού.

Παραδείγματα τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε ίνες

Φάτε 5! Ένας απλός τρόπος για να διασφαλίσετε ότι το παιδί σας λαμβάνει αρκετές φυτικές ίνες είναι να κάνετε υγιεινές επιλογές τροφίμων. Αν το παιδί σας τρώει τουλάχιστον 5 μερίδες φρούτων και λαχανικών κάθε μέρα, μαζί με άλλες τροφές που είναι καλές πηγές ινών, δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη να μετράτε τα γραμμάρια φυτικών ινών.

Προσθέστε 5! Αν σας βοηθά να παρακολουθείτε τα συνολικά γραμμάρια φυτικών ινών που καταναλώνει το παιδί σας, προσθέστε 5 στην ηλικία του. Για παράδειγμα, ένα παιδί 5 ετών θα χρειαζόταν περίπου 10 γραμμάρια ινών κάθε μέρα. Η συνολική ημερήσια συνιστώμενη ποσότητα έως 25 γραμμάρια για ενήλικες μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως γενικός οδηγός για τα παιδιά. Ορισμένες τροφές περιέχουν πολλές φυτικές ίνες. Τα όσπρια, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα δημητριακά ολικής άλεσης είναι καλές πηγές φυτικών ινών.

Μπορούν τα συμπληρώματα φυτικών ινών να επιδεινώσουν τη δυσκοιλιότητα; Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα συμπληρώματα φυτικών ινών, αν ληφθούν χωρίς αρκετό νερό, μπορούν να επιδεινώσουν τη δυσκοιλιότητα του παιδιού σας!

Προβιοτικά/Πρεβιοτικά

Δεν υπάρχουν αρκετές έρευνες που να υποστηρίζουν τη χρήση αυτών των θεραπειών για παιδιά με δυσκοιλιότητα.

Αλλαγή στάσης στην τουαλέτα

Τα παιδιά μερικές φορές έχουν κακή στάση σώματος στην τουαλέτα: λυγίζουν τη μέση και δεν κάθονται ίσια, σταυρώνουν τα πόδια, τα πόδια τους κρέμονται στον αέρα ή σφίγγουν τους γλουτούς τους.

Ένα εργαλείο για τη βελτίωση της στάσης κατά την αφόδευση είναι βοηθητικές συσκευές τροποποίησης της στάσης αφόδευσης, όπως ένα σκαμνάκι για την τουαλέτα. Αυτού του είδους το σκαμνάκι μπορεί να βελτιώσει τη στάση αφόδευσης προάγοντας την χαλάρωση του ηβοορθικού μυός και την ευθυγράμμιση της ανω-πρωκτικής γωνίας, ώστε να διευκολύνεται η διέλευση των κοπράνων. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι το σκαμνάκι είναι ασφαλές και αποτελεσματικό (όταν χρησιμοποιείται με φάρμακα) για τη θεραπεία της λειτουργικής δυσκοιλιότητας σε παιδιά που έχουν μάθει να χρησιμοποιούν την τουαλέτα.

Καθαρτικά φάρμακα

Υπάρχουν πολλά καθαρτικά φάρμακα διαθέσιμα για τη θεραπεία παιδιών με λειτουργική δυσκοιλιότητα, συμπεριλαμβανομένων μαλακτικών κοπράνων, ωσμωτικών καθαρτικών, διεγερτικών καθαρτικών, καθαρτικών σεκρεταγωγών και πρωκτικών θεραπειών.

Μαλακτικά κοπράνων

Τέτοια παραδείγματα περιλαμβάνουν το δοκουσικό νάτριο. Αυτά τα φάρμακα προσπαθούν να φέρουν νερό που βρίσκεται ήδη κοντά, αλλά έξω από τα κόπρανα, μέσα σε αυτά για να τα κάνουν πιο μαλακά και ευκολότερα στην αποβολή.

Ωσμωτικά καθαρτικά

Τα ωσμωτικά καθαρτικά περιλαμβάνουν την λακτουλόζη, την πολυαιθυλενογλυκόλη 3350 (PEG), PEG 4000, το Γάλα Μαγνησίας (υδροξείδιο του μαγνησίου) και το Κιτρικό Μαγνήσιο. Αυτά τα φάρμακα προσελκύουν περισσότερο νερό στο κόλον για να διευκολύνουν, ενυδατώσουν και μαλακώσουν τα κόπρανα. Το PEG 3350 είναι το συνιστώμενο ωσμωτικό καθαρτικό για χρήση σε βρέφη και παιδιά. Πρόσφατα, υπήρξε μη επιστημονική, εντυπωσιακή κάλυψη στα μέσα ενημέρωσης σχετικά με ανησυχίες για συσχέτιση του PEG 3350. Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι:

• Το PEG 3350 δεν προκαλεί διαταραχές αυτιστικού φάσματος.
• Το PEG 3350 είναι ασφαλές σε βρέφη, νήπια, παιδιά και ενήλικες και δεν προκαλεί αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο σώμα.
• Τα παιδιά δεν αναπτύσσουν εξάρτηση από το PEG 3350 ή άλλα ωσμωτικά καθαρτικά.

Διεγερτικά καθαρτικά

Τα διεγερτικά καθαρτικά περιλαμβάνουν: τη σένα (και άλλα φυτικά παράγωγα sennokot), τη βισακοδύλη και το πικοθειικό νάτριο. Αυτά τα φάρμακα δρουν διεγείροντας τους μύες του εντέρου, του οργάνου που κρατά τα κόπρανα, να συσπάσουν και να ωθήσουν τα κόπρανα έξω από το σώμα.

Υπάρχουν αποδείξεις ότι τα διεγερτικά καθαρτικά είναι ασφαλή σε παιδιά. Τα παιδιά δεν αναπτύσσουν εξάρτηση μετά από βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη χρήση διεγερτικών καθαρτικών.

Εκκριτικά καθαρτικά

Αυτά είναι εξαιρετικά εξειδικευμένα φάρμακα που πρέπει να χρησιμοποιούνται από παιδογαστρεντερολόγους. Δεν έχουν εγκριθεί για χρήση σε παιδιά από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA). Όταν τα συνιστά ο γαστρεντερολόγος σας, αυτά τα φάρμακα χρησιμοποιούνται "εκτός ένδειξης" (off label).

Σκευάσματα πρωκτικής χορήγησης

Αυτές οι θεραπείες περιλαμβάνουν υπόθετα (τα οποία χορηγούν το φάρμακο απευθείας στον πρωκτό) και κλύσματα (τα οποία χορηγούν το φάρμακο ψηλότερα στο έντερο για να παρέχουν πρόσθετη ενυδάτωση, λίπανση ή διέγερση για την εκκένωση των κοπράνων). Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα κλύσματα είναι εξίσου αποτελεσματικά για την απεμπλοκή κοπράνων (μια "εκκαθάριση") όσο και το PEG 3350, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως πρώτη επιλογή για καθημερινές (συντηρητικές) θεραπείες.

Σχέδια δράσης για δυσκοιλιότητα

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά και οι γονείς ωφελούνται από τη λήψη ενός σχεδίου δράσης για την δυσκοιλιότητα κατά τη στιγμή της διάγνωσης. Αυτά τα σχέδια βοηθούν τους γονείς να κατανοήσουν ποιες ποσότητες (δοσολογίες) φαρμάκων να χορηγούν και πότε, και, αν χρειαστεί, να δίνουν μεγαλύτερες δόσεις ως απάντηση στην επιδείνωση των συμπτωμάτων.

Πόσο καιρό πρέπει το παιδί μου να παίρνει φάρμακα για τη δυσκοιλιότητα;

Ορισμένα παιδιά μπορεί να χρειαστούν υπόθετο ή κλύσμα πριν ξεκινήσουν τη συντηρητική θεραπεία. Αν συμβαίνει αυτό, η θεραπεία ακολουθεί μια διαδικασία 3 βημάτων:

• Βήμα 1: Η αρχική εκκαθάριση απομακρύνει τα συσσωρευμένα κόπρανα από το σώμα. Συνήθως αυτό απαιτεί πολύ υψηλότερες δόσεις του φαρμάκου (όπως το PEG 3350) κατά τη διάρκεια 1-4 ημερών πριν προχωρήσουμε σε μια χαμηλότερη ημερήσια δόση. Ο στόχος του Βήματος 1 είναι να προκληθεί διάρροια, καθώς εκκενώνουμε τη συσσώρευση κοπράνων. Η διάρροια θα σταματήσει, όταν ολοκληρωθεί η εκκαθάριση.
• Βήμα 2: Η συντηρητική (ημερήσια) θεραπεία αποτρέπει τη συσσώρευση κοπράνων διατηρώντας τα κόπρανα μαλακά, μειώνοντας έτσι τη συμπεριφορά κατακράτησης και επιτρέποντας στο παχύ έντερο να επιστρέψει στο φυσιολογικό του σχήμα και τον μυϊκό του τόνο. Κατά τη διάρκεια αυτού του βήματος, είναι σημαντικό να ενθαρρύνετε τις τακτικές κενώσεις στην τουαλέτα.
• Βήμα 3: Η ψυχολογική στήριξη και οι τροποποιήσεις συμπεριφοράς μπορεί να βοηθήσουν παιδιά που νιώθουν αμηχανία ή πιστεύουν ότι είναι "κακά" εξαιτίας της ακράτειας. Ένας ειδικός ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει στη δομολόγηση του θεραπευτικού σχεδίου και να βοηθήσει το παιδί να συνεργαστεί.

Η δυσκοιλιότητα πρέπει να αντιμετωπιστεί με συντηρητικά φάρμακα για τουλάχιστον 2 μήνες. Μετά την ολοκλήρωση της δίμηνης περιόδου, το παιδί θα πρέπει να θεραπεύεται για τουλάχιστον 1 επιπλέον μήνα, ενώ είναι ασυμπτωματικό.

Δυσκοιλιότητα κατά την εκπαίδευση στην τουαλέτα

Τα παιδιά μπορεί να πάθουν δυσκοιλιότητα κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης στην τουαλέτα. Αν συμβεί αυτό, το παιδί σας πρέπει να ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ την εκπαίδευση στην τουαλέτα και να παίρνει τα φάρμακά του μέχρι να ολοκληρωθεί η εκπαίδευση και να έχει μείνει χωρίς συμπτώματα για έναν επιπλέον μήνα.

Τι γίνεται αν όλες αυτές οι επιλογές αποτύχουν;

Σε σπάνιες περιπτώσεις, παιδιά με λειτουργική δυσκοιλιότητα μπορεί να υποβληθούν σε περισσότερες εξετάσεις για να διαπιστωθεί αν ο εγκέφαλος και τα νεύρα του εντέρου λειτουργούν σωστά. Η πιο συχνή εξέταση γι' αυτό πραγματοποιείται από παιδογαστρεντερολόγους και είναι γνωστή ως ορθοπρωκτική μανομετρία. Αυτή η εξέταση μπορεί να γίνει, ενώ το παιδί είναι ξύπνιο, αλλά μπορεί να συνοδεύεται από κάποιο αίσθημα δυσφορίας.

Επιπλέον, υπάρχουν εξειδικευμένες θεραπείες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από παιδογαστρεντερολόγους και παιδοχειρουργούς, αν αποτύχουν οι παραπάνω θεραπείες με από του στόματος φάρμακα. Παρακαλώ συμβουλευτείτε τον/την παιδογαστρεντερολόγο σας σχετικά με αυτές τις επιλογές.

Μην ξεχνάτε ότι…

Αν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις ή ανησυχίες σχετικά με την υγεία του παιδιού σας, συζητήστε με τον παιδίατρο.