Εξήγηση γνωστών θεραπειών παιδικού καρκίνου

Η διάγνωση καρκίνου προκαλεί ανησυχία και συχνά είναι άγνωστη τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς τους. Ευτυχώς, τα ποσοστά επιβίωσης για τον παιδιατρικό καρκίνο έχουν αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα, περισσότερο από το 80% των παιδιών με διάγνωση καρκίνου στη χώρα μας που υποβάλλονται σε θεραπεία θα θεραπευτούν.

Παρακάτω θα βρείτε πληροφορίες αναφορικά με τις θεραπείες για αυτή την ασθένεια και επιλογές που μπορεί να έχετε. Θυμηθείτε, ωστόσο, ότι απαιτούνται διαφορετικά πρωτόκολλα θεραπειών ανάλογα με τον διαφορετικό τύπο καρκίνου.

Τι είναι ένα σχέδιο θεραπείας καρκίνου;

Μετά τη διάγνωση, ένας γιατρός ειδικευμένος στον παιδιατρικό καρκίνο, που ονομάζεται παιδοογκολόγος, θα συνεργαστεί με την οικογένεια και άλλους ειδικούς στον καρκίνο για να συντάξει ένα σχέδιο θεραπείας ή ένα "πρωτόκολλο".

Το σχέδιο θεραπείας καρκίνου ενός παιδιού μπορεί να περιλαμβάνει έναν συνδυασμό:

• χειρουργικής επέμβασης για την αφαίρεση καρκινικού ιστού
• χημειοθεραπείας (γνωστή και ως φαρμακευτική θεραπεία)
• ακτινοθεραπείας (ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας)
• στοχευμένης θεραπείας, όπως η ανοσοθεραπεία (πρωτεΐνες που προκαλούν το ανοσοποιητικό σύστημα με σκοπό να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα ή που στοχεύουν σε συγκεκριμένα καρκινικά γονίδια ή πρωτεΐνες)
• μεταμόσχευσης αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων (εντατική χημειοθεραπεία ακολουθούμενη από αντικατάσταση με νέα αιματοκύτταρα του μυελού)

Το τι περιλαμβάνει ένα σχέδιο θεραπείας εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου, τη γενετική του και το πόσο έχει εξαπλωθεί ο καρκίνος στο σώμα.

Χειρουργική επέμβαση

Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να παίξει ρόλο τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία του καρκίνου, ειδικά για συμπαγή όγκο και λεμφώματα (λεμφαδένες που περιέχουν καρκινικά κύτταρα). Ο χειρουργός μπορεί πρώτα να αφαιρέσει ένα τμήμα του όγκου, μια διαδικασία που ονομάζεται βιοψία, ώστε ο ιστός να μπορεί να εξεταστεί. Αυτό μπορεί να αποκαλύψει τον ακριβή τύπο του καρκίνου.

Οι χειρουργοί μπορεί στη συνέχεια να αφαιρέσουν όσο το δυνατόν περισσότερο καρκινικό ιστό πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά από άλλες θεραπείες που συρρικνώνουν τον όγκο, για τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα.

Μερικές φορές η χειρουργική επέμβαση μπορεί να βλάψει τον υγιή ιστό γύρω από τον όγκο. Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί υποστηρικτική φαρμακευτική αγωγή ή φροντίδα για να βοηθηθεί στην ανάρρωσή του από την επέμβαση.

Τι θεραπεύει η χειρουργική επέμβαση;

Ακτινοθεραπεία

Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας (φωτόνια ή πρωτόνια) για να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα. Η ακτινοβολία εκμπέμπεται μέσω μιας συσκευής που ονομάζεται γραμμικός επιταχυντής, η οποία στέλνει ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας απευθείας στον καρκίνο. Η ακτινοβολία δεν είναι ορατή, ούτε έχει γεύση ή οσμή, αλλά ο γραμμικός επιταχυντής μερικές φορές κάνει έναν ήχο “κλικ” ή βουητό κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Κάθε συνεδρία ακτινοθεραπείας μπορεί να διαρκέσει 10-30 λεπτά και μπορεί να γίνεται καθημερινά, για αρκετές μέρες την εβδομάδα. Η συνολική θεραπεία μπορεί να διαρκέσει από 1 έως 8 εβδομάδες, ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου.

Μερικές φορές η ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει προσωρινή βλάβη στον υγιή ιστό γύρω από τον όγκο που θεραπεύεται. Οι παρενέργειες, που συχνά εξαρτώνται από τον τύπο και τη θέση του καρκίνου, μπορεί να εμφανιστούν δύο έως τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας και να διαρκέσουν για αρκετές εβδομάδες. Χορηγούνται υποστηρικτικά φάρμακα για να μειωθούν πολλές από τις παρενέργειες.

Τι θεραπεύει η ακτινοθεραπεία;

Η ακτινοθεραπεία μπορεί να είναι μέρος της θεραπείας για παιδικούς καρκίνους που αναπτύσσονται σε μαλακούς ιστούς (ραβδομυοσάρκωμα και σάρκωμα), οστά (Σάρκωμα Ewing), μάτι (ρετινοβλαστώμα), λεμφαδένες (Λέμφωμα Hodgkin) και νευρικό σύστημα (νευροβλάστωμα, επενδύμωμα, γλοίωμα της γέφυρας και αστροκύττωμα), μεταξύ άλλων τύπων.

Χημειοθεραπεία

Η χημειοθεραπεία (μερικές φορές ονομάζεται "chemo") είναι η χρήση φαρμάκων για να βοηθήσει στην καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Η χημειοθεραπεία μπορεί να χορηγηθεί με διάφορους τρόπους:

• από το στόμα (στοματικά)
• σε φλέβα (ενδοφλέβια)
• σε μυ (ενδομυϊκά)
• στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ενδοραχιαία ή ενδοκοιλιακά)
• κάτω από το δέρμα (υποδόρια)

Συχνά, χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός χημειοθεραπευτικών φαρμάκων. Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου και από το πόσο γρήγορα ανταποκρίνεται ο καρκίνος.

Όπως και με την ακτινοθεραπεία, μερικές φορές επηρεάζονται και υγιή κύτταρα του σώματος—ειδικά τα γρήγορα αναπτυσσόμενα όπως αυτά στο αίμα, τα έντερα και τους θυλάκες των τριχών—αλλά η ζημιά είναι συνήθως προσωρινή. Κάθε χημειοθεραπεία έχει διαφορετικές παρενέργειες, αλλά υπάρχουν υποστηρικτικά φάρμακα για να τις μειώσουν.

Τι θεραπεύει η χημειοθεραπεία;

Η χημειοθεραπεία είναι συχνά μέρος της θεραπείας για τους περισσότερους τύπους καρκίνου που ξεκινούν στο νεφρό, το νευρικό σύστημα, τις ωοθήκες ή τους όρχεις (γεννητικά κύτταρα στις ωοθήκες ή τους όρχεις), τους μύες, τα οστά (Σάρκωμα Ewing, οστεοσάρκωμα), το ήπαρ (ηπατοβλάστωμα), το μάτι (αμφιβλαστώμα του αμφιβλαστοειδούς), το αίμα, τους λεμφαδένες (λέμφωμα Hodgkin και μη-Hodgkin λέμφωμα), το ανοσοποιητικό σύστημα (ιστοκυττάρωση Langerhans) και τον εγκέφαλο.

Μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων και μυελού των οστών

Οι μεταμοσχεύσεις βλαστικών κυττάρων αντικαθιστούν τα νοσούντα ή κατεστραμμένα κύτταρα του μυελού των οστών με υγιή βλαστικά κύτταρα από μυελό των οστών ή από αίμα του ομφάλιου λώρου που μπορούν να παράγουν υγιή, νέα ώριμα αιμοσφαίρια. Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία καρκίνων στην παιδική ηλικία:

Αυτόλογη μεταμόσχευση. Αυτός ο τύπος μεταμόσχευσης συλλέγει ή 'αποκομίζει' τα βλαστοκύτταρα του παιδιού και τα καταψύχει για μελλοντική χρήση. Ξεκινά με πολύ υψηλές δόσεις χημειοθεραπείας για να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα. Μετά τη χημειοθεραπεία, δίνεται καθημερινά μια πρωτεΐνη διέγερσης για να αναγκάσει τα βλαστοκύτταρα να βγουν από το μυελό των οστών. Τα κύτταρα συλλέγονται στη συνέχεια χρησιμοποιώντας μια ειδική μηχανή σε μια διαδικασία που ονομάζεται αφαίρεση, η οποία διαχωρίζει το αίμα στα διάφορα συστατικά του. Τα κατεψυγμένα βλαστοκύτταρα αποψύχονται στη συνέχεια και επιστρέφονται ή 'εισάγονται' στην κυκλοφορία του αίματος του ασθενούς. Αυτά τα υγιή βλαστοκύτταρα μεταφέρονται στον υγιή μυελό για να παράγουν υγιή αιμοσφαίρια.

Αλλολογενής μεταμόσχευση. Σε αυτόν τον τύπο μεταμόσχευσης, συλλέγονται βλαστοκύτταρα από άλλο άτομο, συχνά έναν αδελφό ή μια αδελφή. Εάν ένας δότης από την οικογένεια δεν είναι γενετικά συμβατός, οι οικογένειες μπορούν να αναζητήσουν έναν μη σχετιζόμενο δότη μέσω του εθνικού προγράμματος δωρητών του μυελού των οστών. Οι ασθενείς μπορεί επίσης να λάβουν αίμα από ομφάλιο λώρο κάποιου δωρητή.

Πριν από τη μεταμόσχευση των βλαστοκυττάρων που έχουν δωρηθεί, χρησιμοποιείται χημειοθεραπεία με ή χωρίς ακτινοθεραπεία (που ονομάζεται σχήμα προετοιμασίας) για να καταστραφεί ο μυελός των οστών του ασθενούς. Τα νέα βλαστοκύτταρα που έχουν δωρηθεί εγχέονται στην κυκλοφορία του αίματος για να παράγουν νέα αιμοσφαίρια.

Δεδομένου ότι οι ασθενείς είναι ευάλωτοι σε λοιμώξεις και πολλές άλλες παρενέργειες κατά τη διάρκεια των μεταμοσχεύσεων βλαστοκυττάρων, συνήθως χρειάζεται να παραμείνουν στο νοσοκομείο για κάποιο χρονικό διάστημα. Η παραμονή στο νοσοκομείο βοηθά, επίσης, τους γιατρούς να παρακολουθούν στενά τυχόν επιπλοκές, όπως η απόρριψη των μεταμοσχευμένων κυττάρων από το σώμα.

Τι θεραπεύει η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων;

Η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία παιδιών με νευροβλάστωμα υψηλού κινδύνου και ορισμένους τύπους εγκεφαλικών όγκων, λεμφωμάτων, όγκων γεννητικών κυττάρων και λευχαιμίας που έχουν υποτροπιάσει μετά από προηγούμενη θεραπεία.

Στοχευμένη θεραπεία

Η στοχευμένη θεραπεία, που μερικές φορές ονομάζεται μοριακή θεραπεία ή ακριβής ιατρική, λειτουργεί στοχεύοντας και καταστρέφοντας τα συγκεκριμένα μεταλλαγμένα (αλλαγμένα) γονίδια, τις πρωτεΐνες ή τον περιβάλλοντα ιστό του καρκίνου. Η στοχευμένη θεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία.

Κύριοι τύποι στοχευμένης θεραπείας

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι στοχευμένης αντικαρκινικής θεραπείας. Οι δύο κύριοι τύποι περιλαμβάνουν φάρμακα μικρών μορίων που δρουν μέσα στα καρκινικά κύτταρα, και μονοκλωνικά αντισώματα που προσκολλούνται στο εξωτερικό των καρκινικών κυττάρων. Μερικά σημαδεύουν τα καρκινικά κύτταρα ώστε να τα βλέπει και να τα καταστρέφει καλύτερα το ανοσοποιητικό σύστημα. Άλλα σκοτώνουν ή σταματούν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Άλλα μεταφέρουν τοξίνες στα καρκινικά κύτταρα ή στοχεύουν ένα συγκεκριμένο γενετικό ελάττωμα στον όγκο.

Παρόλο που στόχος της στοχευμένης θεραπείας είναι να μειώσει τις παρενέργειες στον υγιή ιστό, ακόμα και η στοχευμένη θεραπεία έχει παρενέργειες που είναι διαχειρίσιμες με υποστηρικτική φαρμακευτική αγωγή και φροντίδα από τον παιδοογκολόγο.

Τι θεραπεύει η στοχευμένη θεραπεία;

Μέχρι στιγμής, η στοχευμένη θεραπεία έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη επιτυχία σε ορισμένους τύπους λευχαιμίας και λεμφώματος. Καθώς η έρευνα οδηγεί σε καλύτερη κατανόηση διαφόρων γενετικών ανωμαλιών σε διαφορετικούς τύπους παιδικών καρκίνων, κάποιοι τύποι καρκίνων μπορεί επίσης να αντιμετωπιστούν με διαφορετικές στοχευμένες θεραπείες.

Ανοσοθεραπεία

Η ανοσοθεραπεία περιλαμβάνει τη χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων για να βοηθήσει το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού, που πολεμά τα μικρόβια, να στοχεύσει και να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα. Υπάρχουν διάφοροι τύποι ανοσοθεραπείας που μπορούν να θεραπεύσουν τον καρκίνο, όπως:

• Η θεραπεία με μονοκλωνικά αντισώματα, που χρησιμοποιεί ειδικά αντισώματα που παράγονται από το ανοσοποιητικό σύστημα για να δεθούν σε ειδικούς δείκτες πρωτεΐνης στα καρκινικά κύτταρα. Αυτό βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να τα αναγνωρίσει και να τα καταστρέψει.
• Οι αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου είναι μια νεότερη κατηγορία φαρμάκου που απενεργοποιεί την προστατευτική λειτουργία πρωτεϊνών που παράγονται από καρκινικά κύτταρα και που προηγουμένως είχαν παραβλεφθεί στην επίθεση του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Η θεραπεία με υιοθετημένα κύτταρα, που ονομάζεται επίσης θεραπεία μεταφοράς Τ κυττάρων, είναι όταν Τ κύτταρα (ένας τύπος λεμφοκυττάρου δηλαδή λευκού αιμοσφαιρίου) συλλέγονται από έναν ασθενή και καλλιεργούνται σε εργαστήριο υπό συνθήκες που τα «εκπαιδεύουν» να πολεμούν τα καρκινικά κύτταρα. Η θεραπεία με χιμαιρικά Τ κύτταρα υποδοχέα αντιγόνου (CAR T cell) είναι η πιο γνωστή θεραπεία αυτού του τύπου . Η θεραπεία με CAR T-cell έχει αρχικά πολλές , σοβαρές παρενέργειες αλλά μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματική κατά της υποτροπιάζουσας λευχαιμίας ή λεμφώματος.
• Τα εμβόλια κατά του καρκίνου, που είναι διαθέσιμα σε κλινικές δοκιμές, βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα.

Όπως και με άλλους τύπους στοχευμένης θεραπείας, η ανοσοθεραπεία έχει, επίσης, παρενέργειες που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια ακόμη και μετά τη θεραπεία. Η προσεκτική παρακολούθηση και η υποστηρικτική ιατρική φροντίδα βοηθούν στη μείωση αυτών των παρενεργειών.

Τι θεραπεύει η ανοσοθεραπεία;

Η ανοσοθεραπεία μπορεί να αποτελεί μέρος του θεραπευτικού σχεδίου για πολλούς διαφορετικούς τύπους καρκίνου, συμπεριλαμβανομένου του λεμφώματος μη-Hodgkin, του καρκίνου του δέρματος (μελάνωμα), της λευχαιμίας υψηλού κινδύνου ή υποτροπής, ή του νευροβλαστόματος που έχει εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματος.

Μην ξεχνάτε ότι…

Η έναρξη της θεραπείας για τον καρκίνο μπορεί να είναι μια δυσνόητη και δύσκολη περίοδος για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους. Συζητήστε με τον/την παιδίατρό σας και την ομάδα ογκολογίας αν έχετε ερωτήσεις σχετικά με το καλύτερο θεραπευτικό σχέδιο για το παιδί σας.