Άσθμα και αναπνευστικοί ιοί: Πώς να κρατήσετε τα παιδιά υγιή

Αν το παιδί σας έχει άσθμα, μπορεί να ανησυχείτε μήπως βρίσκεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο από αναπνευστικούς ιούς όπως ο COVID-19, η γρίπη (influenza) και ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV). Εδώ θα βρείτε μερικές συχνές ερωτήσεις και τρόπους να βοηθήσετε τα παιδιά με άσθμα να παραμείνουν υγιή.

Το άσθμα αυξάνει τον κίνδυνο το παιδί μου να αρρωστήσει από COVID-19, γρίπη ή RSV;

Οι άνθρωποι με μέτριο έως σοβαρό ή μη ελεγχόμενο άσθμα μπορεί να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να νοσηλευτούν εξαιτίας του COVID-19. Το άσθμα αυξάνει, επίσης, τον κίνδυνο επιπλοκών από γρίπη, Η γρίπη και ο RSV μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα του άσθματος. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα παιδιά που είχαν RSV μπορεί να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν άσθμα.

Πόσο σημαντικό είναι το άσθμα του παιδιού μου να είναι καλά ελεγχόμενο, όταν κυκλοφορούν αναπνευστικοί ιοί;

Είναι πάντα σημαντικό το άσθμα να είναι καλά ελεγχόμενο. Με την αύξηση των αναπνευστικών ιών όπως η γρίπη, ο RSV και ο COVID-19, αυτό γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό. Στόχος μας είναι να αποφύγουμε, όταν είναι δυνατόν, την επιδείνωση των συμπτωμάτων και την ανάγκη να μεταβούμε με το παιδί στα επείγοντα ενός νοσοκομείου.

Το μη ελεγχόμενο άσθμα είναι παράγοντας κινδύνου για κρίσεις άσθματος, οπότε ο στόχος είναι ο έλεγχο του. Ωστόσο, αν το παιδί σας παρουσιάσει κρίση άσθματος, μην καθυστερήσετε να ζητήσετε άμεση ιατρική βοήθεια.

Πώς μπορώ να ξέρω αν το άσθμα του παιδιού μου είναι καλά ελεγχόμενο;

Αν δεν είστε σίγουροι ότι το άσθμα του παιδιού σας είναι καλά ελεγχόμενο, το πρώτο βήμα είναι να επικοινωνήσετε με τον/την παιδίατρο ή κάποιον άλλον εξειδικευμένο ιατρό. Καλά ελεγχόμενο άσθμα συνήθως σημαίνει ότι το παιδί σας:

• Βήχει όχι περισσότερες από 2 ημέρες ανά εβδομάδα
• Ξυπνάει τη νύχτα από βήχα όχι περισσότερες από μία φορά το μήνα (ή όχι περισσότερες από 2 φορές τη νύχτα για παιδιά 12 ετών και άνω)
• Έχει ανάγκη για 2 ή λιγότερες θεραπείες έκτακτης ανάγκης ανά εβδομάδα (δεν περιλαμβάνει την προ-θεραπεία πριν από την άσκηση)
• Λαμβάνει όχι περισσότερες από μία θεραπεία με στεροειδή όπως η πρεδνιζόνη τους τελευταίους 12 μήνες
• Είναι ικανό να συμμετάσχει πλήρως σε κανονικές δραστηριότητες χωρίς περιορισμούς

Αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή να αναθεωρήσετε με τον/την παιδίατρο το σχέδιο ελέγχου και διαχείρισης του άσθματος του παιδιού σας. Ο/Η παιδίατρός σας και οι άλλοι ειδικοί στο άσθμα θέλουν να ενημερώνονται για τις ανησυχίες σας σχετικά με το άσθμα του παιδιού σας, οπότε μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί τους!

Τι να κάνω αν το παιδί μου έχει κρίση άσθματος κατά την περίοδο της έξαρσης αναπνευστικών λοιμώξεων;

Για παιδιά με άσθμα, συνιστούμε οι γονείς, άλλοι φροντιστές και το σχολείο ή ο παιδικός σταθμός να έχουν ένα σχέδιο δράσης για το άσθμα. Το σχέδιο δράσης για το άσθμα του παιδιού σας θα σας καθοδηγήσει στην καθημερινή φροντίδα του άσθματος, καθώς και στο πώς να ενεργήσετε, εάν εμφανιστούν συμπτώματα. Είναι σημαντικό να αντιμετωπίζετε τις κρίσεις άσθματος με τον ίδιο τρόπο και κατά τη διάρκεια της περιόδου έξαρσης των αναπνευστικών λοιμώξεων. Μην διστάσετε να χρησιμοποιήσετε στεροειδή, εφόσον αυτό προβλέπεται στο σχέδιο δράσης του παιδιού σας.

Βεβαιωθείτε ότι συζητάτε με τον/την παιδίατρο σας αν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις ή ανησυχίες σχετικά με τα φάρμακα ή το σχέδιο δράσης για το άσθμα του παιδιού σας.

Πότε πρέπει να ζητήσω επείγουσα ιατρική περίθαλψη για το παιδί μου με άσθμα;

Πηγαίνετε αμέσως στο τμήμα επειγόντων περιστατικών ή καλέστε το 166 εάν το παιδί σας εμφανίζει συμπτώματα όπως:

• Δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία ομιλίας με πλήρεις προτάσεις (ανάλογα με την ηλικιακή ανάπτυξη) ή δυσκολία στο περπάτημα ή στο τρέξιμο εξαιτίας αναπνευστικών δυσκολιών
• Κίνηση των μυών μεταξύ των πλευρών, της κοιλιάς (μερικές φορές ονομάζεται και κοιλιακή αναπνοή) και/ή του λαιμού
• Ήχους γρυλλίσματος, μη ανταπόκριση σε θεραπείες με εισπνεόμενα πόνο στο στήθος ή αίσθηση πίεσης με δυσκολία στην αναπνοή
• Αίσθηση υπνηλίας ή σύγχυσης
• Αλλαγή χρώματος σε μελανό ή γκριζωπό γύρω από το στόμα, το κέντρο του προσώπου ή το στήθος

Το σχέδιο δράσης για το άσθμα του παιδιού σας μπορεί να παρέχει περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το πότε να ζητήσετε άμεση ή επείγουσα φροντίδα.

Μερικά παιδιά μπορεί να μην χρειάζονται επείγουσα φροντίδα, αλλά χρειάζονται αλλαγή στο σχέδιο θεραπείας ή πιο στενή παρακολούθηση. Καλέστε τον/την παιδίατρο , εάν το παιδί σας εμφανίζει οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα:

• Αυξημένο βήχα, πόνο στο στήθος ή στην πλάτη
• Μειωμένη ικανότητα να εκτελεί τις συνήθεις δραστηριότητες
• Συμπτώματα που δεν ανταποκρίνονται στα εισπνεόμενα (αλλά δεν εμφανίζει άλλα σημεία δυσφορίας)
• Ανάγκη για θεραπείες με εισπνεόμενα πιο συχνά από κάθε 4 ώρες (αλλά δεν εμφανίζει άλλα σημεία δυσφορίας)
• Χωρίς βελτίωση μετά από 2-3 ημέρες αυξημένης χρήσης σαλβουταμόλης

Ποια είναι η καλύτερη μορφή σαλβουταμόλης για χορήγηση — εισπνεόμενα ή θεραπεία με νεφελοποιητή;

Μελέτες έχουν δείξει ότι η σαλβουταμόλη που χορηγείται μέσω νεφελοποιητή ή εισπνεόμενηςμετρημένης δόσης, όταν λαμβάνεται σωστά, είναι εξίσου αποτελεσματική. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα εισπνεόμενα σαλβουταμόλης όταν χρησιμοποιούνται με διαχωριστές, είναι πιο αποτελεσματικά από την αλβουτερσαλβουταμόλη μέσω νεφελοποιητή.

Είτε έχετε εισπνεόμενα είτε νεφελοποιητή, είναι σημαντικό να βεβαιωθείτε ότι χρησιμοποιείτε τα φάρμακα σωστά.

Για παράδειγμα, η χρήση μάσκας με εισπνεόμενη σαλβουταμόλης βοηθά να εισέλθει περισσότερο φάρμακο στις αναπνευστικές οδούς. Για τα περισσότερα εισπνεόμενα μετρημένης δόσης, δεν συνιστούμε τη χρήση τους χωρίς μάσκα. Μόλις τα παιδιά μπορούν να πάρουν μια βαθιά αργή ανάσα από το στόμα και να την κρατήσουν για 10 δευτερόλεπτα, συνιστούμε τη χρήση διαχωριστή. Τα περισσότερα παιδιά μπορούν να μεταβούν από μάσκα σε απλό διαχωριστή γύρω στα 5 ή 6 χρόνια.

Όταν χρησιμοποιείται νεφελοποιητής, τα παιδιά πρέπει να χρησιμοποιούν μάσκα προσώπου μέχρι να είναι τουλάχιστον 5-6 ετών. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν στομικό ακροφύσιο μόλις μπορέσουν να εισπνεύσουν από το στόμα. Η χορήγηση σαλβουταμόλης με τη μέθοδο "blow-by", δηλαδή κρατώντας τον σωλήνα του νεφελοποιητή κοντά στο πρόσωπο, παρέχει πολύ λίγη σαλβουταμόλη στις αναπνευστικές οδούς και δεν συνιστάται.

Ένα πράγμα που πρέπει να έχετε υπόψη: Η χρήση νεφελοποιητή για θεραπείες μπορεί να αυξήσει την ποσότητα του ιού στον αέρα, αν το άτομο έχει αναπνευστικό ιό, όπως ο COVID-19. Αυτό θα μπορούσε δυνητικά να διασπείρει τον ιό σε άλλους πιο εύκολα, καθώς ο ιός μπορεί να παραμείνει στα σταγονίδια του αέρα για έως και αρκετές ώρες.

Συζητήστε με τον/την παιδίατρο ποιος τρόπος χορήγησης είναι ο καλύτερος γι' αυτό. Οι βέλτιστες πρακτικές πιθανώς θα διαφέρουν ανάλογα με την τοποθεσία και τις ατομικές ανάγκες του παιδιού.

Πώς μπορώ να βοηθήσω να προληφθεί μια κρίση άσθματος στο παιδί μου κατά τη διάρκεια της εποχής των ιώσεων;

Βοηθήστε το παιδί σας να ακολουθήσει το σχέδιο διαχείρισης του άσθματος και να παίρνει τα φάρμακα που ελέγχουν το άσθμα, όπως συνταγογραφήθηκαν. Να γνωρίζετε πότε να εντατικοποιήσετε τη φροντίδα και πότε να καλέσετε τον/την παιδίατρο για το άσθμα. Επιπλέον, υπάρχουν και άλλα βήματα που μπορείτε να ακολουθήσετε:

• Εμβολιάστε τα παιδιά σας: Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για παιδιά και εφήβους με άσθμα να είναι πλήρως εμβολιασμένα.
• Εφαρμόστε καλή υγιεινή των χεριών και άλλα μέτρα ατομικής υγιεινής: Το πλύσιμο των χεριών είναι ένας απλός αλλά ισχυρός τρόπος για την πρόληψη των λοιμώξεων. Η χρήση μάσκας προσώπου και η αποφυγή συνωστισμού, ειδικά σε εσωτερικούς χώρους, είναι επίσης ένας αποτελεσματικός τρόπος για να μειωθεί η έκθεση σε αναπνευστικούς ιούς.
• Αποφύγετε το κάπνισμα και το ηλεκτρονικό τσιγάρο: Τα άτομα με άσθμα πρέπει να αποφεύγουν ό,τι ενεργοποιεί το άσθμα, όπως ο καπνός του τσιγάρου, ο καπνός της μαριχουάνας ή το αεροζόλ των ηλεκτρονικών τσιγάρων/ατμού. Εάν ένας γονέας ή φροντιστής καπνίζει ή ατμίζει, είναι σημαντικό να το κάνει έξω. Το κάπνισμα ή o ατμός σε άλλο δωμάτιο δεν εμποδίζει τη ρύπανση να μετακινηθεί σε διαφορετικές περιοχές του σπιτιού. Οι έφηβοι ή προέφηβοι δεν πρέπει να καπνίζουν, καθώς αυτό θα επιδεινώσει τα συμπτώματα άσθματος. Ο καπνός του τσιγάρου αυξάνει, επίσης, τον κίνδυνο ανάπτυξης ορισμένων καρκίνων. 
• Αποφύγετε τα αλλεργιογόνα: Προσπαθήστε να μειώσετε την έκθεση σε γνωστά αλλεργιογόνα, τα οποία μπορούν επίσης να επιδεινώσουν το άσθμα. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί με άσθμα είναι αλλεργικό στη γύρη ελιάς, ίσως θελήσετε να κρατάτε τα παράθυρα κλειστά κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου για να μειώσετε την έκθεση. Ο καθαρισμός είναι σημαντικός για να βοηθήσει στη μείωση των αλλεργιογόνων. Εάν το παιδί σας είναι ευαίσθητο σε ορισμένα προϊόντα καθαρισμού, χρησιμοποιήστε τα, όταν το παιδί σας δεν είναι στο δωμάτιο, ανοίξτε έναν ανεμιστήρα, ανοίξτε ένα παράθυρο ή δοκιμάστε να αλλάξετε σε λιγότερο ερεθιστικά προϊόντα.
• Αποφύγετε την εσωτερική και εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση: Η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να ερεθίσει τα αναπνευστικά μονοπάτια και να προκαλέσει συμπτώματα άσθματος. Ορισμένες πηγές εσωτερικής ατμοσφαιρικής ρύπανσης μπορεί να περιλαμβάνουν τη χρήση γκαζιού χωρίς εξαερισμό, την καύση κεριών ή θυμιάματος, καπνό τσιγάρου/αεροζόλ ηλεκτρονικών τσιγάρων και παλιές ξυλόσομπες. Εάν χρησιμοποιείτε τζάκι ή ξυλόσομπα και μυρίζετε καπνό στο σπίτι, σκεφτείτε να τον ελέγξετε από επαγγελματία.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση, όπως η ρύπανση από σωματίδια και το όζον μπορούν να επιδεινώσουν το άσθμα και να προκαλέσουν κρίσεις. Η ρύπανση από σωματίδια είναι γενικά υψηλότερη κοντά σε μεγάλους δρόμους και κατά τις ώρες αιχμής. Η ρύπανση από όζον είναι γενικά υψηλότερη το απόγευμα σε ζεστές μέρες.

• Μειώστε το στρες: Το στρες μπορεί να είναι ένας ακόμη παράγοντας που προκαλεί άσθμα. Αφιερώστε χρόνο για να χαλαρώσετε ως οικογένεια και χρησιμοποιήστε θετικές συμβουλές ανατροφής για να βοηθήσετε το παιδί σας να αντιμετωπίσει και να αναπτύξει ανθεκτικότητα. Το περπάτημα έξω και η φυσική δραστηριότητα μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του στρες.
• Φροντίστε ολιστικά και σφαιρικά την υγεία σας: Οι άνθρωποι με άσθμα θα πρέπει να φροντίζουν ιδιαίτερα την υγεία τους. Εκτός από τον εμβολιασμό, την αποφυγή του καπνού του τσιγάρου, τη μείωση του στρες, την αποφυγή αλλεργιογόνων και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, είναι σημαντικό να θυμόμαστε τα βασικά: την σωστή διατροφή, την υγιεινή των χεριών και την επαρκή σωματική δραστηριότητα και ύπνο.
• Βεβαιωθείτε ότι έχετε επαρκή απόθεμα φαρμάκων για το άσθμα: Είναι σκόπιμο τα άτομα με άσθμα να διασφαλίζουν ότι διαθέτουν τα απαραίτητα φάρμακα στο σπίτι και να ζητούν αναπλήρωση, όταν το εισπνεόμενο σχεδόν αδειάσει.

Μην ξεχνάτε ότι…

Η ύπαρξη σχεδίου δράσης για το άσθμα, η γνώση της χρήσης του και η επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό μπορούν να σας προσφέρουν περισσότερες πληροφορίες και εμπιστοσύνη για τη διαχείριση του ασθματικού παιδιού σας, συμπεριλαμβανομένων των κρίσεων άσθματος.