Ημικρανίες στα παιδιά: Σημάδια, παράγοντες πυροδότησης και θεραπεία

Εκατοντάδες άνθρωποι ανά τον κόσμο πάσχουν από ημικρανίες. Αν και πλήττουν συχνότερα τους ενήλικες, πολλά παιδιά βιώνουν έντονους, παλλόμενους (σφύζων) πονοκεφάλους και άλλα συμπτώματα ημικρανιών. Διαβάστε παρακάτω κάποιες χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τα σημεία, τα συμπτώματα και τις αιτίες των ημικρανιών. Θα συζητήσουμε επίσης τρόπους για να βοηθήσουμε παιδιά και έφηβους να τις αντιμετωπίσουν.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ημικρανία και ένανσυνηθισμένο πονοκέφαλο;

Ο πόνος από την ημικρανία είναι συχνότερα εντονότεροςς . Συνήθως περιλαμβάνει το αίσθημα παλμών (χτύπων) στη μία ή και στις δύο πλευρές του κεφαλιού, που επιδεινώνεται με την κίνηση. Συχνά, αυτός ο πόνος ανακουφίζεται με τον ύπνο. Οι ημικρανίες τείνουν, επίσης, να συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα, όπως ναυτία, εμετό, ευαισθησία στο φως και στουςήχους. Προβλήματα όρασης (όπως η θέαση κηλίδων ή αναλαμπών φωτός) μπορεί, επίσης, να εμφανίζονται όσο διαρκούνν οι ημικρανίες.

Σε ποια ηλικία εμφανίζονται οι ημικρανίες στα παιδιά;

Οποιοδήποτε παιδί μπορεί να εμφανίσει ημικρανίες. Περίπου το 10% των παιδιών ηλικίας 5-15 ετών και έως το 28% των εφήβων υποφέρει από αυτές. Οι μισοί από όσους υποφέρουν από ημικρανίες έχουν την πρώτη κρίση πριν από τα 12 έτη. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις ημικρανίας ακόμη και σε παιδιά ηλικίας μόλις 18 μηνών!

Παιδικές ημικρανίες: έχουν σχέση με τον κολικό;

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που είχαν ιστορικό κολικού ως βρέφη είναι πιο επιρρεπή στην εμφάνιση ημικρανιών. Μια μελέτη έδειξε ότι τα παιδιά με ημικρανίες είχαν επταπλάσιες πιθανότητες να είχαν υποστεί κολικό κατά τη διάρκεια της βρεφικής ηλικίας.

Ποιες είναι ορισμένες από τις αιτίες, τους παράγοντες κινδύνου και τα πυροδοτικά συμβάντα των ημικρανιών;

• Ιστορικό οικογένειας. Οι ημικρανίες τείνουν να είναι κληρονομικές. Αν ένας από τους δυο γονείς έχει ημικρανίες, υπάρχει περίπου 50% πιθανότητα το παιδί τους να τις αναπτύξει επίσης. Αν και οι δύο γονείς τις έχουν, η πιθανότητα φτάνει κοντά στο 90%.
• Φύλο. Πριν από την εφηβεία, τα αγόρια και τα κορίτσια έχουν περίπου την ίδια συχνότητα εμφάνισης ημικρανιών. Μετά την ηλικία των 12, τα κορίτσια εμφανίζουν περισσότερες ημικρανίες, και μέχρι τα 17, έως και 8% των αγοριών και 23% των κοριτσιών έχουν βιώσει ημικρανία. Στους ενήλικες, οι ημικρανίες είναι πιο συχνές στις γυναίκες.
• Άγχος και ύπνος. Ακανόνιστος ρυθμός ύπνου – είτε υπερβολικά πολύς είτε ανεπαρκής ύπνος – και κακή ποιότητα ύπνου (όπως συχνές αφυπνίσεις) μπορούν να προκαλέσουν ημικρανίες. Το ίδιο ισχύει και για αλλαγές στα επίπεδα άγχους.
• Άσκηση. Ενώ η άσκηση μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει ημικρανίες, η τακτική άσκηση μπορεί να συμβάλλει στην πρόληψη ή και στη μείωση του αριθμού των κρίσεων και της έντασής τους.
• Διατροφή και κατανάλωση υγρών. Η παράλειψη γευμάτων και η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών και πρόσθετων μπορεί να προκαλέσει ημικρανίες. Συνηθισμένοι παράγοντες πυροδότησης περιλαμβάνουν ωριμασμένα τυριά και κρέατα, σοκολάτα, εσπεριδοειδή, τρόφιμα με τεχνητές χρωστικές, όξινο γλουταμινικό νάτριο (MSG) και το τεχνητό γλυκαντικό ασπαρτάμη. Η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης και πικάντικων τροφών μπορεί επίσης να προκαλέσει ημικρανίες, αλλά μερικές φορές βοηθούν τον πονοκέφαλο επειδή δρουν ως αγγειοδιασταλτικά και διευρύνουν τα αιμοφόρα αγγεία. Η ανεπαρκής πρόσληψη νερού και άλλων ροφημάτων μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση, ένας ακόμη παράγοντας που προκαλεί ημικρανίες.
• Καιρικές συνθήκες. Οι καταιγίδες με αλλαγές στην ατμοσφαιρική πίεση, υπερβολική ζέστη ή κρύο, έντονο ηλιακό φως και λάμψη, υψηλή υγρασία ή πολύ ξηρός αέρας μπορούν όλα να προκαλέσουν ημικρανίες.

Υπάρχουν διαφορετικά στάδια στις ημικρανίες;

Οι ημικρανίες συχνά αναπτύσσονται σε στάδια που περιλαμβάνουν:

1. Προειδοποιητική φάση: κόπωση, δυσκαμψία στον λαιμό, αλλαγές στη διάθεση (μπορεί να διαρκέσει έως 24 ώρες).
2. Αύρα: βλέποντας κηλίδες ή ζιγκ-ζαγκ γραμμές, ζάλη, αδυναμία, μουδιάσματα, μούδιασμα και/ή σύγχυση. Αυτά τα συμπτώματα, που δεν εμφανίζονται σε όλους τους τύπους ημικρανιών, μπορεί να διαρκέσουν έως και μια ώρα.
3. Πόνος κεφαλής ή κρίση: έντονος, παλλόμενος/σφυγμικός πόνος με ναυτία, εμετούς και ευαισθησία στο φως.
4. Διάλυση: ο ύπνος τερματίζει τον πονοκέφαλο σε ορισμένα παιδιά.
5. Ανάκαμψη: αίσθηση κούρασης (διαρκεί από ώρες έως μέρες).

Πώς διαγιγνώσκεται μια ημικρανία;

Η διάγνωση της ημικρανίας βασίζεται συνήθως σε ένα λεπτομερές ιατρικό ιστορικό μαζί με σωματικές και νευρολογικές εξετάσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις , μπορεί να προταθούν αιματολογικές εξετάσεις, μαγνητική τομογραφία ή παρακέντηση σπονδυλικής στήλης.

Αξιολόγηση των ημικρανιών: ήπια, μέτρια ή σοβαρή;

Για να εκτιμηθεί το πόσο έντονα επηρεάζουν οι ημικρανίες τη σχολική, την οικογενειακή και κοινωνική ζωή ενός παιδιού, οι παιδίατροι και οι παιδονευρολόγοι χρησιμοποιούν ένα εργαλείο που ονομάζεται Παιδιατρική Αξιολόγηση Αναπηρίας από Ημικρανία (PedMIDAS), το οποίο αποτελείται από 6 ερωτήσεις:

Τους τελευταίους τρεις μήνες, πόσες...

1. ολόκληρες μέρες σχολείο χάθηκαν εξαιτίας πονοκεφάλων;
2. ημέρες έλειψες μερικώς από το σχολείο εξαιτίας πονοκεφάλων;
3. ημέρες λειτούργησες με λιγότερο από το μισό των δυνατοτήτων σου στο σχολείο λόγω πονοκεφάλου;
4. ημέρες δεν μπορούσες να κάνεις δραστηριότητες στο σπίτι (π.χ. δουλειές, ασκήσεις, κλπ.);
5. ημέρες δεν συμμετείχες σε άλλες δραστηριότητες εξαιτίας πονοκεφάλου (π.χ. παιχνίδι, έξοδοι, αθλήματα, κλπ.);
6. ημέρες συμμετείχες σε αυτές τις δραστηριότητες, αλλά λειτούργησες με λιγότερο από το μισό των δυνατοτήτων σου;

Ο συνολικός αριθμός των ημερών προστίθεται στη συνέχεια. Ένας βαθμός λιγότερος από 10 θεωρείται ελάχιστη ή καθόλου επίδραση· 11-30 είναι ήπια· 31-50 είναι μέτρια, και πάνω από 50 είναι σοβαρή.

Πώς θεραπεύονται οι ημικρανίες;

Αλλαγές στον τρόπο ζωής

Η διατήρηση υγιεινών, τακτικών ρουτινών μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη ή μείωση της συχνότητας και της σοβαρότητας των ημικρανιών:

• Υγιεινή ύπνου. Τα παιδιά, ειδικά αυτά με ημικρανίες, πρέπει να κοιμούνται 8-10 ώρες καθημερινά. Αν το παιδί σας έχει προβλήματα ύπνου, ο/η παιδίατρός σας μπορεί να προτείνει εξετάσεις για παρακολούθηση ροχαλητού ή διαταραχών ύπνου, που έχουν συνδεθεί με ημικρανίες. Βεβαιωθείτε ότι τηλεοράσεις, κινητά τηλέφωνα, τάμπλετ και άλλες συσκευές με οθόνη είναι απενεργοποιημένες μία ώρα πριν τον ύπνο, καθώς αυτες μπορούν να εμποδίσουν τον ύπνο.
• Υγιεινή διατροφή. Καταναλώνετε τρία κανονικά γεύματα κάθε μέρα σε σταθερές ώρες. Αποφεύγετε τα βαριά επεξεργασμένα τρόφιμα, τα οποία τείνουν να περιέχουν περισσότερους παράγοντες που προκαλούν ημικρανίες, όπως πρόσθετα, τεχνητά χρώματα και γλυκαντικά. Πίνετε αρκετό νερό και άλλα υγιεινά ροφήματα ώστε να παραμείνετε ενυδατωμένοι.

Χρήσιμη συμβουλή: Κρατήστε ένα ημερολόγιο πονοκεφάλων

Αν το παιδί σας υποφέρει από ημικρανίες, η διατήρηση ενός ημερολογίου για τους πονοκεφάλους μπορεί να σας βοηθήσει να αρχίσετε να αναγνωρίζετε τους παράγοντες που τις προκαλούν και ποια θεραπευτικά μέσα είναι πιο αποτελεσματικά . Απλώς σημειώστε πότε ξεκίνησε ο πονοκέφαλος, πού εντοπιζόταν ο πόνος, πόσο έντονος ήταν, πόσο διήρκησε, τυχόν άλλα συμπτώματα και αν τα φάρμακα ήταν αποτελεσματικά. Μπορείτε επίσης να καταγράφετε πόσο κοιμήθηκε το παιδί σας, τι έφαγε και ήπιε, τα επίπεδα άσκησης, άγχους, καθώς και τις καιρικές αλλαγές.

Φάρμακα και θεραπεία για την οξεία ημικρανία

Ο/Η παιδίατρος μπορεί να συστήσει ή να συνταγογραφήσει φάρμακα που θα βοηθήσουν κατά τη διάρκεια μιας κρίσης ημικρανίας. Αυτά λειτουργούν καλύτερα, όταν λαμβάνονται στην αρχή μιας κρίσης. Λάβετε υπόψη ότι μπορεί να εμφανιστούν πονοκέφαλοι από υπερβολική χρήση φαρμάκων αν αυτά χρησιμοποιούνται περισσότερο από 10-15 ημέρες το μήνα. Παραδείγματα φαρμάκων και θεραπειών που μπορούν να βοηθήσουν κατά τη διάρκεια μιας ημικρανίας περιλαμβάνουν:

• Αναλγητικά φάρμακα, όπως η ακεταμινοφαίνη, προϊόντα που συνδυάζουν ακεταμινοφαίνη, ασπιρίνη και καφεΐνη, και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, όπως ιβουπροφαίνη και ναπροξένη.
• Τριπτάνες, μια κατηγορία φαρμάκων που ονομάζονται αγωνιστές των επιλεκτικών υποδοχέων σεροτονίνης. Μερικά από αυτά έχουν εγκριθεί για παιδιά 6 ετών και άλλα για παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω.
• Οι συσκευές νευροδιαμόρφωσης δρουν στις νευρικές οδούς αντίληψης και απόκρισης του πόνου. Οι συσκευές νευροδιαμόρφωσης έχουν εγκριθεί για παιδιά από 8 ετών και άνω για τη θεραπεία ημικρανιών. Κάποιοι τύποι περιλαμβάνουν απομακρυσμένους ηλεκτρικούς νευροδιαμορφωτές, νευροδιεγέρτες και διακρανιακούς μαγνητικούς διεγέρτες.

Προληπτική χορήγηση φαρμάκων και θεραπείες για ημικρανίες

Υπάρχουν κάποια φάρμακα και θεραπείες που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της έντασης και/ή της συχνότητας των ημικρανιών. Συζητήστε τους κινδύνους και τα οφέλη τους με τον γιατρό του παιδιού σας. Δεν υπάρχουν επί του παρόντος μεγάλης κλίμακας κλινικές μελέτες που να δείχνουν σαφή οφέλη σε παιδιά με ημικρανίες. Επιπλέον, με εξαίρεση την τοπιραμάτη, δεν έχουν εγκριθεί από τον FDA. Οι επιλογές περιλαμβάνουν:

• Καρδιαγγειακά φάρμακα: προπρανολόλη (propranolol)
• Αντικαταθλιπτικά φάρμακα: αμιτρυπτυλίνη (amitriptyline)
• Φάρμακα για την επιληψία: τοπιραμάτη (topiramate)
• Αντιισταμινικά φάρμακα: κυπροεπταδίνη (cyproheptadine)
• Νευρομυϊκός αποκλεισμός και αναλγητικά φάρμακα: τοξίνη βοτουλίνης (Botox) ως σειρά ενέσεων σε μύες
• Αναστολείς πεπτιδίου υποδοχέα καλσιτονίνης-g (CGRP): ερενούμαμπ, φρεμανεζουμάμπ ως μηνιαίες ενέσεις, ριμεγεπάντ ως χάπι που ο ασθενής το παίρνει εναλλάξ (μία μέρα ναι και μία όχι)

Κλινικές δοκιμές αναστολέων CGRP για ημικρανίες

Το πεπτίδιο του υποδοχέα καλσιτονίνης-g, ένας τύπος χημικού αγγελιοφόρου που απελευθερώνεται από τα νευρικά κύτταρα, είναι γνωστό ότι προάγει τις ημικρανίες. Ο πρώτος αναστολέας CGRP που εγκρίθηκε από τον FDA για την πρόληψη ημικρανιών σε ενήλικες ήταν το ερενούμαμπ (Aimovig) το 2018. Υπάρχει μια κλινική δοκιμή του 2024 για παιδικές ημικρανίες με το φρεμανεζουμάμπ (Ajovy) που δείχνει ότι είναι αποτελεσματικό για παιδιά ηλικίας 6-17 ετών για την πρόληψη επεισοδιακών ημικρανιών. Αυτός ο αναστολέας CGRP βρίσκεται υπό εξέταση από τον FDA για έγκριση σε παιδιά. Δίνεται ως μηνιαία ένεση και έχει μειωμένες αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα.

• Οι νευροδιαμορφωτικές συσκευές, που έχουν εγκριθεί για τη θεραπεία οξέων ημικρανιών σε παιδιά και εφήβους (βλ. παραπάνω), έχουν επίσης εγκριθεί για προληπτική θεραπεία.

Υπάρχουν εναλλακτικές θεραπείες που βεβαιωμένα βοηθούν στις ημικρανίες;

Υπάρχουν μερικές εναλλακτικές ή φυσικές και μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις για τη θεραπεία των ημικρανιών. Αυτές περιλαμβάνουν:

Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ)

Η ΓΣΘ επικεντρώνεται σε δεξιότητες αντιμετώπισης, θετική σκέψη, τήρηση υγιεινών συνηθειών και τεχνικές χαλάρωσης για να βοηθήσει στην ανακούφιση από τον πόνο της ημικρανίας. Έρευνες έχουν, επίσης, διαπιστώσει ότι η ΓΣΘ σε συνδυασμό με φάρμακα για ημικρανίες είναι πιο αποτελεσματική στη θεραπεία τους από ό,τι τα φάρμακα μόνα τους.

Βότανα, βιταμίνες και μέταλλα

Ορισμένα εκχυλίσματα και συμπληρώματα διατροφής μπορεί να βοηθήσουν με τις ημικρανίες, αν και κάποια πρέπει να αποφεύγονται για λόγους ασφάλειας. Συζητήστε με τον γιατρό του παιδιού σας πριν χρησιμοποιήσετε οποιαδήποτε βοτανικά ή βιταμινούχα συμπληρώματα. Συνηθισμένα συμπληρώματα περιλαμβάνουν:

• Τα συμπληρώματα ριβοφλαβίνης (βιταμίνης Β-2), μαγνησίου και συν-ένζυμου Q10 μπορεί να μειώσουν τη συχνότητα των ημικρανιών.
• Παρθένιο, αυτό το φυτό περιέχει παρθενόλιδο, το οποίο κάποιες μικρές μελέτες υποδηλώνουν ότι μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη ημικρανιών σε ορισμένα άτομα. Παρόλα αυτά, τα στοιχεία παραμένουν αμφιλεγόμενα.
• Εκχύλισμα Πετασίτη, το φυτό που περιέχει πετασίνες ΔΕΝ συνιστάται λόγω του κινδύνου μακροπρόθεσμης ηπατικής νόσου.
• Βιταμίνη D, μελατονίνη και PEA (παλμιτοϋλοαιθανολαμίδη) βρίσκονται υπό μελέτη αυτή τη στιγμή.

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να μην απουσιάζει από το σχολείο λόγω ημικρανιών;

Τα παιδιά που υποφέρουν από ημικρανίες απουσιάζουν από το σχολείο δύο φορές συχνότερα σε σύγκριση με άλλους μαθητές. Συζητήστε με τους δασκάλους του παιδιού σας και τον σχολικό νοσηλευτή, αν υπάρχει για τρόπους αποφυγής απουσιών. Μια επιστολή από το γιατρό που εξηγεί τη διάγνωση και τα φάρμακα που μπορεί να πάρει στο σχολείο όταν αισθανθεί ότι έρχεται ημικρανία μπορεί να βοηθήσει. Χρήσιμες ενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν το να εξασφαλίζεται ότι το παιδί έχει εύκολη πρόσβαση σε νερό, σνακ και στην τουαλέτα.