Διαταραχές ανάγνωσης: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Η ανάγνωση αποτελεί θεμέλιο της μάθησης. Ωστόσο, δεν είναι πάντα εύκολη για όλα τα παιδιά.

Τα άτομα με διαταραχές ανάγνωσης μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολίες, όταν ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται γραπτές λέξεις και κείμενα με διαφορετικό τρόπο. Η γραφή και τα μαθηματικά μπορούν επίσης να αποτελέσουν πρόκληση για παιδιά με διαταραχές ανάγνωσης.

Συνήθως, οι διαταραχές ανάγνωσης αναπτύσσονται σε νεαρή ηλικία, αν και ένας τραυματισμός στον εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσει διαταραχή ανάγνωσης σε οποιαδήποτε ηλικία. Υπάρχουν, επίσης, ορισμένες ιατρικές παθήσεις που μπορεί να αποτελούν υποκείμενες αιτίες, όπως προβλήματα ομιλίας και ακοής.

Λάβετε υπόψη ότι τα παιδιά αναπτύσσονται σε διαφορετικούς ρυθμούς και ξοδεύουν διαφορετικό χρόνο σε κάθε στάδιο. Σε περίπτωση που το επίπεδο ανάγνωσης του παιδιού σας είναι χαμηλότερο από το αναμενόμενο για την ηλικία του, συμβουλευτείτε τον παιδίατρο του. Τα παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση ωφελούνται από την έγκαιρη παρέμβαση. Ο παιδίατρος του παιδιού σας μπορεί να προτείνει στρατηγικές για να βοηθήσει το παιδί σας ή να το παραπέμψει σε ειδικό ανάγνωσης.

Οι 5 βασικές δεξιότητες ανάγνωσης

Η διαδικασία της ανάγνωσης είναι πολύπλοκη και αποτελείται από πολλά στοιχεία. Ένας καλός αναγνώστης πρέπει να αναπτύξει 5 δεξιότητες καθώς ξεκινά το ταξίδι της ανάγνωσης: τη φωνολογική ευαισθησία, τη φωνητική, το λεξιλόγιο, την ευχέρεια και την κατανόηση.

1. Η φωνολογική ευαισθησία (φωνολογική επίγνωση) είναι η ικανότητα να αναγνωρίζει και να χρησιμοποιεί κανείς μεμονωμένους ήχους σε προφορικές λέξεις. Η φωνολογική επίγνωση βοηθά τους μαθητές να μάθουν καλύτερα τη γλώσσα και να βελτιώσουν τις δεξιότητες ανάγνωσής τους.
2. Στη φωνητική, ένα παιδί μαθαίνει τη σχέση μεταξύ των γραμμάτων της γραπτής γλώσσας και των μεμονωμένων ήχων της προφορικής γλώσσας. Η φωνητική είναι μια βασική δεξιότητα που τα παιδιά χρησιμοποιούν για να διαβάζουν, να γράφουν και να αναγνωρίζουν λέξεις στιγμιαία.
3. Το λεξιλόγιο είναι η αποθηκευμένη και αυξανόμενη συλλογή λέξεων που ένα παιδί χρησιμοποιεί στις συζητήσεις και στην ανάγνωση.
4. Η ευχέρεια είναι η ικανότητα να διαβάζει κανείς ένα κείμενο με ακρίβεια, γρήγορα και με καλή έκφραση.
5. Ένα παιδί με καλές δεξιότητες κατανόησης μπορεί να κατανοήσει, να θυμάται και να καταλαβαίνει αυτό που διαβάζει.

Τα παιδιά που έχουν προβλήματα με ένα ή περισσότερα από αυτά τα στοιχεία μπορεί να δυσκολεύονται στο διάβασμα. Ένα παιδί με διαταραχή ανάγνωσης συνήθως δυσκολεύεται περισσότερο να κατανοήσει και να αναγνωρίσει αυτό που διαβάζει.

Συνηθισμένες διαταραχές ανάγνωσης σε παιδιά

Η υπερλεξία και η δυσλεξία είναι γνωστοί τύποι διαταραχών ανάγνωσης.

Υπερλεξία

Ένα παιδί με υπερλεξία έχει πολύ υψηλή ικανότητα ανάγνωσης πριν από τα 5 του χρόνια και γοητεύεται από γραπτό υλικό, συμπεριλαμβανομένων των γραμμάτων και των αριθμών. Έχει ισχυρή οπτική και ακουστική μνήμη και μπορεί να θυμάται αυτό που βλέπει και ακούει χωρίς μεγάλη προσπάθεια.

Ωστόσο, και παρά τις υψηλές τους δεξιότητες στην ανάγνωση, έχουν χαμηλή κατανόηση του κειμένου που διαβάζουν και τείνουν να επαναλαμβάνουν φράσεις ή προτάσεις χωρίς να κατανοούν το νόημα. Επίσης δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τις γλωσσικές τους δεξιότητες, δυσκολεύονται με ερωτήσεις όπως ποιος, τι, γιατί, πού και πώς, αλλά και να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν με συνομηλίκους.

Η υπερλεξία συχνά, αλλά όχι πάντα, σχετίζεται με τη διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ASD), και εκτιμάται ότι περίπου το 84% των παιδιών με υπερλεξία βρίσκονται στο αυτιστικό φάσμα. Ωστόσο, μόνο το 6% έως το 14% των παιδιών με ASD έχουν υπερλεξία.

Τύποι και συμπτώματα της υπερλεξίας

Υπάρχουν 3 τύποι υπερλεξίας.

• Υπερλεξία τύπου 1: Τα παιδιά με υπερλεξία τύπου 1 μαθαίνουν να διαβάζουν νωρίς και σε επίπεδο πολύ υψηλότερο από το αναμενόμενο, χωρίς να αναπτύσσουν αναπηρίες.
• Υπερλεξία τύπου 2: Τα παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) έχουν υπερλεξία τύπου 2. Αυτά τα παιδιά εμφανίζουν περισσότερα σημάδια ΔΑΦ, όπως αποφυγή οπτικής επαφής, αποφυγή στοργής, ευαισθησία σε αισθητηριακά ερεθίσματα και εμμονή με γράμματα και αριθμούς.
• Υπερλεξία τύπου 3: Τα παιδιά με υπερλεξία τύπου 3 έχουν εντυπωσιακή κατανόηση ανάγνωσης, αλλά παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη του προφορικού λόγου. Είναι κοινωνικά, κάνουν οπτική επαφή και δείχνουν στοργή. Τα συμπτώματα της υπερλεξίας τύπου 3 εξαφανίζονται σταδιακά με το χρόνο.

Διάγνωση και θεραπεία υπερλεξίας

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη εξέταση για τη διάγνωση της υπερλεξίας. Τα παιδιά με υπερλεξία συνήθως εμφανίζουν συμπτώματα και αλλαγές στη συμπεριφορά τους με το πέρασμα του χρόνου. Είναι πιθανό ένα παιδί με αυτή τη διαταραχή να έχει ταυτόχρονα και μια άλλη όπως διαταραχή στο αυτιστικό φάσμα, διαταραχή γλώσσας ή διαταραχή κοινωνικής επικοινωνίας.

Η πρώιμη παρέμβαση αυξάνει τις πιθανότητες ενός παιδιού να μάθει μια γλώσσα αλλά και κοινωνικές δεξιότητες. Συζητήστε ζητήματα ανάπτυξης με τον παιδίατρο του παιδιού σας για τη διάγνωση της υπερλεξίας.

Ένα παιδί με υπερλεξία τύπου 1 δεν χρειάζεται καμία θεραπεία. Η πρώιμη παρέμβαση είναι ωφέλιμη για παιδιά με υπερλεξία τύπου 2 και 3. Τα παιδιά με υπερλεξία μπορούν να ωφεληθούν από λογοθεραπεία, γλωσσική θεραπεία και εργοθεραπεία.

Δυσλεξία

Η δυσλεξία μειώνει την ικανότητα ανάγνωσης ενός ατόμου και μπορεί να επηρεάσει τόσο παιδιά όσο και ενήλικες. Τα παιδιά με δυσλεξία μπορεί να δυσκολεύονται να αποκωδικοποιήσουν λέξεις, να αντιστοιχίσουν γράμματα με ήχους και να αναγνωρίσουν λέξεις και ορθογραφία. Η δυσλεξία δεν αντανακλά την ευφυΐα ενός ατόμου.

Συμπτώματα της δυσλεξίας

Τα συμπτώματα και η σοβαρότητα της δυσλεξίας μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία. Τα συμπτώματα της δυσλεξίας εμφανίζονται συχνά πριν το παιδί ξεκινήσει το σχολείο. Ένα μικρό παιδί μπορεί να έχει καθυστέρηση στην ομιλία, δυσκολία στην επεξεργασία της γλώσσας ή πρόβλημα να ακολουθήσει οδηγίες. Έχει δυσκολία να τακτοποιήσει πράγματα και να προφέρει νέες λέξεις και αποφεύγει τις δραστηριότητες ανάγνωσης. Μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να επεξεργαστεί και να συνοψίσει αυτά που διαβάζει.

Τέτοια παιδιά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην απομνημόνευση και στον διαχωρισμό του αριστερού από το δεξί. Κατά την ανάγνωση, μπορεί να αναστρέφουν γράμματα/ήχους, όπως /β-δ/, /γ-χ/, /α-ο/, /α-ε/, /τσ-στ και μπορεί να έχουν καθυστέρηση στην ομιλία.

Διάγνωση και θεραπεία της δυσλεξίας

Η δυσλεξία συνήθως διαγιγνώσκεται στην παιδική ηλικία, αλλά μπορεί να παραμείνει αδιάγνωστη μέχρι την ενήλικη ζωή. Ως αποτέλεσμα της δυσλεξίας, τα παιδιά έχουν δυσκολία στην ανάγνωση, τη γραφή, την ορθογραφία και την ξεκάθαρη ομιλία. Η δυσλεξία είναι γενετική και συχνά κληρονομείται στις οικογένειες.

Δεν είναι δυνατή η διάγνωση της δυσλεξίας με ένα μόνο τεστ. Οι αξιολογήσεις συνήθως περιλαμβάνουν την ταυτοποίηση, τον έλεγχο, τη δοκιμασία και τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με το ιστορικό και τα ζητήματα του παιδιού. Οι ειδικοί στη συνέχεια αξιολογούν τις συγκεκριμένες ανάγκες του παιδιού και καθορίζουν τον καλύτερο τρόπο για να το βοηθήσουν.

Δεν υπάρχουν φάρμακα που να θεραπεύουν τη δυσλεξία. Η πρώιμη εκπαιδευτική παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να μάθει αποτελεσματικούς τρόπους μάθησης και ανάγνωσης. Έρευνες δείχνουν ότι η διδασκαλία της φωνητικής που περιλαμβάνει συσχετισμούς γραμμάτων και ήχων μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ικανότητα ανάγνωσης των παιδιών με δυσλεξία.

Πώς να βοηθήσετε το παιδί σας με δυσκολίες ανάγνωσης

Είναι σημαντικό να ενεργήσετε νωρίς, αν παρατηρήσετε προβλήματα με την ομιλούμενη γλώσσα, την ομοιοκαταληξία, την προφορά ή την εύρεση λέξεων, ειδικά αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό.

Η πρώιμη παρέμβαση είναι απαραίτητη επειδή η αποτελεσματική διδασκαλία ενισχύει τις μαθησιακές ικανότητες του παιδιού και αποτρέπει το άγχος, την κατάθλιψη, και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Η επανάληψη της ανάγνωσης του ίδιου βιβλίου βοηθά τα παιδιά με δυσλεξία. Ως αποτέλεσμα, μαθαίνουν να εστιάζουν σε μια λέξη κάθε φορά και να αναπτύσσουν ένα φυσικό ρυθμό ανάγνωσης.

Η ανάγνωση με φωνή βοηθά τα παιδιά με δυσλεξία να αποκωδικοποιούν άγνωστες λέξεις και να αναπτύσσουν ευχέρεια και αυτοπεποίθηση. Μια άλλη εξαιρετική εναλλακτική λύση είναι η ακρόαση ηχητικών βιβλίων.

Μην ξεχνάτε ότι…

Μπορείτε να συζητήσετε με τους δασκάλους και τον/την παιδίατρο του παιδιού σας εάν έχετε τυχόν ανησυχίες σχετικά με την ανάπτυξη της ανάγνωσής του, ώστε να λάβει την κατάλληλη υποστήριξη για να αναπτυχθεί καλύτερα.