Μαθησιακές δυσκολίες στους/στις εφήβους/ες

Τι είναι μια μαθησιακή δυσκολία; Ακόμα και οι ειδικοί δεν μπορούν πάντα να συμφωνήσουν. Ένας σημαντικός ορισμός βρίσκεται στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM) της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Ενώσεως, το βασικό βιβλίο αναφοράς στο οποίο βασίζονται οι παιδοψυχίατροι για τη διάγνωση αυτών των παθήσεων. Η πιο πρόσφατη έκδοση, το DSM V, προσδιορίζει τους εξής τύπους μαθησιακών δυσκολιών: τη δυσαναγνωσία, τη δυσορθογραφία, τη δυσαριθμησία και τη δυσγραφία,. Η δυσλεξία είναι σφαιρικός όρος που συνδυάζει περισσότερες από μία μαθησιακές διαταραχές.

Ορισμός των «μαθησιακών δυσκολιών»

Ο Νόμος για την Εκπαίδευση Ατόμων με Αναπηρίες (IDEA) ορίζει τις «μαθησιακές δυσκολίες» ως εξής:

Μια διαταραχή σε μία ή περισσότερες από τις βασικές ψυχολογικές διεργασίες που εμπλέκονται στην κατανόηση ή στη χρήση γλώσσας, προφορικής ή γραπτής, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί σε μια ατελή ικανότητα του ατόμου να σκέφτεται, να μιλά, να διαβάζει, να γράφει, να ορθογραφεί ή να εκτελεί μαθηματικούς υπολογισμούς. Ο όρος περιλαμβάνει καταστάσεις όπως αντιληπτικές διαταραχές, εγκεφαλική βλάβη, ελάχιστες εγκεφαλικές δυσλειτουργίες, δυσλεξία και αναπτυξιακή αφασία.

Αυτό περιλαμβάνει όχι μόνο τις διαταραχές που αναφέρθηκαν παραπάνω, αλλά και τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καθώς και αναπτυξιακές διαταραχές, όπως, ο αυτισμός και το σύνδρομο Άσπεργκερ. Αν και ο νόμος ρητά δεν περιλαμβάνει διανοητικές αναπηρίες, οι πολιτείες και οι μεμονωμένες σχολικές περιφέρειες των ΗΠΑ είναι ελεύθερες να τροποποιήσουν τις οδηγίες. Μερικές ταξινομούν τη διανοητική αναπηρία ως μαθησιακή δυσκολία, άλλες μπορεί να παρέχουν υπηρεσίες ειδικής εκπαίδευσης για μαθητές των οποίων η ακαδημαϊκή επίδοση βρίσκεται πολύ πίσω από τις δυνατότητές τους, που αξιολογούνται από βαθμολογίες σε ψυχομετρικά τεστ.

Μπορεί να ακούσετε το ίδιο πρόβλημα μάθησης να αναφέρεται ως μαθησιακή δυσκολία, αναπτυξιακή αναπηρία ή με κάποιον άλλο όρο. Τελικά, το πώς ταξινομούνται αυτές οι διαταραχές δεν είναι τόσο σημαντικό όσο η αναγνώριση ότι η καθεμία μπορεί να παρεμβαίνει σοβαρά στην ικανότητα ενός νέου να μαθαίνει.

Όλες οι μαθησιακές δυσκολίες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: την απόκλιση στην επεξεργασία σε μία ή περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου. Αρκετές μελέτες που χρησιμοποιούν προηγμένη τεχνολογία απεικόνισης εγκεφάλου κατάφεραν να παρατηρήσουν τη λειτουργία εγκεφάλων με προβλήματα μάθησης. Στη Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Yale, για παράδειγμα, ζητήθηκε από ασθενείς με δυσλεξία να διαβάσουν ενώ υφίσταντο απεικόνιση μαγνητικής τομογραφίας. Οι ερευνητές παρατήρησαν ξεκάθαρα μια διαφορά στα μέρη του εγκεφάλου που κανονικά χειρίζονται την ανάγνωση.

Παρομοίως, μελέτες απεικόνισης σε άτομα με ΔΕΠΥ βρήκαν μειωμένη λειτουργία στις περιοχές που μας επιτρέπουν να συγκεντρωθούμε, ενώ οι σαρώσεις ατόμων με αυτισμό αποκαλύπτουν ανωμαλίες στη δομή του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στην παρεγκεφαλίδα, στη βάση του εγκεφάλου. Η μειωμένη εγκεφαλική ανάπτυξη από διάφορες αιτίες βρίσκεται επίσης στη βάση μιας νοητικής αναπηρίας. (Παρεμπιπτόντως, αυτές οι διαδικασίες απεικόνισης χρησιμοποιήθηκαν αυστηρά για ερευνητικούς σκοπούς, και δεν αποτελούν μέρος μιας διαγνωστικής εξέτασης ρουτίνας). Οι μαθησιακές δυσκολίες διαγιγνώσκονται τουλάχιστον τέσσερις φορές συχνότερα στα αγόρια απ’ ό,τι στα κορίτσια. Αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι τα αγόρια που έχουν σχολικά προβλήματα είναι πιο επιρρεπή σε διαταρακτική συμπεριφορά και στην αντίσταση στην ανάγνωση και σε άλλες απαιτητικές εργασίες στο σχολείο. Επομένως τείνουν να παραπέμπονται περισσότερο σε ειδικούς και στη συνέχεια να διαγιγνώσκονται.

Πολλές από αυτές τις διαταραχές μπορεί να διατρέχουν τα οικογενειακά δέντρα. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, τα παιδιά με ΔΕΠΥ συνήθως έχουν τουλάχιστον έναν στενό συγγενή που πάσχει επίσης από τη διαταραχή. Συχνά πρόκειται για τον πατέρα. Τουλάχιστον ένας στους τρεις που πάσχουν από ΔΕΠΥ τη μεταβιβάζουν γενετικά στους απογόνους τους.

Κατά κανόνα, μια μαθησιακή διαταραχή γίνεται εμφανής νωρίς στην παιδική ηλικία, αν και όχι πάντα. Αν τα προβλήματα είναι μικρά, ένα παιδί μπορεί να τα αντισταθμίζει επαρκώς για αρκετό καιρό. Στην πραγματικότητα, μερικά από αυτά τα αγόρια και τα κορίτσια τυχαίνει να είναι εξαιρετικά ευφυή. Μόνο όταν η σχολική εργασία γίνεται πιο πολύπλοκη, περίπου από την τρίτη ή τετάρτη δημοτικού, αρχίζουν να δυσκολεύονται. Περισσότερα από 2,4 εκατομμύρια παιδιά με μαθησιακές διαταραχές στα αμερικανικά σχολεία, περίπου τέσσερα στα πέντε αντιμετωπίζουν προβλήματα με την ανάγνωση και τη γλώσσα.

Πολλές από αυτές τις παθήσεις έχουν επικαλυπτόμενα χαρακτηριστικά. Κατά συνέπεια, οι εσφαλμένες διαγνώσεις δεν είναι σπάνιες. Για παράδειγμα: Η δυσκολία συγκέντρωσης στο σχολείο χαρακτηρίζει τη ΔΕΠΥ, αλλά είναι επίσης χαρακτηριστικό γνώρισμα του συνδρόμου Άσπεργκερ (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος), των νοητικών αναπηριών ή της κατάθλιψης. Επιπλέον, οι μαθησιακές δυσκολίες συνοδεύονται συνήθως από δευτερογενή προβλήματα.

Ας επιστρέψουμε στο παράδειγμα της ΔΕΠΥ. Μερικά από αυτά τα παιδιά διαγιγνώσκονται επιπλέον με ένα άλλο μαθησιακό πρόβλημα, όπως η δυσλεξία. Ένας αριθμός αναπτύσσει τη διαταραχή εναντιωματικής συμπεριφοράς. Η επιθετικότητα και τα ξεσπάσματα θυμού τους μπορούν να αποδοθούν εν μέρει στην έλλειψη επιτυχίας στο σχολείο και σε άλλες περιστάσεις. Λιγότερο συχνά, έφηβοι ή νέοι ενήλικες με έλλειμμα προσοχής ενδέχεται να πάσχουν ή να αναπτύξουν διπολική διαταραχή, μια σοβαρή διαταραχή διάθεσης που αναφέρεται επίσης ως μανιοκατάθλιψη.

Προβλήματα στη μάθηση; Είναι αυτό και κάτι περισσότερο

Σπάνια τα αποτελέσματα ενός μαθησιακού προβλήματος περιορίζονται αποκλειστικά στην τάξη. Συχνά ξεχειλίζουν σε άλλους τομείς της καθημερινής ζωής. Η δημιουργία φιλίας μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη για πολλά από αυτά τα νεαρά άτομα, μερικά από τα οποία στερούνται βασικών κοινωνικών δεξιοτήτων, όπως η ικανότητα να κατανοούν τις λεπτές αποχρώσεις της γλώσσας και να διαβάζουν τις εκφράσεις του προσώπου. Ένα αστείο που προκαλεί στους άλλους γέλιο μπορεί να περάσει απαρατήρητο από τα παιδιά αυτά. Φυσικά, πολλά αγόρια και κορίτσια με μαθησιακές δυσκολίες τα πάνε εξαιρετικά με τους συνομηλίκους τους, αλλά για εκείνα που είναι κοινωνικά αδέξια, η εφηβεία μπορεί να είναι μια οδυνηρή περίοδος. Οι έφηβοι με μαθησιακά προβλήματα μπορούν να ελεγχθούν από τον παιδοψυχίατρο ή άλλο επαγγελματία υγείας για άλλες συνοδές δυσκολίες, όπως άγχος ή κατάθλιψη.

Η διάγνωση ενός παιδιού ωθεί τους γονείς στο ρόλο του υποστηρικτή: του ατόμου που είναι υπεύθυνο να του εξασφαλίσει όποιες εκπαιδευτικές, ψυχολογικές υπηρεσίες και υπηρεσίες αποκατάστασης χρειάζεται. Οι μητέρες και οι πατέρες είναι επίσης υποστηρικτές με την έννοια ότι παρέχουν συνεχή αγάπη και ενθάρρυνση. Η διατήρηση της αυτοεκτίμησης και η προώθηση μιας θετικής αυτοεικόνας είναι εξίσου σημαντικά όσο η μαθησιακή βοήθεια σε ένα παιδί με μαθησιακά προβλήματα. Με λίγα λόγια, γίνεται ο νούμερο ένα οπαδός του παιδιού σας. Θυμηθείτε: Κανείς δεν θα το αγαπήσει και δεν θα το υποστηρίξει περισσότερο από εσάς.

Αν υποψιάζεστε ότι ο έφηβός σας μπορεί να έχει κάποιο είδος μαθησιακού προβλήματος, συμβουλευτείτε τον παιδοψυχίατρό του, ο οποίος μπορεί να σας οργανώσει ένα πλάνο παρέμβασης. Μην αρνηθείτε το ένστικτό σας, όπως κάνουν μερικές φορές οι γονείς, κυρίως από τον φόβο ότι μια διάγνωση ΔΕΠΥ, αυτισμού ή κάποιου άλλου προβλήματος στιγματίσει μόνιμα το παιδί.

Λόγω της αυξημένης ευαισθητοποίησης του κοινού αλλά και λόγω των 120.000 νέων περιπτώσεων μαθησιακών διαταραχών σε μαθητές κάθε χρόνο, ένα μαθησιακό πρόβλημα δεν φέρει πλέον το στίγμα που κάποτε έφερε. Αλλά, το τι μπορεί να σκεφτούν οι άλλοι δεν θα έπρεπε καν να περνάει από το μυαλό ενός γονιού. Όταν οι γονείς αγνοούν την πραγματικότητα της κατάστασης, σε μια καλοπροαίρετη αλλά παραπλανητική προσπάθεια να προστατέψουν το παιδί τους, το στερούν από τη βοήθεια που χρειάζεται για να μάθει να ζει με τη διαταραχή του. Έτσι, το σχολικό του έργο πιθανότατα θα μειονεκτεί, ενισχύοντας έναν καταστροφικό κύκλο αποτυχίας. Χωρίς θεραπεία που να του δείξει τρόπους να ελέγξει οποιαδήποτε αποξενωτική συμπεριφορά, το πιθανότερο είναι να βιώσει την απόρριψη από τους συνομηλίκους του.

Περίπου δύο στα πέντε αγόρια και κορίτσια με ΔΕΠΥ δεν διαγιγνώσκονται παρά μόνο όταν φτάσουν στο γυμνάσιο ή το λύκειο—μερικές φορές και πολύ αργότερα στο Πανεπιστήμιο. Φανταστείτε πώς πρέπει να είναι να περνάς χρόνια χωρίς να καταλαβαίνεις γιατί δεν μπορείς να τα πας καλύτερα στο σχολείο. Πόσοι έφηβοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οφείλεται στο ότι είναι «χαζοί» ή «τεμπέληδες». Το να λάβεις μια εξήγηση για την αιτία που η μάθηση ήταν πάντα δύσκολη είναι συνήθως μια ανακούφιση. Αν και είναι προτιμότερο οι μαθησιακές δυσκολίες να εντοπίζονται νωρίς στην παιδική ηλικία, να ξέρετε ότι δεν είναι ποτέ αργά για να βοηθήσετε έναν νέο να αντιστρέψει την κατάσταση.

Ακρωνύμια