Η γυναικεία αθλητική τριάδα είναι μια ομάδα από 3 ιατρικές καταστάσεις — χαμηλή διαθεσιμότητα ενέργειας, αλλαγές στην εμμηνόρροια και αδύναμα οστά — που παρατηρούνται σε κάποιες αθλήτριες υψηλού επιπέδου. Τα προβλήματα αυτά μπορεί να ξεκινούν όταν οι αθλήτριες δεν τρώνε αρκετά για να καλύψουν την ενέργεια που καταναλώνουν στην προπόνηση. Η τριάδα θεωρείται μέρος μιας ευρύτερης κατάστασης που ονομάζεται "Σχετική ενεργειακή ανεπάρκεια στον αθλητισμό (RED-S)".

Η πρόληψη της γυναικείας αθλητικής τριάδας είναι σημαντική, καθώς μπορεί να επηρεάσει την φυσιολογική ανάπτυξη και να οδηγήσει σε τραυματισμούς και απώλεια δύναμης. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει την έφηβη να παραμείνει υγιής και δυνατή.

Οι 3 καταστάσεις της γυναικείας αθλητικής τριάδας

Χαμηλή διαθεσιμότητα ενέργειας

Τα ζητήματα διαθεσιμότητας ενέργειας (η έλλειψη αρκετής ενέργειας για την τροφοδοσία του σώματος) εμφανίζονται όταν οι αθλήτριες καταναλώνουν λιγότερες θερμίδες από αυτές που χρειάζεται το σώμα τους για ανάπτυξη, λειτουργία και άσκηση.

Μερικές αθλήτριες επιλέγουν να περιορίσουν τις θερμίδες τους για να βελτιώσουν την απόδοση ή την εμφάνιση. Άλλες αθλήτριες δεν γνωρίζουν ότι δεν τρώνε αρκετές θερμίδες για να καλύψουν τις ενεργειακές απαιτήσεις του αθλήματός τους. Μια αθλήτρια μπορεί να καταναλώνει ποσότητες επαρκείς για κάποιον που δεν αθλείται, αλλά όχι αρκετές για τις ανάγκες της δικής της άσκησης. Για παράδειγμα, αν μια αθλήτρια προσλαμβάνει μόνο 2.000 θερμίδες την ημέρα αλλά δαπανά 3.200, τότε λαμβάνει 1.200 θερμίδες λιγότερες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός της. Η ανεπαρκής πρόσληψη θερμίδων (ενέργειας) μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την απόδοση , να επιβραδύνει την ανάπτυξη και να αυξήσει τον κίνδυνο τραυματισμού και ασθένειας. Διαταραχές πρόσληψης τροφής, όπως η ανορεξία ή η βουλιμία, είναι μια αιτία ανεπαρκούς πρόσληψης τροφής.

Αθλήτριες οποιουδήποτε αθλήματος μπορεί να εμφανίσουν χαμηλή ενεργειακή διαθεσιμότητα. Ωστόσο, μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν όσες ασχολούνται με αθλήματα που δίνουν έμφαση στη λεπτή σωματική διάπλαση ή στο χαμηλό σωματικό βάρος. Τέτοια αθλήματα είναι η ενόργανη γυμναστική, ο χορός, οι καταδύσεις, το καλλιτεχνικό πατινάζ, οι αγώνες δρόμου μεγάλων αποστάσεων και το σκι αντοχής, καθώς και αθλήματα στα οποία οι αθλητές κατατάσσονται ανά κατηγορία βάρους, όπως η πάλη, οι πολεμικές τέχνες και η κωπηλασία.

Εμμηνορροϊκά προβλήματα

Η ανεπαρκής πρόσληψη θερμίδων μπορεί να προκαλέσει ανομοιόμορφες εμμηνορροϊκές περιόδους (ολιγομηνόρροια) ή ακόμη και τη διακοπή τους (αμηνόρροια). Σε νεαρές αθλήτριες που δεν καταναλώνουν αρκετές θερμίδες, οι εμμηνορροϊκές περίοδοι μπορεί να μην ξεκινήσουν όταν θα έπρεπε.

Η πρωτοπαθής αμηνόρροια είναι η απουσία εμμηνορροϊκών περιόδων πριν από την ηλικία των 15 ετών.
Η δευτερογενής αμηνόρροια είναι η διακοπή των τακτικών εμμηνορροϊκών περιόδων για 3 μήνες ή περισσότερο.
Η ολιγομηνόρροια είναι όταν το διάστημα μεταξύ των εμμηνορροϊκών περιόδων είναι μεγαλύτερο από 35 ημέρες.

Όλοι οι τύποι αμηνόρροιας μπορεί να προκληθούν από ανεπαρκή πρόσληψη θερμίδων σε σχέση με την ενεργειακή δαπάνη. Δεν προκαλούνται από χαμηλό ποσοστό σωματικού λίπους ή από το άγχος της άσκησης.

Αδύναμα οστά και κάταγματα κόπωσης

Όταν μια νεαρή αθλήτρια δεν καταναλώνει τόσες θερμίδες όσες χρειάζεται το σώμα της και παρουσιάζει εμμηνορροϊκά προβλήματα, τα οστά της δεν αποκτούν την φυσιολογική τους αντοχή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μια 16χρονη μπορεί να έχει οστική πυκνότητα αντίστοιχη με εκείνη μιας 60χρονης γυναίκας.

Τα αδύναμα οστά αυξάνουν τον κίνδυνο κατάγματος από κόπωση και, σε σοβαρές περιπτώσεις, συμπιεστικό κάταγμα της σπονδυλικής στήλης. Η απώλεια οστικής μάζας συνεχίζεται μέχρι να επιστρέψουν οι κανονικές εμμηνορροϊκές περίοδοι. Ακόμη και τότε, ενώ μπορεί να ανακτηθεί μέρος της οστικής αντοχής, μπορεί να μην φτάσουν ποτέ στο επίπεδο οστικής πυκνότητας που θα έπρεπε να έχουν.

Ερωτήσεις προαθλητικού ελέγχου για αθλήτριες Κατά τη διάρκεια του ιατρικού ελέγχου πριν από τη συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες, οι αθλήτριες μπορεί να κληθούν να απαντήσουν στις παρακάτω ερωτήσεις που σχετίζονται με τη γυναικεία αθλητική τριάδα. Αν υπάρχει υποψία για στοιχεία αυτής της τριάδας, ο γιατρός μπορεί να πραγματοποιήσει μια εκτενέστερη σωματική εξέταση.

Σε ποια ηλικία άρχισες να έχεις έμμηνο ρύση;
Πόσο συχνά έχεις έμμηνο ρύση;
Πόσο διαρκούν οι περίοδοι σου;
Πότε ήταν η τελευταία σου έμμηνος ρύση;
Έχεις πάρει ποτέ αντισυλληπτικά; Αν ναι, πότε;
Πόσα γεύματα και σνακ τρως συνήθως κάθε μέρα;
Κατέγραψε τα τρόφιμα και τα ποτά που καταναλώσες χθες.
Κατέγραψε τα τρόφιμα και τα ποτά που προσπαθείς να αποφεύγεις.
Πίνεις γάλα ή χυμό πορτοκάλι ενισχυμένο με ασβέστιο; Τρως γιαούρτι ή τυρί; Πόσο την ημέρα;
Ποιο ήταν το υψηλότερο βάρος σου και πότε;
Ποιο ήταν το χαμηλότερο βάρος σου τα τελευταία 2 χρόνια;
Είσαι ικανοποιημένη με το τρέχον βάρος σου;
Ποιο πιστεύεις ότι θα ήταν το ιδανικό σου βάρος;
Έχεις προσπαθήσει να ελέγξεις το βάρος σου με δίαιτα, πρόκληση εμετού, χρήση καθαρτικών, διουρητικών ή υπερβολική άσκηση; Με ποια αθλήματα ασχολείσαι;
Πόση ώρα αφιερώνεις στην προπόνηση για κάθε άθλημα κάθε εβδομάδα;
Κάνεις επιπλέον προπονήσεις, όπως αερόβιες δραστηριότητες, εκτός από την αθλητική σου προπόνηση; Πόση επιπλέον ώρα αφιερώνεις;
Είχες ποτέ κάταγμα κόπωσης; Πότε;

Πρόληψη της γυναικείας αθλητικής τριάδας

Η τριάδα της αθλήτριας μπορεί να αποφευχθεί με την κατανάλωση αρκετών θερμίδων, συμπεριλαμβανομένων λιπών, πρωτεϊνών και υδατανθράκων. Οι περισσότερες αθλήτριες χρειάζονται τουλάχιστον 2.000 έως 2.400 θερμίδες την ημέρα. Αυτό όχι μόνο θα αποτρέψει προβλήματα εμμηνόρροιας και αδύναμα οστά, αλλά θα βοηθήσει την αθλήτρια να έχει καλύτερη απόδοση!

Αν μια αθλήτρια αναπτύξει προβλήματα εμμηνόρροιας, πρέπει να επισκεφτεί έναν/μια γιατρό. Δεν είναι φυσιολογικό να παραλείπονται οι έμμηνες ρύσεις ή να σταματήσουν εντελώς. Αν αποκλείσουν τα λιπαρά ή τους υδατάνθρακες από τη διατροφή τους, μειώσουν την ποσότητα της τροφής που καταναλώνουν, χάσουν βάρος ή παραλείψουν έμμηνες ρύσεις, πρέπει να ενημερώσουν τον/την γιατρό τους. Τέλος, αν μια αθλήτρια αισθάνεται ότι χρειάζεται να χάσει βάρος, θα πρέπει πρώτα να συμβουλευτεί τον/τηνγιατρό της.

Θεραπεία και ανάρρωση

Μια αθλήτρια που δεν έχει κανονικές περιόδους θα πρέπει να ενημερώσει τον/την γιατρό της. Ο γιατρός πρέπει να βεβαιωθεί ότι δεν υπάρχουν άλλοι λόγοι, όπως θυρεοειδής πάθηση, για τα προβλήματα εμμηνόρροιας.

Αν η έλλειψη επαρκών θερμίδων είναι η αιτία του προβλήματος εμμηνόρροιας: Είναι σημαντικό η αθλήτρια να αυξήσει την πρόσληψη τροφής. Θα χρειαστεί να καταναλώσει όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται το σώμα της, συμπεριλαμβανομένων υδατανθράκων, λιπών και πρωτεϊνών. Μπορεί να τη βοηθήσει να συμβουλευτεί έναν διαπιστευμένο διατροφολόγο για διατροφική συμβουλευτική. Η αθλήτρια θα πρέπει να αυξήσει σταδιακά την πρόσληψη τροφής μέχρι να επιστρέψουν οι περίοδοί της.
Αν η αθλήτρια δυσκολεύεται να αυξήσει την πρόσληψη τροφής: Μπορεί να χρειαστεί να μειώσει την άσκηση και την αθλητική της δραστηριότητα. Μόλις επιστρέψουν οι περίοδοι, η αθλήτρια μπορεί σταδιακά να αυξήσει ξανά τη δραστηριότητά της ενώ αυξάνει την πρόσληψη τροφής για να διατηρήσει τις περιόδους.
Αν μια αθλήτρια δεν έχει κανονικές περιόδους: Πρέπει να καταναλώνει 5 μερίδες ασβεστίου την ημέρα. Μια μερίδα αντιστοιχεί σε 1 φλιτζάνι γάλα, γιαούρτι ή χυμό πορτοκαλιού εμπλουτισμένο με ασβέστιο ή 28 γραμμάρια τυρί. Χρειάζεται επίσης βιταμίνη D, καθώς βοηθά το σώμα να απορροφήσει και να διατηρήσει το ασβέστιο. Οι έφηβοι που δεν λαμβάνουν 600 IU βιταμίνης D ημερησίως μέσω της διατροφής τους θα πρέπει να συμβουλευτούν το γιατρό τους για τη λήψη συμπληρώματος.
Αν μια αθλήτρια δυσκολεύεται να αυξήσει την πρόσληψη τροφής: Ο/Η γιατρός της μπορεί να την παραπέμψει σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, όπως έναν ψυχολόγο, για πρόσθετη συμβουλευτική.

Περισσότεροι πόροι

Επίδραση των αθλητικών δραστηριοτήτων στην εφηβεία: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Σωματική ανάπτυξη στα κορίτσια: Τι να περιμένετε;
Διαταραχές εμμήνου ρύσεως στις εφήβους;
Κινδυνεύει ο έφηβός σας να αποκτήσει διατροφική διαταραχή;
Πολύ γρήγορα, πολύ σύντομα: Η υπερβολική προπόνηση μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμό και εξάντληση;
Αθλητική εξέταση: Πότε, πού, ποιος θα πρέπει να την κάνει;