Πώς ένα σχέδιο ασφάλειας για την πρόληψη της αυτοκτονίας μπορεί να σώσει τη ζωή του παιδιού σας

Οι περισσότεροι νέοι που βιώνουν αυτοκτονικές σκέψεις, κρατούν αυτές τις σκέψεις για τον εαυτό τους. Μπορεί να μην το αναφέρουν από μόνοι τους, εκτός αν τους ζητηθεί άμεσα.

 Οι παιδίατροι, αν έχουν κάποια ένδειξη από τη συμπεριφορά του παιδιού, θα μπορούσαν να κάνουν σχετικές με την αυτοβλαπτική συμπεριφορά ερωτήσεις σε παιδιά και εφήβους ηλικίας 12 ετών και άνω. Αυτό συμβαίνει επειδή οι παιδίατροι γνωρίζουν ότι οι νέοι μπορεί να έχουν ανησυχίες για την ψυχική υγεία που δεν μοιράζονται με άλλους. Αν το παιδί σας μοιραστεί ότι έχει αυτοβλαπτικές ή αυτοκτονικές σκέψεις, ο/η παιδίατρος θα πρέπει να παραπέμψει το γονέα σε ειδικό για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων.

Μία στρατηγική που μπορεί να σχεδιάσετε με τη συνεργασία του ειδικού (παιδίατρος, παιδοψυχολόγος) είναι η δημιουργία ενός σχεδίου ασφάλειας. Συνεχίστε να διαβάζετε για να μάθετε τι είναι ένα σχέδιο ασφάλειας για την πρόληψη της αυτοκτονίας, τι περιλαμβάνει, πότε να το χρησιμοποιείτε και πώς μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να το χρησιμοποιεί όταν το χρειάζεται.

Η αυτοκτονία μπορεί να είναι ένα ευαίσθητο θέμα συζήτησης. Αν εσείς ή κάποιος που γνωρίζετε δυσκολεύεται, επικοινωνήστε με τη τηλεφωνική  Γραμμή Πρόληψης Αυτοκτονιών 1018, ή τη Γραμμή SOS 1056 για παιδιά, εφήβους και γονείς, ή την Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306, ή τη Γραμμή SOS-για την έμφυλη βία 15900 , που όλα λειτουργούν 24 ώρες κάθε μέρα.

Τι είναι ένα σχέδιο ασφάλειας για την πρόληψη της αυτοκτονίας;

Ένα σχέδιο ασφάλειας(βλ. πιο κάτω) για την πρόληψη της αυτοκτονίας είναι ένας γραπτός, εξατομικευμένος οδηγός που μπορεί να χρησιμοποιεί ο/η έφηβός/η σας, όταν έχει σκέψεις αυτοκτονίας. Ένα καλά σχεδιασμένο σχέδιο ασφάλειας περιλαμβάνει λεπτομερείς περιγραφές τεχνικών αντιμετώπισης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε στιγμές κρίσης. Επίσης, επιβεβαιώνει τη δέσμευση της οικογένειάς σας να κάνει το περιβάλλον διαβίωσης όσο το δυνατόν πιο ασφαλές. Η δημιουργία ενός σχεδίου ασφάλειας εκ των προτέρων μπορεί να βοηθήσει τους νέους να προετοιμαστούν, ώστε να ξεπεράσουν έντονα αυτοκτονικά συναισθήματα.

Υπάρχουν διαφορετικές εκδόσεις σχεδίων ασφάλειας. Όλα τα σχέδια μοιράζονται τον ίδιο στόχο: να κρατούν έναν άνθρωπο ασφαλή, όταν βιώνει αυτοκτονικές σκέψεις. Ο/η ειδικός (παιδοψυχίατρος, παιδοψυχολόγος) ή ένας/μία εξειδικευμένος σε αυτόν τον τομέα επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να σας δώσει ένα πρότυπο και να συνεργαστεί μαζί σας και με το παιδί σας για να το συμπληρώσετε. Ακολουθούν μερικά πράγματα που πρέπει να έχετε υπόψη:

• Ένα σχέδιο ασφάλειας μπορεί να είναι γραπτό ή και σε ψηφιακή μορφή ή μορφή εφαρμογής. Επιλέξτε αυτό που ταιριάζει καλύτερα στον/στην έφηβό/η σας. Αν το σχέδιο ασφάλειας είναι έντυπο, αποθηκεύστε ένα αντίγραφό του στα κινητά σας. Αν χρησιμοποιείτε εφαρμογή στο κινητό σας, φροντίστε να έχετε και έντυπα αντίγραφα ώστε ο/η έφηβός/η σας να μπορεί να έχει πρόσβαση όταν το χρειάζεται. Μερικά παραδείγματα είναι:
• Μοιραστείτε ένα αντίγραφο με άτομα εμπιστοσύνης που αναφέρονται στο σχέδιο του παιδιού σας, ώστε να μπορούν να στηρίξουν το παιδί σας.
• Μιλήστε με το παιδί σας για το σχέδιο ασφάλειάς του. Υπενθυμίστε του ότι είναι ένα προσωπικό εργαλείο στο οποίο μπορεί να στραφεί όποτε νιώθει καταβεβλημένο, χωρίς ελπίδα ή απελπισμένο. Ζητήστε του να περιγράψει πότε θα το χρησιμοποιούσε. Ελέγχετε τακτικά αν το σχέδιο ασφάλειας χρειάζεται να ενημερωθεί.

Τι περιλαμβάνει ένα σχέδιο ασφάλειας για την πρόληψη της αυτοκτονίας;

Η δημιουργία ενός γραπτού σχεδίου ασφάλειας ξεκινά με το να ακούτε και να μαθαίνετε. Για πολλούς νέους, οι αυτοκτονικές σκέψεις δεν συμβαίνουν «ξαφνικά». Συνήθως υπάρχουν σημάδια ή παράγοντες που τις πυροδοτούν. Η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων γίνεται πιο εύκολη, αν δείτε αυτά τα σημάδια έγκαιρα και δράσετε. Το παιδί σας χρειάζεται να συνεργαστεί με τον/την ειδικό για να προσαρμόσει το σχέδιο ασφάλειας στις ανάγκες του.

Το σχέδιο ασφάλειας θα περιλαμβάνει τις ακόλουθες πληροφορίες:

Εσωτερικά σημάδια που δείχνουν στο παιδί σας ότι ήρθε η ώρα να ακολουθήσει το σχέδιο. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν αισθήματα συντριπτικής λύπης (απόγνωση), την αίσθηση ότι η ζωή δεν θα βελτιωθεί ποτέ (απελπισία) ή πραγματικές σκέψεις να σκοτώσει τον εαυτό του/της.

Εξωτερικά σημάδια που μπορεί να παρατηρήσουν οι γονείς και οι άλλοι. Για παράδειγμα, μπορεί να παρατηρήσετε ότι το παιδί σας είναι συνεχώς ευερέθιστο. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει έντονες αντιδράσεις που δεν ταιριάζουν με την κατάσταση ή την ανάγκη να είστε πολύ προσεκτικοί ώστε να μην το αναστατώσετε ή το προσβάλετε. Ή μπορεί να αποσύρεται, απομακρυνόμενο από φίλους και οικογένεια. Όταν βλέπετε αυτά τα σημάδια, είναι ώρα το παιδί σας να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία του σχεδίου του.

Στρατηγικές αντιμετώπισης που θα χρησιμοποιεί το παιδί σας. Ενθαρρύνετε στρατηγικές, όπως βαθιές αναπνοές, να ακούει μουσική ή να χορεύει, να δημιουργεί τέχνη, καθοδηγούμενη απεικόνιση, να πηγαίνει για περπάτημα ή να αγκαλιάζει ένα κατοικίδιο. Αυτές θα πρέπει να είναι ενέργειες που μπορεί να χρησιμοποιεί για να αποσπάται μέχρι να περάσουν οι οδυνηρές σκέψεις.

Άνθρωποι που προσφέρουν έναν υγιή αντιπερισπασμό και/ή βοήθεια κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Μερικές φορές, οι στρατηγικές αντιμετώπισης δεν αρκούν εκείνη τη στιγμή. Είναι σημαντικό το παιδί σας να έχει συγκεκριμένους ανθρώπους στους οποίους μπορεί να απευθυνθεί για βοήθεια. Αυτό μπορεί να είναι ένας έμπιστος φίλος, μέλος της οικογένειας, ένας δάσκαλος, ένας προπονητής ή ένα επαγγελματίας υγείας—κάποιος που νοιάζεται για εκείνο και μπορεί να το ακούσει να εκτονώνεται. Σε στιγμές κρίσης, τα παιδιά (και οι ενήλικες) χρειάζονται να νιώθουν ότι τα βλέπουν, τα ακούν και τα καταλαβαίνουν.

Βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας έχει ένα εναλλακτικό σχέδιο, σε περίπτωση που ο άμεσος κύκλος φίλων ή οικογένειας δεν είναι διαθέσιμος. Οι έφηβοι χρειάζονται έμπιστους ενήλικες που μπορούν να βοηθήσουν και να καθοδηγήσουν τη λήψη αποφάσεων σε μια περίοδο κρίσης. Μπορούν να προσθέσουν στη λίστα μερικούς έμπιστους ενήλικες, μαζί με τα στοιχεία επικοινωνίας τους.

Ο ρόλος σας στην υποστήριξη της ασφάλειας του παιδιού σας στο σπίτι. Τα παραπάνω βήματα εστιάζουν σε τρόπους προστασίας του/της εφήβου/ης σας κατά τη διάρκεια μιας κρίσης ψυχικής υγείας. Μπορείτε, επίσης, να λάβετε προφυλάξεις ώστε να διασφαλίσετε ότι το περιβάλλον του σπιτιού είναι ασφαλές. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι που προσπαθούν να βλάψουν τον εαυτό τους το κάνουν παρορμητικά. Απομακρύνετε αντικείμενα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για αυτοτραυματισμό εκείνη τη στιγμή. Παραδείγματα είναι όπλα, μαχαίρια, ξυραφάκια, κορδόνια ή άλλα αντικείμενα για δέσιμο, ή χάπια (συνταγογραφούμενα και μη). (Βρείτε συμβουλές για το πώς να κάνετε το περιβάλλον του σπιτιού σας ασφαλέστερο για το παιδί σας.)

Επαγγελματίες για επικοινωνία για βοήθεια

Η Γραμμή Βοήθειας για την Αυτοκτονία, 1018  είναι διαθέσιμη 24 ώρες την ημέρα. Αυτός είναι ένας σημαντικός πόρος που πρέπει να περιλαμβάνεται σε ένα σχέδιο ασφάλειας. Η γραμμή κρίσης 1018 διαθέτει εκπαιδευμένους συμβούλους που είναι διαθέσιμοι να ακούσουν, να παρέχουν βοήθεια και αν χρειαστεί να ζητήσουν επιπλέον βοήθεια. Το σχέδιο ασφάλειας μπορεί επίσης να περιλαμβάνει κοντινά μέρη όπου μπορεί να πάει κανείς για άμεση βοήθεια, όπως το πλησιέστερο τμήμα επειγόντων περιστατικών νοσοκομείου ή κέντρο αντιμετώπισης κρίσεων ψυχικής υγείας.

Πόσο συχνά να επανεξετάζετε ή να ενημερώνετε ένα σχέδιο ασφάλειας για την αυτοκτονία
Οι ειδικοί επαγγελματίες ψυχικής υγείας που έχουν αναλάβει το παιδί σας μπορεί να το ρωτούν για το σχέδιο ασφάλειας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το σχέδιο εξακολουθεί να ταιριάζει στις ανάγκες του και θα το κρατά ασφαλές. Αν χρειάζονται προσαρμογές, μπορούν να γίνουν σε συνεργασία με τον/την ειδικό με τον οποίο συνεργάζεστε με τη δική σας συμβολή.

Συμβουλές ασφάλειας για την αυτοκτονία

Οι έφηβοι μπορούν να προτείνουν και να συζητούν τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να στηρίξουν το παιδί τους και να το βοηθήσουν να παραμείνει ασφαλές.

Σχετικά με τα σχέδια ασφάλειας:
«Δύο σχέδια ασφάλειας δεν χρειάζεται να είναι ακριβώς ίδια για να είναι αποτελεσματικά. …Αυτό που πραγματικά μετρά είναι η ικανότητα του σχεδίου να σώζει μια ζωή.» — Γιώργος.

Σχετικά με τις ανοιχτές συζητήσεις και την υποστήριξη:
«Οι γονείς καλλιεργούν την εμπιστοσύνη, διατηρούν ανοιχτές συζητήσεις και συνεργάζονται με το παιδί τους για να αναγνωρίζουν τους εκλυτικούς παράγοντες, ενώ παράλληλα προσφέρουν σταθερότητα και κατανόηση.»—Ελένη

«Οι μικρές μορφές επικοινωνίας με το παιδί σας θα κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά. Χρησιμοποιήστε τους πόρους που έχετε. Βρείτε ασφαλείς ανθρώπους και στηριχτείτε στον στενό κοινωνικό σας κύκλο. Μπορείτε να τα καταφέρετε μαζί.»—Αντώνης

«Η ανοιχτή επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει τους γονείς και τα παιδιά τους να κατανοήσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για την πρόληψη της αυτοκτονίας.»— Ρίτα

Σχετικά με τον ρόλο ενός γονέα:
«Οι γονείς παίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στον επιτυχημένο σχεδιασμό πρόληψης της αυτοκτονίας, γιατί γνωρίζουν καλύτερα τα παιδιά τους. Βοηθούν ώστε το σχέδιο ασφάλειας να λειτουργεί πραγματικά στο σπίτι, όπως το να ξέρουν ποια σημάδια να παρατηρούν, με ποιον να επικοινωνούν και πώς να δημιουργούν έναν ασφαλή χώρο.» — Φωτεινή

Γιατί έχουν σημασία οι τακτικοί «έλεγχοι» ψυχικής υγείας

Μπορείτε να κάνετε τακτικές συζητήσεις για την ψυχική υγεία. Όπως ακριβώς μιλάτε για τη σωματική υγεία, μπορείτε να μιλάτε για ψυχική ανθεκτικότητα με το παιδί σας. Αυτοί οι τακτικοί έλεγχοι σε όλη την παιδική ηλικία, την εφηβεία και μέχρι την ενηλικίωση βοηθούν να φανεί ότι είναι φυσιολογικό και υγιές να μιλάμε για συναισθήματα και κυρίως τα δύσκολα. Επίσης, σας δίνουν την ευκαιρία να παρατηρήσετε αν κάτι φαίνεται διαφορετικό.

Δοκιμάστε να κάνετε ανοιχτές ερωτήσεις όπως: «Πώς νιώθεις;» ή «Τι σκέφτεσαι τελευταία;» ή «Τι σε απασχολεί;». Αυτές οι απλές ερωτήσεις μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για να έχετε μια υποστηρικτική συζήτηση με το παιδί σας. Συνεχίστε αντανακλώντας μια παρατήρηση. Για παράδειγμα, μπορείτε να πείτε: «Δεν είσαι ο εαυτός σου». Έπειτα μπορείτε να ρωτήσετε: «Θα ήθελες να σε ακούσω, να σε αγκαλιάσω ή να σε βοηθήσω;»

Θυμηθείτε: δεν μπορείτε να διορθώσετε τα πάντα για το παιδί σας, αλλά μπορείτε να είστε εκεί για εκείνο. Αρκεί να ακούτε χωρίς κριτική, να προσφέρετε μια καθησυχαστική αγκαλιά ή να κάθεστε ήσυχα δίπλα του/της, ώστε να το βοηθήσετε να νιώσει ότι το βλέπουν, το ακούν και το καταλαβαίνουν.

Περισσότερες πληροφορίες

• Πρόληψη αυτοκτονίας: 12 πράγματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς

Τηλεφωνικές Γραμμές Ψυχολογικής Υποστήριξης