Ειδικοί ψυχικής και συμπεριφορικής υγείας: Οδηγός για γονείς

Η υγιής ψυχική ανάπτυξη είναι η διά βίου διαδικασία ανάπτυξης κοινωνικής, συναισθηματικής και συμπεριφορικής ευεξίας. Ο/Η παιδίατρός σας μπορεί να υποστηρίξει αυτή την ανάπτυξη, βοηθώντας το παιδί σας να διαχειρίζεται συμπτώματα, καταστάσεις και στρες με υγιή τρόπο. Μπορεί, επίσης, να προτείνει να επισκεφθεί το παιδί σας έναν ειδικό ψυχικής υγείας ή συμπεριφοράς, αν κρίνει ότι θα ήταν χρήσιμο. 

Ειδικότητες επιστημόνων για την ψυχική υγεία: Τύποι ειδικών ψυχικής και συμπεριφορικής υγείας

Υπάρχουν διαφορετικές ειδικότητες ειδικών επιστημόνων που είναι κατάλληλοι για να βοηθήσουν τα παιδιά και τις οικογένειές σε θέματα ψυχικής υγείας και συμπεριφοράς. Παρακάτω παρατίθεται μια επισκόπηση διαφορετικών ειδικών ψυχικής και συμπεριφορικής υγείας που εργάζονται με παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Οι απαιτήσεις αδειοδότησης για την άσκηση επαγγέλματος μπορεί να διαφέρουν.

Αναπτυξιολόγοι παιδίατροι

Αναπτυξιολογικοί παιδίατροι έχουν εκπαιδευτεί να διαγνώσκουν παιδιά με αναπτυξιακές και συμπεριφορικές δυσκολίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται καταστάσεις, όπως διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ) και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Βοηθούν, επίσης, τα παιδιά και τις οικογένειες να διαχειριστούν προκλήσεις που προκαλούνται από μια παιδική ασθένεια ή αναπηρία. Αυτοί οι γιατροί παρέχουν υποστήριξη στη συμπεριφορά, συνταγογραφούν φάρμακα όταν χρειάζεται, και συνήθως συνεργάζονται με παιδοψυχιάτρους ή ψυχολόγους, ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες των οικογενειών.

Ειδικοί εφηβικής ιατρικής

Οι ειδικοί εφηβικής ιατρικής είναι γιατροί με πρόσθετη εκπαίδευση στη φροντίδα εφήβων και των οικογενειών τους. Βοηθούν εφήβους και οικογένειες με συχνές καταστάσεις όπως διαταραχές πρόσληψης τροφής, χρήση ουσιών, κατάθλιψη και άγχος.

Παιδονευρολόγοι

Παιδονευρολόγοι είναι γιατροί εκπαιδευμένοι να διαγιγνώσκουν και να θεραπεύουν παιδιά με προβλήματα του νευρικού συστήματος. Βοηθούν να διαπιστωθεί αν ένα παιδί έχει μια εγκεφαλική πάθηση που επηρεάζει τη μάθηση και τη συμπεριφορά και συστήνουν την πιο κατάλληλη θεραπεία. Μπορούν να συνταγογραφούν φάρμακα και έχουν εμπειρία στη χορήγησή τους για εγκεφαλικές παθήσεις και συμπεριφορικές δυσκολίες.

Παιδοψυχίατροι (Ψυχίατροι παιδιών και εφήβων)

Ο παιδοψυχίατρος είναι ο ιατρός που ειδικεύεται στη διάγνωση και θεραπεία διαταραχών της σκέψης, του συναισθήματος και/ή της συμπεριφοράς που επηρεάζουν παιδιά, εφήβους και τις οικογένειές τους. Ο παιδοψυχίατρος προσφέρει ολοκληρωμένη φροντίδα στις οικογένειες και ακολουθεί τις ιατρικές παραδόσεις της επαγγελματικής δεοντολογίας.

Ο παιδοψυχίατρος χρησιμοποιεί γνώσεις από βιολογικούς, ψυχολογικούς, αναπτυξιακούς και κοινωνικούς παράγοντες κατά την εργασία με τους ασθενείς. Πραγματοποιεί διαγνωστική αξιολόγηση για την εκτίμηση του τρέχοντος προβλήματος, με προσοχή στις σωματικές, γενετικές, ιατρικές, αναπτυξιακές, συναισθηματικές, γνωστικές, εκπαιδευτικές, οικογενειακές, διαπροσωπικές και κοινωνικές του διαστάσεις. (ολιστική προσέγγιση)

Ο παιδοψυχίατρος καταλήγει σε διάγνωση σύμφωνα με τα ταξινομητικά συστήματα αλλά και «αναλυτική διαγνωστική διατύπωση», οι οποίες κοινοποιούνται στο παιδί ή τον έφηβο και την οικογένεια. Στη συνέχεια σχεδιάζει ένα θεραπευτικό πλάνο που λαμβάνει υπόψη όλους τους παράγοντες και συζητά τις προτάσεις με το παιδί/έφηβο και την οικογένεια.

Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει ατομική, ομαδική ή οικογενειακή ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή και/ή συνεργασία με άλλους ιατρούς ή επαγγελματίες από σχολεία, δικαστήρια ανηλίκων, κοινωνικές υπηρεσίες ή άλλους κοινοτικούς φορείς. Επιπλέον, ο παιδοψυχίατρος είναι προετοιμασμένος και αναμένεται να λειτουργεί ως υπερασπιστής των συμφερόντων των παιδιών και των εφήβων. Παρέχει επίσης συμβουλευτικές υπηρεσίες σε ποικίλα πλαίσια (πρωτοβάθμια φροντίδα, σχολεία, δικαστήρια ανηλίκων, κοινωνικές υπηρεσίες).

Η παιδοψυχιατρική (ψυχιατρική παιδιού και εφήβου) είναι κύρια αυτοτελής ειδικότητα της ιατρικής. Η εκπαίδευση στην παιδοψυχιατρική περιλαμβάνει έξη χρόνια φοίτησης ιατρικής (πτυχίο ιατρικής) και πέντε χρόνια ειδικότητας (1 χρόνος ψυχιατρικής, 6 μήνες νευρολογίας, 3½ χρόνια παιδοψυχιατρικής)

Νοσηλευτές/τριες ψυχικής υγείας προχωρημένης πρακτικής

Οι νοσηλευτές/τριες “προχωρημένης πρακτικής” με προχωρημένη ψυχιατρική εκπαίδευση είναι νοσηλευτές/τριες που ειδικεύονται στη διάγνωση και θεραπεία συμπτωμάτων και καταστάσεων ψυχικής υγείας. Είναι απαραίτητο να συνεργάζονται με ψυχίατρο. Αυτοί/ές οι νοσηλευτές/τριες μπορούν να αξιολογήσουν το παιδί σας, χωρίς να διαγνώσουν ή να συνταγογραφήσουν φάρμακα. Αυτή η ειδικότητα δεν υπάρχει στην Ελλάδα για τα παιδιά και τους εφήβους

Κλινικοί ψυχολόγοι

Οι κλινικοί ψυχολόγοι είναι αδειούχοι ειδικοί με διδακτορικό (PhD), εκπαιδευμένοι και στη διενέργεια ψυχολογικών τεστ. Αρκετοί (αλλά όχι όλοι) είναι πιστοποιημένοι να αντιμετωπίζουν μαθησιακές, συμπεριφορικές και συναισθηματικές δυσκολίες όπως κατάθλιψη, άγχος και διαταραχές διαγωγής, καθώς και προβλήματα προσαρμογής που σχετίζονται με ιατρικές παθήσεις.

Σχολικοί ψυχολόγοι

Οι σχολικοί ψυχολόγοι είναι ειδικοί με διδακτορικό ή μεταπτυχιακό που εργάζονται με παιδιά στο σχολείο. Αξιολογούν και συμβουλεύουν παιδιά με μαθησιακές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες.

Αδειούχοι κοινωνικοί λειτουργοί

Οι αδειούχοι κοινωνικοί λειτουργοί είναι ειδικοί με εκπαίδευση σε επίπεδο μεταπτυχιακού ή διδακτορικού και μπορούν να βοηθήσουν τις οικογένειες να συνδεθούν με κοινοτικούς πόρους.

Κλινικοί θεραπευτές(ειδικοί θεραπευτές - ψυχοθεραπευτές)

Οι κλινικοί θεραπευτές είναι ειδικοί που παρέχουν συμβουλευτική σε παιδιά και οικογένειες. Αναπτύσσουν δεξιότητες γύρω από τα συναισθήματα, την επικοινωνία και τις σχέσεις, καθώς και την επίλυση προβλημάτων και την αντιμετώπιση. Επισημαίνεται ότι η ατομική ψυχοθεραπεία ( γνωσιακή, συμπεριφορική, ψυχαναλυτική) καθώς και η οικογενειακή θεραπεία γίνονται μόνο από πιστοποιημένους θεραπευτές.

Ειδικοί στις διαταραχές χρήσης ουσιών

Οι ειδικοί στις διαταραχές χρήσης ουσιών έχουν εκπαιδευτεί να αξιολογούν και να θεραπεύουν διαταραχές χρήσης ουσιών σε παιδιά, εφήβους και οικογένειες. Μπορεί να είναι γιατροί, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί με εκπαίδευση στον εθισμό.

Άλλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας 

Σε αυτούς περιλαμβάνονται σύμβουλοι, παιγνιοθεραπευτές, θεραπευτές ψυχοδράματος, εικαστικοί θεραπευτές, μουσικοθεραπευτές/τριες και οικογενειακοί θεραπευτές/τριες, που είναι ειδικοί στο να βοηθούν παιδιά και εφήβους με συγκεκριμένα ζητήματα ψυχικής υγείας.

Διευκρίνηση

Εκτός των ιατρικών ειδικοτήτων, στην Ελλάδα δεν έχουν καθοριστεί από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, οι εξειδικεύσεις των άλλων επιστημών που εμπλέκονται στο πεδίο της ψυχικής υγείας και ως εκ τούτου συχνά προκαλείται σύγχυση ως προς το εύρος και το περιεχόμενο της δυνατότητας παρέμβασης τους στη διάγνωση, αξιολόγηση και θεραπευτική εργασία με παιδιά, εφήβους και τις οικογένειες. Το κενό αυτό καλύπτεται εν μέρει στην πράξη α) με την λειτουργία των πανεπιστημιακών μεταπτυχιακών σπουδών στην κλινική ψυχολογία, την σχολική ψυχολογία, της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων και της ψυχιατρικής νοσηλευτικής και β) με την λειτουργία των διεπιστημονικών ομάδων κυρίως στις ψυχιατρικές δομές και ιδιαίτερα της παιδοψυχιατρικής.

Εθνικοί πόροι και ομάδες υποστήριξης οικογενειών

1. Οι εθνικοί πόροι ψυχικής υγείας περιλαμβάνουν επαγγελματίες ψυχικής υγείας και υπηρεσίες που παρέχονται μέσω υπηρεσιών υγείας, δημόσιων προγραμμάτων ψυχικής υγείας,