Τροφικές αλλεργίες στα παιδιά: Αιτίες, συμπτώματα, διάγνωση & θεραπεία

Μια τροφική αλλεργία συμβαίνει, όταν το σώμα αντιδρά απέναντι σε ακίνδυνες πρωτεΐνες που βρίσκονται στα τρόφιμα. Αυτές οι πρωτεΐνες ονομάζονται αλλεργιογόνα. Οι αντιδράσεις τροφικής αλλεργίας μπορεί να κυμαίνονται από ήπιες έως σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή.

Οι τροφικές αλλεργίες είναι συχνότερες σε βρέφη και παιδιά, αλλά μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία. Εμφανίζονται, επίσης, συχνότερα σε παιδιά που έχουν άλλες αλλεργίες ή που έχουν μέλη της οικογένειας με αλλεργίες.

Οι πιο συχνές τροφικές αλλεργίες

Οποιοδήποτε τρόφιμο μπορεί να προκαλέσει τροφική αλλεργία, αλλά οι περισσότερες τροφικές αλλεργίες προκαλούνται από τα παρακάτω τρόφιμα ή ομάδες τροφίμων:

• Αγελαδινό γάλα
• Αυγά
• Αράπικα φιστίκια
• Σόγια
• Σιτάρι
• Ξηροί καρποί δέντρων (όπως καρύδια, φιστίκια Αιγίνης, πεκάν, κάσιους)
• Ψάρια (όπως τόνος, σολομός, μπακαλιάρος) & οστρακοειδή (όπως γαρίδες, αστακός)
• Σουσάμι

Τα αράπικα φιστίκια, οι ξηροί καρποί, το γάλα και το σουσάμι είναι οι συχνότερες αιτίες σοβαρών αντιδράσεων. Αλλεργίες εμφανίζονται, επίσης, σε άλλα τρόφιμα, όπως κρέατα, φρούτα, λαχανικά και δημητριακά. Μερικές φορές, μια τροφική αλλεργία μπορεί να αφορά ένα συγκεκριμένο τρόφιμο μέσα σε μια κατηγορία. Για παράδειγμα, ένα παιδί με αλλεργία στα αράπικα φιστίκια (που είναι είδος οσπρίου) μπορεί να μην είναι αλλεργικό σε άλλα όσπρια, όπως οι σπόροι σόγιας ή τα φασολάκια.

Σημεία & συμπτώματα τροφικών αλλεργιών σε παιδιά & εφήβους

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μετά την κατανάλωση, την εισπνοή ή την επαφή με τροφικά αλλεργιογόνα. Τα συμπτώματα τροφικής αλλεργίας διαφέρουν από παιδί σε παιδί. Όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος αντιδρά υπερβολικά σε ορισμένα τρόφιμα, μπορεί να εμφανιστούν τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Δερματικά προβλήματα: κνίδωση, κνησμώδη ή μη δερματικά εξανθήματα, οίδημα
• Αναπνευστικά προβλήματα: φτέρνισμα, συριγμός, σφίξιμο στον λαιμό, βήχας, ρινική συμφόρηση και καταρροή
• Συμπτώματα από το στομάχι & το γαστρεντερικό: ναυτία, έμετος, διάρροια, κοιλιακό άλγος και κράμπες, δυσκολία στην κατάποση
• Συμπτώματα από την κυκλοφορία του αίματος: το δέρμα φαίνεται πιο ωχρό από το συνηθισμένο, ζάλη/αίσθημα ελαφριάς κεφαλής, πόνος στο στήθος, αίσθημα λιποθυμίας ή σύγχυση, απώλεια συνείδησης

Συμπτώματα τροφικής αλλεργίας στα βρέφη

Τα βρέφη μπορεί να έχουν, επίσης, διαφορετικά συμπτώματα μιας αλλεργικής αντίδρασης. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν τρίψιμο των ματιών, επαναλαμβανόμενο βγάλσιμο της γλώσσας, υπερβολικό κλάμα, τόξευση της πλάτης και μειωμένο μυϊκό τόνο. 

Πώς αντιμετωπίζονται οι τροφικές αλλεργίες;

Επείγουσα αντιμετώπιση για αντίδραση τροφικής αλλεργίας

Η επινεφρίνη είναι το κύριο φάρμακο για την αντιμετώπιση μιας σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης που ονομάζεται αναφυλαξία. Το φάρμακο διατίθεται σε αυτοενιέμενες συσκευές (αυτοχορηγούμενες) και σε ρινικό σπρέι για επείγουσα χρήση. Όποιος έχει παρουσιάσει ποτέ αλλεργική αντίδραση σε τρόφιμο θα πρέπει πάντα να έχει εύκολα διαθέσιμες τουλάχιστον δύο δόσεις επινεφρίνης (αυτοενιέμενης συσκευής ή ρινικού σπρέι). Η επινεφρίνη μπορεί να συνταγογραφηθεί από τον/την παιδίατρό σας ή από αλλεργιολόγο/ανοσολόγο.

Ρωτήστε τον/την παιδίατρο του παιδιού σας τι να κάνετε αν τα συμπτώματα δεν βελτιωθούν πολύ γρήγορα μετά από μία μόνο δόση.

Για όποιον εμφανίζει αναφυλαξία, η επινεφρίνη πρέπει να χορηγείται αμέσως, και στη συνέχεια να γίνει κλήση στο 166 ή το 112 για περαιτέρω θεραπεία και μεταφορά σε νοσοκομείο. 

Κατά τη διάρκεια μιας αντίδρασης, ένα από του στόματος αντιισταμινικό όπως η διφαινυδραμίνη μπορεί, επίσης, να χορηγηθεί, αλλά όχι αντί της επινεφρίνης. Επίσης, χρήσιμα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης είναι εξαρτήματα ιατρικής σήμανσης (πχ. κοσμήματα/κρεμαστές ταυτότητες) που περιλαμβάνουν πληροφορίες για την αλλεργία του παιδιού σας. Θα πρέπει να φοριούνται ανά πάσα στιγμή.

Προληπτική αντιμετώπιση για αντιδράσεις τροφικής αλλεργίας

Η αποφυγή τροφών που περιέχουν γνωστό αλλεργιογόνο βοηθά στην αποφυγή αλλεργικής αντίδρασης. Επιπλέον, υπάρχουν θεραπείες που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη μιας αλλεργικής αντίδρασης σε τρόφιμο. Αυτές περιλαμβάνουν:

• Ένα φάρμακο που ονομάζεται omalizumab μπορεί να αποτρέψει μια αλλεργική αντίδραση σε τρόφιμο από το να γίνει σοβαρή, αν ένα παιδί εκτεθεί σε αυτό.
• Μια θεραπεία που ονομάζεται από του στόματος ανοσοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην απευαισθητοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος του παιδιού σας. Περιλαμβάνει την εισαγωγή πολύ μικρής ποσότητας τροφής και τη σταδιακή αύξηση της ποσότητας.

Αυτές οι θεραπείες, που μπορούν να συνταγογραφηθούν από αλλεργιολόγο/ανοσολόγο, δεν θεραπεύουν την τροφική αλλεργία. Το παιδί σας θα εξακολουθεί να χρειάζεται να αποφεύγει το τρόφιμο αν είναι αλλεργικό σε αυτό.

Μπορεί η έγκαιρη εισαγωγή αλλεργιογόνων να βοηθήσει στην πρόληψη τροφικών αλλεργιών;

Από περίπου τους 6 μήνες, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου τροφικών αλλεργιών προσφέροντας κοινά αλλεργιογόνα, όπως αράπικα φιστίκια, αυγά, γαλακτοκομικά και σουσάμι. Η καθυστέρηση της εισαγωγής αυτών των τροφών μπορεί στην πραγματικότητα να αυξήσει τον κίνδυνο. Ξεκινήστε με μικρές ποσότητες, ένα τρόφιμο τη φορά, και παρακολουθήστε για αντιδράσεις. Αν το μωρό σας έχει έκζεμα ή οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών, συμβουλευτείτε πρώτα τον/την παιδίατρό σας. Η ασφαλής, έγκαιρη έκθεση μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά. (Δείτε «Πότε να εισαγάγετε το αυγό, το φυστικοβούτυρο και άλλα κοινά τροφικά αλλεργιογόνα στο μωρό.»)

Πώς διαγιγνώσκονται οι τροφικές αλλεργίες;

Αν το παιδί σας έχει αντίδραση μετά το φαγητό, ο/η παιδίατρος ή ένας/μια παιδοαλλεργιολόγος θα προσπαθήσει να διαπιστώσει ποιο τρόφιμο την προκάλεσε. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο αν το γεύμα είχε πολλά συστατικά. Και αν το παιδί σας έχει χρόνια συμπτώματα, όπως δερματικά εξανθήματα ή στομαχόπονους, πολλά τρόφιμα στη διατροφή πρέπει να εξεταστούν ως πιθανές αιτίες.

Ιατρικό ιστορικό & φυσική εξέταση 

Ο/Η παιδίατρος ή παιδοαλλεργιολόγος θα κάνει λεπτομερείς ερωτήσεις για το ύποπτο τρόφιμο, πόσο χρόνο μετά την κατανάλωσή του ξεκίνησαν τα συμπτώματα, πόσο σοβαρά ήταν, πόσο διήρκεσαν και ποια θεραπεία χρειάστηκε. Θα πραγματοποιήσει επίσης φυσική εξέταση. Με βάση αυτό το ιστορικό και τη φυσική εξέταση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει δερματικό ή αιματολογικό τεστ.

Έλεγχος αλλεργίας 

Τα τεστ αλλεργίας, συμπεριλαμβανομένου του δερματικού τεστ νυγμού (skin prick) ή αμυχής (scratch) ή των αιματολογικών εξετάσεων, μπορούν να βοηθήσουν στον περιορισμό των πιθανών αιτιών. Ωστόσο, τα δερματικά και αιματολογικά τεστ δεν είναι πάντα αξιόπιστα. Είναι δυνατόν να υπάρχει θετικό τεστ, αλλά να μην υπάρχουν συμπτώματα μετά την κατανάλωση του τροφίμου — ή να είναι αρνητικό το τεστ και παρ’ όλα αυτά να υπάρχει αλλεργία.

Ο/Η παιδίατρος ή παιδοαλλεργιολόγος μπορεί να σας παραπέμψει σε αλλεργιολόγο, ο οποίος ειδικεύεται στη διάγνωση και διαχείριση τροφικών αλλεργιών.

Ταχείας δράσης έναντι βραδείας δράσης τροφικών αλλεργιών

Ταχείας δράσης αλλεργίες (IgE-μεσολαβούμενες)

Αυτός είναι ο πιο συχνός τύπος τροφικής αλλεργίας. Συμβαίνει όταν το σώμα παράγει μια ειδική πρωτεΐνη-αντίσωμα που ονομάζεται ανοσοσφαιρίνη E (IgE) και αντιδρά σε ορισμένα τρόφιμα. Αυτές οι αντιδράσεις συνήθως συμβαίνουν γρήγορα — μέσα σε λίγα λεπτά ή σε λίγες ώρες μετά το φαγητό.

Βραδείας δράσης αλλεργίες (μη IgE-μεσολαβούμενες)

Αυτές οι αλλεργίες δεν χρησιμοποιούν την πρωτεΐνη IgE και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εμφανιστούν — μερικές φορές ημέρες αργότερα. Παραδείγματα μη IgE-μεσολαβούμενης αλλεργίας περιλαμβάνουν:

• Σύνδρομο εντεροκολίτιδας επαγόμενης από τροφικές πρωτεΐνες (FPIES). Αυτό επηρεάζει κυρίως βρέφη και μικρά παιδιά και μπορεί να εκληφθεί ως γαστρεντερίτιδα. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν έμετο και διάρροια. 
   
• Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα (EoE). Τα συμπτώματα στα βρέφη μπορεί να περιλαμβάνουν δυσκολίες στη σίτιση, κακή πρόσληψη βάρους και έμετο. Τα μεγαλύτερα παιδιά με EoE μπορεί να έχουν δυσκολία στην κατάποση, καούρα και αίσθημα ότι το φαγητό «κολλάει» στον οισοφάγο.

Όταν δεν πρόκειται για τροφική αλλεργία

Τα τρόφιμα μπορούν να προκαλέσουν πολλές ασθένειες που μερικές φορές συγχέονται με τις τροφικές αλλεργίες. Τα παρακάτω δεν είναι τροφικές αλλεργίες:

• Τροφική δηλητηρίαση: Μπορεί να προκαλέσει διάρροια ή έμετο, αλλά συνήθως οφείλεται σε βακτήρια σε χαλασμένο τρόφιμο ή σε ανεπαρκώς μαγειρεμένο φαγητό.
• Επιδράσεις φαρμάκων: Ορισμένα συστατικά, όπως η καφεΐνη σε αναψυκτικά ή καραμέλες, μπορεί να κάνουν το παιδί σας να τρέμει ή να είναι ανήσυχο.
• Ερεθισμός του δέρματος: Συχνά μπορεί να προκαλείται από οξέα που βρίσκονται σε τρόφιμα όπως ο χυμός πορτοκαλιού ή προϊόντα ντομάτας.
• Διάρροια: Μπορεί να εμφανιστεί σε μικρά παιδιά από υπερβολική ζάχαρη, όπως από χυμούς φρούτων.

Δυσανεξία ή ευαισθησία στα τρόφιμα έναντι τροφικής αλλεργίας

Δεν είναι όλες οι δυσάρεστες αντιδράσεις σε τρόφιμα αλλεργίες. Κάποιες ονομάζονται δυσανεξίες ή ευαισθησίες στα τρόφιμα, επειδή δεν εμπλέκουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Για παράδειγμα, η δυσανεξία στη λακτόζη συμβαίνει, όταν κάποιος δυσκολεύεται να χωνέψει το σάκχαρο του γάλακτος, κάτι που μπορεί να προκαλέσει πόνο στο στομάχι, αέρια ή διάρροια. Οι άνθρωποι μπορεί, επίσης, να αντιδρούν σε χημικές ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα, όπως χρωστικές ή συντηρητικά. Αυτές οι αντιδράσεις είναι συνήθως ευαισθησίες, όχι πραγματικές αλλεργίες, οι οποίες είναι πολύ λιγότερο συχνές.

Μπορούν τα παιδιά να ξεπεράσουν τις τροφικές αλλεργίες;

Ναι, τα παιδιά συχνά ξεπερνούν τις τροφικές αλλεργίες. Η πλειονότητα των αλλεργιών σε αυγά, γάλα, σιτάρι και σόγια ξεπερνιούνται έως την ηλικία των 5 ετών. Ωστόσο, ορισμένες αλλεργίες είναι πιο επίμονες. Για παράδειγμα, μόνο το 20% έως 25% των παιδιών με αλλεργία στα αράπικα φιστίκια και το 10% των παιδιών με αλλεργία σε ξηρούς καρπούς δέντρων την ξεπερνούν. Ο/Η αλλεργιολόγος σας μπορεί να πραγματοποιεί εξετάσεις για να παρακολουθεί την πορεία των τροφικών αλλεργιών και να ελέγχει αν υποχωρούν.

Ζώντας με τροφική αλλεργία: συμβουλές για οικογένειες

Αποφυγή τροφών, όταν το παιδί σας έχει γνωστή αλλεργία

• Τρόφιμα από το κατάστημα. Διαβάζετε προσεκτικά τις ετικέτες. Ελέγξτε τες κάθε φορά που αγοράζετε ένα προϊόν, επειδή τα συστατικά μπορεί να αλλάξουν. Επίσης, μερικές φορές τα συστατικά δεν αναγράφονται πλήρως. Όροι όπως «φυσικές αρωματικές ύλες» (natural flavors) ή «μπαχαρικά» (spices) μπορεί να περιλαμβάνουν ποικιλία συστατικών. Ορισμένες ετικέτες περιλαμβάνουν προειδοποιητικές δηλώσεις όπως «ενδέχεται να περιέχει….». Ίσως χρειαστεί να επικοινωνήσετε με τον κατασκευαστή για να μάθετε τα ακριβή συστατικά.
• Τρόφιμα που φτιάχνονται στο σπίτι. Αν το τρόφιμο στο οποίο είναι αλλεργικό το παιδί σας χρησιμοποιείται στο σπίτι, προσέξτε να μην το αναμείξετε με το «ασφαλές» φαγητό του παιδιού σας. Για να αποφύγετε τη διασταυρούμενη επαφή, φροντίστε να χρησιμοποιείτε καθαρά σκεύη, πιάτα, τηγάνια, ταψιά και δίσκους σερβιρίσματος. Επίσης, μην αποθηκεύετε μη ασφαλή τρόφιμα μαζί με ασφαλή τρόφιμα.
• Τρόφιμα σε εστιατόρια. Η διασταυρούμενη μόλυνση ή κρυφά συστατικά σε έτοιμα φαγητά μπορεί να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις. Ο προσεκτικός σχεδιασμός και η σαφής επικοινωνία με όσους ετοιμάζουν το φαγητό είναι πολύ σημαντικά αν τρώτε σε εστιατόριο. Μιλήστε με κάποιον στο εστιατόριο που γνωρίζει πραγματικά τα συστατικά και τον τρόπο παρασκευής του φαγητού.

Δημιουργία και κοινοποίηση σχεδίων δράσης για αλλεργία & αναφυλαξία

• Όταν το παιδί σας είναι μακριά από εσάς, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων σε σπίτι οικογένειας ή φίλων, στο σχολείο, σε παιδικό σταθμό ή σε κατασκήνωση, να υπάρχει γραπτό σχέδιο. Το σχέδιο θα πρέπει να περιγράφει τι χρειάζεται να γίνει για να αποφεύγονται τα προβληματικά τρόφιμα, να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται μια αντίδραση και να λαμβάνεται ιατρική φροντίδα. Δείτε « Δημιουργία Σχεδίου Έκτακτης Αντιμετώπισης Αλλεργιών και Αναφυλαξίας».