Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου (ΣΑΒΘ): Συχνές Ερωτήσεις

Falusi, MD, MEd, FAAP

Ο ανεξήγητος ξαφνικός θάνατος ενός βρέφους είναι ένα από τα πιο δύσκολα θέματα που συζητούν οι παιδίατροι με τους γονείς.

Κάθε χρόνο, περισσότερα από 3.000 μωρά στις ΗΠΑ πεθαίνουν από το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου (ΣΑΒΘ) και άλλες αιτίες που αρχικά δεν είναι ξεκάθαρες, όπως η ασφυξία ή ο ακούσιος πνιγμός. Το σοκ, η θλίψη και η ενοχή που νιώθουν οι οικογένειες που χάνουν ένα βρέφος μπορεί να είναι καταστροφικά συναισθήματα για τις ίδιες. Επιπλέον, με βάση διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες στην Ευρώπη η αντίστοιχη εκτίμηση είναι περίπου 0,1–0,4 θάνατοι, από Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου ανά 1.000 γεννήσεις ζώντων νεογνών στις περισσότερες χώρες με υψηλό εισόδημα (με χαμηλότερες τιμές σε Σκανδιναβία/Ολλανδία).

Ακολουθούν ερωτήσεις που συχνά κάνουν γονείς και κηδεμόνες σχετικά με το ΣΑΒΘ, μαζί με τις πληροφορίες απο την Ευρωπαική Επιστημονική κοινότητα και την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, οι οποίες μπορούν να σας βοηθήσουν να αντιμετωπίσετε και να μειώσετε τον κίνδυνο θανάτου του μωρού σας από το ΣΑΒΘ.

Τι ακριβώς είναι το ΣΑΒΘ;

Το ΣΑΒΘ είναι ο ανεξήγητος θάνατος ενός φαινομενικά υγιούς μωρού ηλικίας κάτω του ενός έτους. Οι περισσότεροι από αυτούς τους θανάτους συμβαίνουν, ενώ τα μωρά κοιμούνται, γι' αυτό και ονομάζουμε αυτούς τους θανάτους «θάνατοι σχετιζόμενοι με τον ύπνο». Στο παρελθόν, το ΣΑΒΘ ονομαζόταν μερικές φορές «θάνατος της κούνιας», αλλά οι περισσότεροι από αυτούς τους θανάτους δεν συμβαίνουν σε κούνιες.

Γιατί είναι επικίνδυνο για ένα μωρό να κοιμάται μπρούμυτα;

Έρευνες δείχνουν ότι το ΣΑΒΘ μπορεί να οφείλεται σε ανωμαλίες στο τμήμα του εγκεφάλου του βρέφους που ελέγχει την αναπνοή και την ικανότητα αφύπνισης. Αν ένα μωρό δεν λαμβάνει αρκετό οξυγόνο, είναι σημαντικό να μπορεί να ξυπνήσει. Αυτός είναι πιθανώς ο λόγος για τον οποίο ο ύπνος μπρούμυτα είναι επικίνδυνος. Τα μωρά που κοιμούνται με την κοιλίτσα τους μπρούμυτα κοιμούνται βαθύτερα και είναι πιο δύσκολο για αυτά να ξυπνήσουν, εάν δεν λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο.

Είναι το ΣΑΒΘ κληρονομικό;

Οι ειδικοί εξακολουθούν να μελετούν αυτό το θέμα, αλλά γνωρίζουμε ότι τα μωρά των οποίων τα αδέρφια ή τα ξαδέρφια πέθαναν από το ΣΑΒΘ έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν από το ΣΑΒΘ.

Υπάρχουν άλλοι κίνδυνοι που πρέπει να γνωρίζω;

• Το χαμηλό βάρος γέννησης και ο πρόωρος τοκετός μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο για το ΣΑΒΘ, καθώς ο εγκέφαλος ενός μικρότερου ή πρόωρου βρέφους μπορεί να μην είναι αρκετά ώριμος για να ελέγχει την αναπνοή και τον καρδιακό ρυθμό, ιδιαίτερα κατά τον ύπνο.
• Τα δίδυμα, τα τρίδυμα και λοιπά πολύδυμα ενέχουν, επίσης, μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς μπορεί να γεννηθούν με χαμηλό βάρος γέννησης και πρόωρα.

Οι γονείς φέρουν ευθύνη για κάποιους θανάτους από το ΣΑΒΘ;

Όταν μιλάμε για το ΣΑΒΘ, δεν πρέπει ΠΟΤΈ να αποδίδουμε ευθύνες, να προκαλούμε ντροπή, να ασκούμε κριτική ή να προκαλούμε ενοχές σε κανέναν. Το ΣΑΒΘ μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε οικογένεια, όπως φαίνεται από διάφορες ιστορίες όπως και η παρακάτω.

Τα μωρά που πεθαίνουν, έχουν πιθανότατα πρόβλημα να ξυπνήσουν, όταν δεν λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο. Όταν αυτό συνδυάζεται με καταστάσεις ύπνου που περιορίζουν την πρόσληψη οξυγόνου (όπως ο ύπνος στην κοιλιά μπρούμυτα ή στο πλάι, ο ύπνος μαζί με άλλα άτομα, ο ύπνος με πάπλωμα, μαξιλάρια ή άλλα μαλακά στρώματα, ο ύπνος με υπερυψωμένο κεφάλι ή σε κεκλιμένη επιφάνεια), το μωρό μπορεί να πεθάνει. Αυτή είναι η βάση των οδηγιών ασφαλούς ύπνου που μπορεί να ακολουθήσει κάθε οικογένεια. Ακολουθούν μερικές επικαιροποιημένες οδηγίες.

Πώς βοηθούν τις οικογένειες οι οδηγίες ασφαλούς ύπνου της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο του ΣΑΒΘ;

Αν φροντίζετε βρέφος ηλικίας κάτω του ενός έτους, σας συνιστώ να μελετήσετε όλες τις οδηγίες - αλλά ας ξεκινήσουμε με τα βασικά. Αρχικά, το μωρό πρέπει πάντα να κοιμάται με την πλάτη του ανάσκελα. Τα βρέφη που κοιμούνται μπρούμυτα ή στο πλάι μπορεί να δυσκολεύονται να λάβουν αρκετό οξυγόνο και να ξυπνήσουν, γι' αυτό οι γονείς και οι φροντιστές πρέπει να εφαρμόζουν τον κανόνα "ύπνος σε ύπτια θέση" τόσο κατά τον ύπνο την ημέρα όσο και τη νύχτα.

Γνωρίζουμε, επίσης, ότι το να βάζουμε τα μωρά να κοιμούνται σε μια σκληρή, επίπεδη επιφάνεια που πληροί τα πρότυπα ασφαλείας σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα (EN) και τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια κούνια, ένα μικρό κρεβάτι ή ένα παρκοκρέβατο) τα προστατεύει από το σύνδρομο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου (ΣΑΒΘ). Τα μωρά δεν πρέπει ποτέ να κοιμούνται σε μια μαλακή κουβέρτα, σε καναπέ ή πολυθρόνα, σε κρεβάτι με στρώμα με νερό ή σε χώρους με επένδυση που κουνιούνται, όπως οι φωλιές μωρού, καθώς οι μαλακές επιφάνειες μπορούν εύκολα να εμποδίσουν τη μύτη και τους αεραγωγούς τους. Ο χώρος ύπνου του μωρού σας πρέπει, επίσης, να είναι 100% ελεύθερος από μαξιλάρια, κουβέρτες, προστατευτικά μαξιλαράκια, μαλακά παιχνίδια και άλλα μαλακά αντικείμενα που μπορεί να εμποδίσουν την αναπνοή.

Η υπερβολική ζέστη έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο ΣΑΒΘ, επομένως το δωμάτιο του παιδιού σας πρέπει να διατηρείται σε θερμοκρασία που νιώθει άνετα. Σε θερμότερες συνθήκες, οι γονείς και οι φροντιστές πρέπει να ελέγχουν αν ιδρώνει, αν έχει ζεστό στήθος ή ερυθρό δέρμα — όλα σημάδια ότι το μωρό υποφέρει από θερμική δυσφορία.

Να βάλω το μωρό μου στο δικό μου κρεβάτι για να το παρακολουθώ;

Όχι, αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να κάνετε ΠΟΤΈ. Ο ύπνος στο ίδιο κρεβάτι έχει προκαλέσει αμέτρητους βρεφικούς θανάτους, οι οποίοι μπορούν να συμβούν, όταν οι ενήλικες ή τα μεγαλύτερα αδέρφια κινούνται κατά τον ύπνο, παγιδεύοντας το μωρό σε επικίνδυνη θέση. Τα μαξιλάρια και οι κουβέρτες που χρησιμοποιούμε στα δικά μας κρεβάτια μπορούν, επίσης, να εμποδίσουν την αναπνοή των βρεφών. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα (EN) και την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής δηλώνεται κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει ασφαλής τρόπος να κοιμάστε με το μωρό σας στο ίδιο κρεβάτι, καρέκλα, καναπέ ή άλλη επιφάνεια. Αυτός ας είναι ένας κανόνας που θα ακολουθείτε κάθε φορά.

Υπάρχει ασφαλής τρόπος να παρακολουθώ το μωρό μου, ειδικά τη νύχτα;

Μπορείτε να κοιμάστε στο ίδιο δωμάτιο με το μωρό σας για τουλάχιστον τους πρώτους έξι μήνες, κάτι που κάνει πολύ πιο εύκολο να το ταΐσετε, να το ηρεμήσετε και να το παρακολουθήσετε. Φυσικά, δεν χρειάζεται να μετακομίσετε στο δωμάτιο του μωρού! Αντίθετα, οι περισσότεροι γονείς τοποθετούν μια κούνια, ένα μικρό κρεβάτι, ή ένα πάρκο με σκληρό στρώμα στο δικό τους υπνοδωμάτιο. Ο κοινός χώρος μειώνει τον κίνδυνο του ΣΑΒΘ έως και 50%, οπότε αξίζει αυτή την επιπλέον προσπάθεια.

Ο θηλασμός προστατεύει τα μωρά από το ΣΑΒΘ;

Ναι! Ο θηλασμός με μητρικό γάλα για τουλάχιστον 2 μήνες μειώνει τον κίνδυνο του ΣΑΒΘ στο μωρό σας κατά τουλάχιστον 50%. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι τα μωρά που τρέφονται αποκλειστικά με μητρικό γάλα ξυπνούν πιο εύκολα και πιο συχνά από ό,τι τα μωρά που τρέφονται με βρεφικό γάλα. Αυτές οι συχνές αφυπνίσεις είναι προστατευτικές για το μωρό.

Η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος που προσφέρει ο θηλασμός στο παιδί σας μπορεί, επίσης, να συμβάλλει στον ασφαλή ύπνο. Ακολουθούν περισσότεροι λόγοι για τους οποίους η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά τον αποκλειστικό μητρικό θηλασμό για τους πρώτους έξι μήνες τουλάχιστον, και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα εάν το επιθυμείτε.

Η έκθεση στον καπνό αυξάνει τις πιθανότητες ενός μωρού να πεθάνει από το ΣΑΒΘ;

Μελέτες δείχνουν ότι το κάπνισμα ακόμα και ενός τσιγάρου την ημέρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης διπλασιάζει τον κίνδυνο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Η έκθεση των βρεφών στο παθητικό κάπνισμα μετά τη γέννηση αυξάνει, επίσης, τις πιθανότητες θανάτου από αιφνίδιο βρεφικό θάνατο. Υπάρχουν πολλοί πιθανοί λόγοι για αυτό, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι τα παιδιά που εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα εμφανίζουν συχνότερα κρυολογήματα και αναπνευστικά προβλήματα σε σύγκριση με εκείνα που ζουν σε σπίτια χωρίς καπνό. Επίσης, ένα στα πέντε βρέφη που γεννιούνται από άτομα που κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα έχουν χαμηλό βάρος γέννησης, ένας ακόμη παράγοντας κινδύνου για τον αιφνίδιο βρεφικό θάνατο.

Για την υγεία και την ασφάλειά του, μην καπνίζετε ΠΟΤΕ κοντά στο μωρό σας. Αυτό ισχύει και για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα τσιγάρα ατμού, που περιέχουν νικοτίνη. Μπορείτε εδώ να μάθετε περισσότερα για τα οφέλη στην υγεία από την προστασία του παιδιού σας από το παθητικό κάπνισμα.

Υπάρχουν ειδικές συσκευές που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη του συνδρόμου του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου;

Ναι, αλλά η καλύτερη λύση είναι ταυτόχρονα και η πιο απλή. Η χρήση πιπίλας έχει αποδειχθεί ότι προστατεύει τα μωρά από τον αιφνίδιο βρεφικό θάνατο, ενώ τα ηρεμεί, γεγονός που την καθιστά διπλά ευεργετική! Εάν θηλάζετε, περιμένετε μέχρι το μωρό σας να αρχίσει να προσκολλάται σωστά στο στήθος και να παίρνει βάρος, πριν του δώσετε πιπίλα. Τα μωρά που τρέφονται με μπιμπερό μπορούν να χρησιμοποιήσουν πιπίλα ανά πάσα στιγμή. Μην ανησυχείτε αν το μωρό σας την απορρίψει στην αρχή, καθώς μπορείτε πάντα να δοκιμάσετε ξανά αργότερα.

Όσον αφορά άλλες συσκευές, οι παιδίατροι συνιστούν να ΜΗΝ χρησιμοποιείτε συσκευή παρακολούθησης της καρδιάς στο σπίτι με την ελπίδα να μειώσετε τον κίνδυνο του παιδιού σας για αιφνίδιο βρεφικό θάνατο. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτά τα εργαλεία βοηθούν πραγματικά, και δεν απαιτείται να πληρούν τα ίδια πρότυπα ασφαλείας με τα ιατρικά όργανα. Το χειρότερο είναι ότι η χρήση μιας τέτοιας συσκευής μπορεί να σας δώσει μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας. Είναι πολύ καλύτερο να βασίζεστε στις οδηγίες ασφαλούς ύπνου, οι οποίες βασίζονται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες έρευνες τις οποίες μπορούμε να εμπιστευτούμε.

Πώς μπορώ να βοηθήσω έναν γονέα που έχασε παιδί από αιφνίδιο βρεφικό θάνατο;

Δεν υπάρχει τρόπος να περιγράψει κανείς πόσο δύσκολο είναι γι’ αυτές τις οικογένειες, γιατί οι γονείς συχνά πιστεύουν ότι ευθύνονται για τον θάνατο του παιδιού τους. Ο καλύτερος τρόπος να τους στηρίξετε είναι να δείξετε συμπόνια χωρίς καμία κριτική ή ντροπή. Ποτέ μην αναφέρετε μια υποτιθέμενη θετική πλευρά λέγοντας ότι "και αυτό θα περάσει", ή υπονοώντας ότι οι γονείς μπορούν να βρουν παρηγοριά στα υπόλοιπα παιδιά τους.

Αν δεν έχετε ιδέα τι να πείτε (όπως οι περισσότεροι από εμάς), πείτε απλά: «Δεν μπορώ να φανταστώ τον πόνο που νιώθετε τώρα, αλλά νοιάζομαι πραγματικά για εσάς». Μπορείτε να προσφερθείτε να αναλάβετε οικιακές εργασίες ή να φροντίσετε άλλα παιδιά, ώστε να βοηθήσετε τους γονείς που πενθούν να ξεκουραστούν και να αναρρώσουν.

Μην ξεχνάτε ότι ο/η παιδίατρός σας είναι έτοιμος/η να σας βοηθήσει

Αν έχετε ερωτήσεις σχετικά με το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου ή οποιοδήποτε θέμα υγείας του βρέφους, ο/η παιδίατρός σας θα είναι κοντά σας με ένα τηλεφώνημα. Μπορείτε να τον καλέσετε ή να στείλετε email ανά πάσα στιγμή για υποστήριξη, πληροφορίες και καθοδήγηση.