Παιδιά και σπασμένα οστά

Πώς μπορώ να καταλάβω αν το παιδί μου έχει σπάσει κάποιο οστό;

Αν και ο όρος «κάταγμα» μπορεί να ακούγεται σοβαρός, είναι απλώς μια άλλη ονομασία για ένα σπασμένο οστό. Όπως πιθανώς θυμάστε από την ίδια σας παιδική ηλικία, τα κατάγματα είναι πολύ συχνά. Στην πραγματικότητα, είναι ο τέταρτος συχνότερος τραυματισμός σε παιδιά κάτω των έξι ετών. Οι πτώσεις προκαλούν τα περισσότερα από τα κατάγματα σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα, αλλά τα πιο σοβαρά σπασίματα οστών συνήθως οφείλονται σε τροχαία ατυχήματα.

Ένα σπασμένο οστό σε ένα παιδί διαφέρει από αυτό σε έναν ενήλικα, επειδή τα νεαρά οστά είναι πιο εύκαμπτα και έχουν παχύτερο περίβλημα, γεγονός που τα καθιστά ικανότερα να απορροφούν τους κραδασμούς. Τα παιδικά κατάγματα σπάνια απαιτούν χειρουργική επέμβαση. Συνήθως, απλώς, χρειάζεται να παραμείνουν ακίνητα, τις περισσότερες φορές με τη χρήση ενός διαμορφωμένου γύψου.

Τύποι καταγμάτων

Στα περισσότερα παιδιά, τα σπασμένα οστά είναι είτε κατάγματα «greenstick» (κατάγματα κλαδιού), όπου το οστό λυγίζει σαν πράσινο ξύλο και σπάει μόνο από τη μια πλευρά, είτε κατάγματα «torus» (κατάγματα δακτυλίου), όπου το οστό έχει λυγίσει, παραμορφωθεί και αποδυναμωθεί αλλά δεν έχει σπάσει εντελώς. Ένα κάταγμα «κάμψης» αναφέρεται σε ένα οστό που έχει λυγίσει αλλά δεν έχει σπάσει, και είναι επίσης σχετικά συχνό μεταξύ των παιδιών. Τα «πλήρη» κατάγματα, όπου το οστό σπάει καθ' όλο το μήκος του, συμβαίνουν επίσης σε μικρά παιδιά.

Επειδή τα οστά του παιδιού σας εξακολουθούν να αναπτύσσονται, είναι ευάλωτο σε έναν επιπλέον τύπο κατάγματος που δεν εμφανίζεται σε ενήλικες. Αυτό περιλαμβάνει ζημιά στις πλάκες ανάπτυξης στα άκρα των μακρών οστών, οι οποίες ρυθμίζουν τη μελλοντική ανάπτυξη. Εάν αυτό το τμήμα του οστού δεν επουλωθεί σωστά μετά το κάταγμα, το οστό μπορεί να αναπτυχθεί σε γωνία ή πιο αργά από τα άλλα οστά του σώματος. Δυστυχώς, η επίδραση στην ανάπτυξη του οστού μπορεί να μην είναι ορατή για ένα χρόνο ή περισσότερο μετά το τραύμα, επομένως αυτά τα κατάγματα πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά από τον παιδίατρο για δώδεκα έως δεκαοχτώ μήνες, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν έχει προκληθεί ζημιά στην ανάπτυξη.

Τα κατάγματα που περιλαμβάνουν τραυματισμό της πλάκας ανάπτυξης μερικές φορές απαιτούν χειρουργική επέμβαση για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μελλοντικών προβλημάτων ανάπτυξης. Τα κατάγματα γύρω από τον αγκώνα συχνά προκαλούν ανώμαλη επούλωση του χεριού, με αποτέλεσμα μια στραβή θέση. Πολλά απαιτούν χειρουργείο για να ελαχιστοποιηθεί αυτός ο κίνδυνος. Παιδιά με κατάγματα κοντά στον αγκώνα μπορεί να χρειαστεί να παραπεμφθούν σε ορθοπεδικό ειδικό.

Τα κατάγματα ταξινομούνται επίσης ως «μη μετατοπισμένα», όταν τα σπασμένα άκρα παραμένουν σε σωστή θέση, ή «μετατοπισμένα», όταν τα άκρα είναι χωρισμένα ή εκτός ευθυγράμμισης. Σε ένα «ανοιχτό» ή «συντριπτικό» κάταγμα, το οστό προεξέχει μέσα από το δέρμα. Εάν το δέρμα είναι άθικτο, το κάταγμα είναι «κλειστό».

Σημάδια και συμπτώματα

Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβει κανείς πότε ένα οστό έχει σπάσει, ειδικά αν το παιδί σας είναι πολύ μικρό για να περιγράψει τι νιώθει. Συνήθως με ένα κάταγμα, θα παρατηρήσετε πρήξιμο και το παιδί σας θα πονάει εμφανώς και ανίκανο — ή απρόθυμο — να κινήσει το τραυματισμένο μέλος. Ωστόσο, το γεγονός ότι το παιδί σας μπορεί να κινήσει το τραυματισμένο μέλος δεν αποκλείει απαραίτητα την ύπαρξη καταγμάτων. Κάθε φορά που υποψιάζεστε κάταγμα, ενημερώστε αμέσως τον παιδίατρό σας.

Αντιμετώπιση στο σπίτι

Μέχρι να μπορέσει να εξεταστεί το παιδί σας στο ιατρείο του παιδιάτρου, στο τμήμα επειγόντων περιστατικών ή σε κέντρο άμεσης περίθαλψης, χρησιμοποιήστε μια αυτοσχέδια μπαντάνα ή μια τυλιγμένη εφημερίδα ή περιοδικό ως νάρθηκα για να προστατεύσετε το τραύμα από περιττές κινήσεις.

Μην δώσετε στο παιδί τίποτα από το στόμα να πιει ή για ανακούφιση από τον πόνο χωρίς πρώτα να συμβουλευτείτε τον γιατρό, αλλά αν το παιδί σας είναι μεγαλύτερο, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μια κρύα κομπρέσα ή μια κρύα πετσέτα, τοποθετημένη στο σημείο του τραυματισμού, για να μειώσετε τον πόνο. Το ακραίο κρύο μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό στο ευαίσθητο δέρμα των μωρών και των νηπίων, οπότε μην χρησιμοποιείτε πάγο σε τόσο μικρά παιδιά.

Αν το παιδί σας έχει σπάσει το πόδι του, μην προσπαθήσετε να το μετακινήσετε μόνοι σας. Καλέστε το 166 για ασθενοφόρο. Αφήστε τους ειδικούς να επιβλέψουν τη μεταφορά του και να καταστήσουν το παιδί όσο πιο άνετα γίνεται.

Αν μέρος του τραυματισμού είναι ανοιχτό και αιμορραγεί, ή αν το οστό προεξέχει μέσα από το δέρμα, ασκήστε σταθερή πίεση στο τραύμα. Στη συνέχεια, καλύψτε το με καθαρή (κατά προτίμηση αποστειρωμένη) γάζα. Μην προσπαθήσετε να επαναφέρετε το οστό κάτω από το δέρμα. Αφού αντιμετωπιστεί το τραύμα, να είστε σε επιφυλακή για κάθε πυρετό, ο οποίος μπορεί να υποδεικνύει ότι το τραύμα έχει μολυνθεί.

Ιατρική αντιμετώπιση

Αφού εξετάσει το κάταγμα, ο γιατρός θα ζητήσει ακτινογραφίες για να καθορίσει την έκταση της ζημιάς. Αν ο γιατρός υποψιάζεται ότι η πλάκα ανάπτυξης του οστού έχει επηρεαστεί, ή αν τα οστά είναι εκτός θέσης, θα είναι απαραίτητη ορθοπεδική εκτίμηση.

Επειδή τα οστά των παιδιών επουλώνονται γρήγορα και καλά, ένας γύψος ή γύψος από υαλοβάμβακα, ή μερικές φορές απλώς ένας ακινητοποιητικός νάρθηκας, είναι ό,τι χρειάζεται για τα πιο ελαφρά κατάγματα. Για ένα μετατοπισμένο κάταγμα, ένας ορθοπεδικός χειρουργός ίσως χρειαστεί να επαναφέρει τα οστά στη σωστή θέση. Αυτό μπορεί να γίνει ως «κλειστή αναγωγή», όπου ο χειρουργός χρησιμοποιεί τοπική ή γενική αναισθησία, χειρίζεται τα οστά μέχρι να ευθυγραμμιστούν και στη συνέχεια εφαρμόζει γύψο. Μια «ανοιχτή αναγωγή» είναι μια χειρουργική επέμβαση που πραγματοποιείται σε χειρουργείο, αλλά σπάνια είναι απαραίτητη για τα παιδιά.

Μετά τη χειρουργική αναγωγή, θα χρησιμοποιηθεί γύψος μέχρι να επουλωθεί το οστό, κάτι που συνήθως διαρκεί περίπου τον μισό χρόνο από αυτόν που απαιτείται για τα οστά των ενηλίκων, ή και λιγότερο, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Το καλό με τα νεαρά οστά είναι ότι δεν χρειάζεται να βρίσκονται σε τέλεια ευθυγράμμιση. Εφόσον βρίσκονται πάνω κάτω στη σωστή θέση, θα αναδιαμορφωθούν καθώς μεγαλώνουν. Ο παιδίατρός σας μπορεί να ζητήσει περιοδικές ακτινογραφίες ενώ το οστό επουλώνεται, απλώς για να βεβαιωθεί ότι τα οστά ευθυγραμμίζονται σωστά.

Συνήθως ο γύψος προσφέρει γρήγορη ανακούφιση ή τουλάχιστον μείωση του πόνου. Αν το παιδί σας παρουσιάσει αύξηση του πόνου, μούδιασμα ή χλωμά/κυανά δάχτυλα των χεριών ή των ποδιών, καλέστε αμέσως το γιατρό σας. Αυτά είναι σημάδια ότι το άκρο έχει πρηστεί και χρειάζεται περισσότερο χώρο μέσα στον γύψο. Αν ο γύψος δεν προσαρμοστεί, το πρήξιμο μπορεί να ασκήσει πίεση στα νεύρα, τους μυς και τα αιμοφόρα αγγεία, κάτι που μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη. Για να ανακουφίσει την πίεση, ο γιατρός μπορεί να κόψει τον γύψο, να ανοίξει σε αυτόν ένα παράθυρο ή να τον αντικαταστήσει με έναν μεγαλύτερο.

Επίσης, ενημερώστε τον γιατρό αν ο γύψος σπάσει ή χαλαρώσει πολύ, ή αν ο γύψος βραχεί και μουσκέψει. Χωρίς σωστή και ασφαλή εφαρμογή, ο γύψος δεν θα κρατήσει το σπασμένο οστό στη σωστή θέση για να επουλωθεί σωστά.

Τα οστά που έχουν σπάσει συχνά σχηματίζουν ένα σκληρό κόμπο στη θέση του κατάγματος κατά τη διάρκεια της επούλωσης. Ειδικά σε περίπτωση σπασμένης κλείδας, αυτό μπορεί να φαίνεται άσχημο, αλλά δεν υπάρχει θεραπεία γι' αυτό και ο κόμπος δεν θα είναι μόνιμος. Το οστό θα αναδιαμορφωθεί και θα ανακτήσει το κανονικό του σχήμα σε λίγους μήνες.