Η ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας στα παιδιά

Ο κόσμος μπορεί να είναι ένα τρομακτικό μέρος. Ως γονιός, έχετε διαρκώς επίγνωση των επιλογών που κάνετε ώστε να ελαχιστοποιήσετε την αίσθηση του φόβου και της αβεβαιότητας. Ο θάνατος, η ασθένεια, το διαζύγιο, το έγκλημα, ο πόλεμος, οι απαγωγές παιδιών, τα τσουνάμι και η τρομοκρατία —σε όλες τις χώρες— έχουν ορίσει ένα διαρκώς εξελισσόμενο τοπίο για την ανατροφή των οικογενειών μας. Πώς καταφέρνουμε να αναθρέψουμε τα παιδιά μας με βάση την αγάπη και την κατανόηση, και όχι τον φόβο και την παράνοια;

Δεν είναι δυνατόν να προστατέψουμε τα παιδιά μας από τις αναποδιές της ζωής. Η ανατροφή ανθεκτικών παιδιών, ωστόσο, είναι εφικτή και μπορεί να τους προσφέρει τα εργαλεία που χρειάζονται για να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της εφηβείας και και να κινηθούν με επιτυχία στην ενήλικη ζωή. Παρά τις προσπάθειές μας, δεν μπορούμε να αποτρέψουμε τις δυσκολίες και το καθημερινό στρες. Μπορούμε, όμως, να μάθουμε να είμαστε πιο ανθεκτικοί αλλάζοντας τον τρόπο που σκεφτόμαστε τις προκλήσεις και τις δυσκολίες.

Οι σημερινές οικογένειες, ειδικά τα παιδιά μας, βρίσκονται υπό τεράστια πίεση με κίνδυνο να επιβαρυνθεί τόσο η σωματική υγεία όσο και η ψυχολογική ευεξία.

Το στρες προέρχεται από οικογένειες που είναι διαρκώς σε κίνηση, που έχουν υπερφορτωμένο πρόγραμμα με εξωσχολικές δραστηριότητες και από την πίεση των συνομηλίκων. Στα εφηβικά χρόνια, το άγχος και η πίεση σχετίζονται με την εισαγωγή στο «σωστό» πανεπιστήμιο.

Στο σημερινό περιβάλλον, τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζεται να αναπτύξουν δυνάμεις, να αποκτήσουν δεξιότητες για να ανταπεξέλθουν, να ανακάμψουν από τις δυσκολίες και να είναι προετοιμασμένοι για μελλοντικές προκλήσεις. Χρειάζεται να γίνουν ψυχικά ανθεκτικά για να πετύχουν στη ζωή.

Ικανότητα

Η ικανότητα περιγράφει το αίσθημα ότι γνωρίζεις πως μπορείς να διαχειριστείς μια κατάσταση αποτελεσματικά. Μπορούμε να βοηθήσουμε στην ανάπτυξη της ικανότητας ως εξής:

• Βοηθώντας τα παιδιά να επικεντρωθούν στις ατομικές τους δυνατότητες
• Επικεντρώνοντας τυχόν εντοπισμένα λάθη σε συγκεκριμένα γεγονότα
• Ενδυναμώνοντας τα παιδιά να παίρνουν αποφάσεις
• Προσέχοντας η επιθυμία σας να προστατέψετε το παιδί σας να μην στέλνει κατά λάθος το μήνυμα ότι δεν πιστεύετε πως είναι ικανό να τα καταφέρει
• Αναγνωρίζοντας ιδιαίτερα τις ικανότητες κάθε αδελφού/αδελφής και αποφεύγοντας τις συγκρίσεις

Αυτοπεποίθηση

Η αυτοπεποίθηση δημιουργείται από την πίστη του παιδιού στις δικές του ικανότητες. Ενισχύστε την αυτοπεποίθηση του παιδιού σας ως εξής:

• Επικεντρώνοντας στο καλύτερο που έχει κάθε παιδί, με τρόπο ώστε αυτό να το αντιληφθεί
• Εκφράζοντας ξεκάθαρα τις καλές αξίες, όπως τη δικαιοσύνη, την ακεραιότητα, την επιμονή και την καλοσύνη
• Αναγνωρίζοντας αυτό που έχει κάνει καλά
• Επαινώντας ειλικρινά για συγκεκριμένα επιτεύγματα, χωρίς αόριστους επαίνους που μπορεί να στερούνται αυθεντικότητας
• Προσέχοντας να μην πιέζετε το παιδί να αναλάβει περισσότερα από όσα μπορεί να χειριστεί ρεαλιστικά

Σύνδεση

Η ανάπτυξη στενών δεσμών με την οικογένεια και την κοινότητα δημιουργεί μια σταθερή αίσθηση ασφάλειας που βοηθά στη διαμόρφωση ισχυρών αξιών και αποτρέπει την αναζήτηση εναλλακτικών, καταστροφικών μονοπατιών για αγάπη και προσοχή. Μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να συνδεθεί με τους άλλους κάνοντας τα εξής:

• Να χτίζετε μια αίσθηση σωματικής ασφάλειας και συναισθηματικής ασφάλειας μέσα στο σπίτι σας.
• Να επιτρέπετε την έκφραση όλων των συναισθημάτων, έτσι ώστε τα παιδιά να αισθάνονται άνετα να απευθύνονται σε εσάς σε δύσκολες στιγμές.
• Να αντιμετωπίζετε ανοιχτά τις συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια για να επιλύετε τα προβλήματα.
• Να δημιουργείτε έναν κοινό χώρο όπου η οικογένεια μπορεί να περνάει χρόνο μαζί (όχι απαραίτητα μπροστά στην τηλεόραση)..
• Να ενισχύετε υγιείς σχέσεις που θα ενδυναμώνουν τα θετικά μηνύματα

Χαρακτήρας

Τα παιδιά χρειάζεται να αναπτύξουν ένα σταθερό σύνολο ηθικών αξιών και αρχών για να μπορούν να διακρίνουν το σωστό από το λάθος και να εκδηλώνουν μια στάση φροντίδας απέναντι στους άλλους. Για να ενδυναμώσετε τον χαρακτήρα του παιδιού σας, ξεκινήστε με τα εξής:

• Δείξτε τους πώς οι συμπεριφορές τους επηρεάζουν τους άλλους
• Βοηθήστε το παιδί σας να αναγνωρίζει τον εαυτό του ως ένα άτομο που νοιάζεται για τους άλλους
• Αναδείξτε τη σημασία της κοινότητας
• Ενθαρρύνετε την ανάπτυξη της πνευματικότητας
• Αποφεύγετε ρατσιστικές δηλώσεις ή στερεότυπα

Συνεισφορά/Προσφορά

Τα παιδιά χρειάζεται να καταλάβουν ότι ο κόσμος είναι ένα καλύτερο μέρος, επειδή συνεισφέρουν κι αυτά. Η κατανόηση της σημασίας της προσωπικής ευθύνης μπορεί να αποτελέσει πηγή σκοπού και κίνητρο. Διδάξτε τα παιδιά σας πώς να συνεισφέρουν κάνοντας τα εξής:

• Να μεταφέρετε στα παιδιά το μήνυμα ότι πολλοί άνθρωποι στον κόσμο δεν έχουν ό,τι χρειάζονται
• Τονίστε τη σημασία της προσφοράς προς τους άλλους, δίνοντας το παράδειγμα της γενναιοδωρίας
• Δημιουργήστε ευκαιρίες για κάθε παιδί να συνεισφέρει με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο

Αυτορρύθμιση και Αντιμετώπιση του στρες

Η εκμάθηση της αποτελεσματικής αντιμετώπισης του στρες θα βοηθήσει το παιδί σας να είναι καλύτερα προετοιμασμένο να ξεπεράσει τις προκλήσεις της ζωής. Μαθήματα θετικής αντιμετώπισης περιλαμβάνουν:

• Να δίνετε το παράδειγμα εφαρμόζοντας σταθερά θετικές στρατηγικές αντιμετώπισης.
• Να καθοδηγείτε να αναπτύξει θετικές και αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης.
• Να το βοηθήσετε να κατανοήσει ότι η αρνητική συμπεριφορά δε θα φέρει καλά αποτελέσματα.
• Να του εξηγήσετε ότι πολλές επικίνδυνες συμπεριφορές είναι απλώς προσπάθειες να ανακουφιστούν από το άγχος και τον πόνο. Να μην το καταδικάζετε για τις αρνητικές του συμπεριφορές και, εν δυνάμει, να αυξάνετε το αίσθημα ντροπής που μπορεί να έχει.

Έλεγχος

Τα παιδιά που αντιλαμβάνονται ότι μπορούν να ελέγξουν τα αποτελέσματα των αποφάσεών τους είναι πιο πιθανό να συνειδητοποιήσουν ότι έχουν την ικανότητα να «αναπηδήσουν» (να ανταποκριθούν ευπροσάρμοστα). Η κατανόηση από το παιδί σας ότι μπορεί να κάνει τη διαφορά, προωθεί περαιτέρω την ικανότητα και την αυτοπεποίθησή του. Μπορείτε να προσπαθήσετε να το ενδυναμώσετε:

• Βοηθώντας το παιδί σας να κατανοήσει ότι τα γεγονότα της ζωής δεν είναι καθαρά τυχαία και ότι τα περισσότερα πράγματα που συμβαίνουν είναι αποτέλεσμα των επιλογών και των πράξεων κάποιου άλλου ατόμου.
• Κατανοώντας ότι η πειθαρχία αφορά τη διδασκαλία, όχι την τιμωρία ή τον έλεγχο, ότι οι πράξεις του έχουν συγκεκριμένες συνέπειες.

Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα για την ανάπτυξη της ανθεκτικότητας στα παιδιά είναι ότι:

• Τα παιδιά πρέπει να ξέρουν ότι υπάρχει ένας ενήλικας στη ζωή τους που πιστεύει σε αυτά και τα αγαπά ανεπιφύλακτα.
• Τα παιδιά τείνουν να ανταποκρίνονται ανάλογα με τις προσδοκίες που έχουμε γι' αυτά.

Δεν υπάρχει απλή απάντηση που να εγγυάται την ανθεκτικότητα σε κάθε κατάσταση. Ωστόσο, μπορούμε να προκαλέσουμε τον εαυτό μας να βοηθήσει τα παιδιά μας να αναπτύξουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν τις δικές τους προκλήσεις και να γίνονται πιο ανθεκτικά, πιο ικανά και πιο ευτυχισμένα.

Έλεγχος του άγχους

• Θα υπάρχει πάντα άγχος στη ζωή μας.
• Το άγχος είναι ένα σημαντικό εργαλείο που σε έναν βαθμό συμβάλει στην επιβίωσή μας.
• Η αντίδραση του οργανισμού μας στο άγχος διαμεσολαβείται μέσω μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης αισθητηριακών εισροών — οπτικών και ακουστικών — καθώς και του εγκεφάλου, του νευρικού συστήματος, των ορμονών, των κυττάρων και των οργάνων του σώματος.
• Τα συναισθήματα παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς βιώνουμε το άγχος, καθώς ο εγκέφαλος είναι ο μαέστρος αυτού του συστήματος. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε για το άγχος και το τι επιλέγουμε να κάνουμε γι' αυτό μπορεί να επηρεάσει την επίδραση ενός αγχογόνου γεγονότος.