Είναι έτοιμο το παιδί προσχολικής ηλικίας για το νηπιαγωγείο;

Όταν μιλάμε για την ανάπτυξη ενός παιδιού, δεν μιλάμε μόνο για ακαδημαϊκές δεξιότητες. Οι κοινωνικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές ικανότητες του παιδιού σας είναι εξίσου κρίσιμες για την επιτυχία στο σχολείο, και πολλά παιδιά στις ΗΠΑ, αλλά και στην Ευρώπη, ξεκινούν το νηπιαγωγείο χωρίς αυτές.

Σε αυτό το άρθρο, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει την ταχέως αναπτυσσόμενη έρευνα σχετικά με το πώς μπορείτε να αξιολογήσετε την ετοιμότητα του παιδιού σας για την είσοδό του στην προσχολική εκπαίδευση και να βοηθήσετε το παιδί σας να προετοιμαστεί κατάλληλα για το σχολείο. (Σημείωση: η υποστήριξη του παιδιού σας για να τα πάει καλά στο σχολείο ξεκινά πολύ πριν από την πρώτη μέρα του νηπιαγωγείου).

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, τα παιδιά υποχρεούνται να εγγράφονται σε σχολείο ή σε εγκεκριμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ηλικιακές απαιτήσεις διαφέρουν ανά πολιτεία, με τη φοίτηση στο νηπιαγωγείο να ξεκινά συνήθως στα 5 έτη και στην πρώτη τάξη του δημοτικού στα 6 έτη. Στην Ελλάδα, αντίστοιχα, η φοίτηση στο νηπιαγωγείο είναι υποχρεωτική από την ηλικία των 4 ετών, ενώ η εγγραφή στην Α΄ τάξη του δημοτικού γίνεται το έτος που το παιδί συμπληρώνει τα 6.

Σύμφωνα με την έκθεση της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής για την «ετοιμότητα για το σχολείο», οι εμπειρίες των μικρών παιδιών από τη γέννηση παίζουν καθοριστικό ρόλο στο πώς μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, να σχετίζονται και να επικοινωνούν με άλλους και να είναι «έτοιμα» να μάθουν και να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, ο όρος «σχολική ετοιμότητα» αναφέρεται σε ένα σύνολο δεξιοτήτων — γνωστικών, γλωσσικών, κοινωνικών και συναισθηματικών — που χρειάζεται να έχει κατακτήσει ένα παιδί στην προσχολική ηλικία, ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της Α’ τάξης του δημοτικού και να έχει μία ομαλή μετάβαση στη σχολική ζωή. Η σχολική ετοιμότητα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, επαρκής ανάπτυξη της επικοινωνίας, κοινωνική ωριμότητα, ικανότητα για αυτορρύθμιση και βασικές μαθησιακές δεξιότητες, στοιχεία που σχετίζονται με τη μελλοντική επιτυχία στην εκπαίδευση.

Σελίδα gov.gr για την εκπαίδευση και την εγγραφή σε σχολείο : https://www.gov.gr/ipiresies/ekpaideuse/ekpaideutiko-periekhomeno?utm_source=chatgpt.com

Τι σημαίνει «ετοιμότητα για το σχολείο»;

Η ιδέα ότι κάποια παιδιά είναι «έτοιμα για το σχολείο» μέχρι τα 4 ή 5 έτη και άλλα όχι είναι αμφιλεγόμενη. Όπως τα παιδιά μαθαίνουν να περπατούν ή να μιλούν σε διαφορετικές ηλικίες, έτσι αναπτύσσουν και τις ψυχολογικές και κοινωνικές δεξιότητες που απαιτούνται για το σχολείο σε διαφορετικές ηλικίες.

Η ανάγκη για ευρεία πρόσβαση στην ποιοτική προσχολική και πρώιμη σχολική εκπαίδευση αναγνωρίζεται και στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, με έμφαση στην κατάλληλη προετοιμασία και στην υποστήριξη των σχολικών μονάδων ώστε να ανταποκρίνονται στις διαφορετικές ανάγκες των παιδιών και στα ποικίλα επίπεδα σχολικής ετοιμότητας. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην υποστήριξη παιδιών που ενδέχεται να χρειάζονται πρόσθετη εκπαιδευτική και ψυχοκοινωνική ενίσχυση, είτε λόγω αντίξοων πρώιμων εμπειριών είτε λόγω αναπτυξιακών διαταραχών ή αναπηριών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, παιδιά με Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος και με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), για τα οποία το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα προβλέπει πρακτικές συμπερίληψης, διαφοροποιημένης διδασκαλίας και, όπου απαιτείται, υποστήριξη μέσω της ειδικής αγωγής και της παράλληλης στήριξης.

Πριν ξεκινήσει το παιδί σας το νηπιαγωγείο:

• Εξετάστε προσεκτικά την ανάπτυξη του παιδιού σας. Είναι το παιδί σας σε θέση να επικοινωνείι; Πώς είναι οι δεξιότητες ακρόασης και κοινωνικοποίησής του; Θα μπορούσε να συνυπάρχει με άλλα παιδιά και ενήλικες; Έχει εκπαιδευτεί στη χρήση της τουαλέτας; Τι γίνεται με τις σωματικές-κινητικές δεξιότητες, όπως το τρέξιμο, το παιχνίδι ή η χρήση μαρκαδόρου ή μολυβιού; Εδώ θα βρείτε 10 ορόσημα που θα πρέπει να παρατηρείτε μέχρι την ηλικία των 5 ετών.
• Συζητήστε με τον/την παιδίατρο του παιδιού σας για τα αναπτυξιακά ορόσημα και με ποιον τρόπο ή τρόπους μπορείτε να ενθαρρύνετε την κατάκτησή τους είτε μόνοι σας είτε με κρατική βοήθεια για πρώιμες παρεμβάσεις.
• Ζητήστε ανατροφοδότηση από τον εκπαιδευτικό του παιδιού σας και από όλες τις ειδικότητες που το υποστηρίζουν. Συχνά μπορούν να σας δώσουν χρήσιμες, αντικειμενικές παρατηρήσεις και πληροφορίες.

Αναπτυξιακά ορόσημα ετοιμότητας για το σχολείο

Σημαντικά αναπτυξιακά ορόσημα που βοηθούν τα παιδιά να προσαρμοστούν στο σχολείο περιλαμβάνουν:

Αισθητηριακή ανάπτυξη ―η ικανότητα να χρησιμοποιούν την αφή, την όραση και την ακοή για να εξερευνούν και να κατανοούν τον κόσμο γύρω τους.

Κοινωνική, συναισθηματική και συμπεριφορική ανάπτυξη - όπως η ικανότητα: 

• Να συγκεντρώνονται και να προσέχουν
• Να ελέγχουν τις παρορμήσεις και τα συναισθήματά τους
• Να περιμένουν στη σειρά τους
• Να συνεργάζονται και να ακολουθούν οδηγίες
• Να κάνουν φιλίες
• Να δείχνουν ενσυναίσθηση για τους άλλους
• Να ελέγχουν και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους
• Να περιορίζουν τις επιθετικές συμπεριφορές

Πρώιμες γλωσσικές, αναγνωστικές και μαθηματικές δεξιότητες - όπως η ικανότητα να μιλούν, να ακούν και να κατανοούν έννοιες, όπως οι συσχετισμοί ήχου-γράμματος, οι αριθμοί, τα σχήματα και πώς τα αντικείμενα σχετίζονται μεταξύ τους.

Τεστ ετοιμότητας ή αξιολογήσεις στο νηπιαγωγείο

Ορισμένα σχολεία μπορεί να πραγματοποιούν τις δικές τους εξετάσεις ή τεστ για να αξιολογήσουν τις ικανότητες του παιδιού σας. Οι λεγόμενες "εξετάσεις ετοιμότητας" τείνουν να εστιάζουν κυρίως σε σχολικές δεξιότητες, αλλά επιπλέον αξιολογούν και άλλες πτυχές της ανάπτυξης ενός παιδιού. Οι εξετάσεις αυτές απέχουν πολύ από την πραγματική ζωή και τους τομείς που μπορεί ένα παιδί πραγματικά να τα καταφέρνει. Ορισμένα παιδιά που αποτυγχάνουν σε αυτές, τα καταφέρνουν μια χαρά στο σχολείο.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής υποστηρίζει ότι οι αξιολογήσεις ή οι δοκιμασίες ετοιμότητας για το νηπιαγωγείο θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία παιδαγωγικής καθοδήγησης, με στόχο τον σχεδιασμό του προγράμματος σπουδών, τη βελτίωση της διδασκαλίας και την υποστήριξη των διαφορετικών αναγκών των παιδιών, και όχι ως μέσα φιλτραρίσματος ή αποκλεισμού για την είσοδο στο σχολείο. Αντίστοιχα, στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, η αξιολόγηση στο νηπιαγωγείο έχει κυρίως διαμορφωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα και δεν συνδέεται με εξεταστικές διαδικασίες ή επιλογή μαθητών. Στόχος της είναι η παρατήρηση της συνολικής ανάπτυξης του παιδιού και η προσαρμογή της εκπαιδευτικής διαδικασίας στις ατομικές του ανάγκες, συμβάλλοντας στην ομαλή μετάβαση στο δημοτικό σχολείο και στη δημιουργία ενός συμπεριληπτικού μαθησιακού περιβάλλοντος. Επομένως, εάν η δοκιμασία ή η εξέταση εντοπίσει κάποιους τομείς στους οποίους το παιδί σας φαίνεται να υστερεί, χρησιμοποιήστε τις πληροφορίες αυτές για να βοηθήσουν εσάς και το σχολείο να προγραμματίσετε την ειδική προσοχή που μπορεί να χρειαστεί κατά τη διάρκεια της χρονιάς του νηπιαγωγείου.

Είστε ο καλύτερος υποστηρικτής του παιδιού σας. Όταν μοιράζεστε πληροφορίες με τον δάσκαλο και το υπόλοιπο σχολικό προσωπικό, μπορείτε να τους βοηθήσετε να προετοιμάσουν και να υποστηρίξουν το παιδί σας. Ταυτόχρονα, δημιουργείτε μια σχέση συνεργασίας για την εκπαίδευση του παιδιού σας που μπορεί και θα πρέπει να συνεχιστεί σε όλη την παιδική του ηλικία.

Περιορίστε τις εφαρμογές και τις εκπομπές για την προσχολική ηλικία, ακόμα κι αν είναι εκπαιδευτικές.

Οι διαδικτυακές δραστηριότητες για την προσχολική ηλικία και οι εκπαιδευτικές εφαρμογές και οι εκπομπές δεν θα πρέπει να αντικαθιστούν τη σημαντική μάθηση που συμβαίνει μέσω της αλληλεπίδρασης πρόσωπο με πρόσωπο και των πραγματικών εμπειριών. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά ότι ο χρόνος μπροστά στην οθόνη, εκτός από τις βιντεοκλήσεις, είναι καλύτερο να αποφεύγεται για παιδιά κάτω των 18 μηνών.

Λανθασμένες αντιλήψεις σχετικά με τη σχολική ετοιμότητα και την φοίτηση στο νηπιαγωγείο

Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, η φοίτηση στο νηπιαγωγείο είναι υποχρεωτική από την ηλικία των 4 ετών και δεν προβλέπεται η καθυστέρηση εγγραφής ενός παιδιού που πληροί τα ηλικιακά κριτήρια. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι γονείς ανησυχούν για παιδιά που είναι νεότερα ή εμφανίζουν διαφοροποιήσεις στον ρυθμό ανάπτυξης, θεωρώντας ότι η καθυστέρηση της έναρξης της φοίτησης θα βελτιώσει τις πιθανότητες επιτυχίας τους. Ωστόσο, η πρακτική αυτή δεν υφίσταται στην Ελλάδα και δεν συνιστάται.

Η σχολική ετοιμότητα δεν είναι σταθερό χαρακτηριστικό του παιδιού, αλλά μια διαδικασία που υποστηρίζεται μέσα από κατάλληλα οργανωμένο και υποστηρικτικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Για παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσαρμογή ή έχουν επιπλέον εκπαιδευτικές ανάγκες, οι λύσεις στο ελληνικό πλαίσιο δεν περιλαμβάνουν την καθυστέρηση φοίτησης, αλλά εστιάζουν σε:

1. Επαναφοίτηση ή υποστηρικτική ένταξη στο ίδιο νηπιαγωγείο γενικής εκπαίδευσης, με πρόσθετες παιδαγωγικές παρεμβάσεις και διαφοροποιημένη διδασκαλία.
2. Φοίτηση σε ειδικό σχολείο ή τμήμα ένταξης/παράλληλης στήριξης, όπου παρέχεται εξατομικευμένη υποστήριξη ανάλογα με τις ανάγκες του παιδιού.

Η πρώιμη εκπαίδευση ξεκινά και τελειώνει στο σπίτι.

Είστε ο πρώτος και σημαντικότερος δάσκαλος του παιδιού σας. Αφήστε το τηλέφωνο στην άκρη, όταν πρόκειται να ασχοληθείτε με το παιδί σας. Ενισχύστε ό,τι έμαθε το παιδί σας στην προσχολική αγωγή. Βρείτε χρόνο να συζητήσετε με τα παιδιά σας για τις μέρες τους - συμπεριλαμβανομένων όσων έκαναν στο σχολείο. Προγραμματίστε κάποιες δραστηριότητες που μπορείτε να κάνετε μαζί με το παιδί σας - όπως ένα καλλιτεχνικό έργο. Δείτε περισσότερες ιδέες εδώ.

Αν έχετε απορίες ή ανησυχίες σχετικά με το αν το παιδί σας είναι έτοιμο να ξεκινήσει το σχολείο, συμβουλευτείτε τον/την παιδίατρό σας.

Περισσότερες πληροφορίες

• Ετοιμότητα για το σχολείο (Τεχνική Έκθεση Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής)
• Θεσμικό πλαίσιο για επαναφοίτηση: https://www.esos.gr/arthra/93909/ti-ishyei-gia-tin-epanafoitisi-mathitontrion-sta-nipiagogeia