Η σεξουαλικότητα είναι μέρος της ζωής κάθε ανθρώπου, ανεξάρτητα από την ηλικία. Καθώς το παιδί σας μεγαλώνει και αναπτύσσεται, μπορεί να γελάει με φίλους, όταν αναφέρεται στα «προσωπικά μέρη» του σώματος, να ανταλλάσσει «τολμηρές λέξεις ή αστεία» και να ψάχνει στα λεξικά για απαγορευμένες λέξεις.

Η περιέργειά τους είναι φυσιολογική και παιδιά όλων των ηλικιών έχουν αντίστοιχες ερωτήσεις. Όταν είναι έτοιμα να σας ρωτήσουν, εσείς ως γονείς θα πρέπει να είστε έτοιμοι να απαντήσετε.

Απαντώντας στις ερωτήσεις του παιδιού σας για το σεξ

Πρώτα, μάθετε τι γνωρίζει ήδη το παιδί σας. Αφήστε το παιδί σας να καθοδηγήσει τη συζήτηση με τις ερωτήσεις του. Κάποια παιδιά μπορεί να μην ζητήσουν πληροφορίες αν νομίζουν ότι θα νιώσετε άβολα. Άλλα μπορεί να σας δοκιμάσουν με αμήχανες ερωτήσεις. Μιλήστε ανοιχτά και βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας καταλαβαίνει ότι μπορεί να σας ρωτήσει οτιδήποτε.

Όταν το παιδί σας αρχίσει να κάνει ερωτήσεις για το σεξ, δείτε παρακάτω μερικές συμβουλές για να κάνετε την συζήτηση πιο εύκολη και για τους δυο σας:

Μην γελάτε ή κρυφογελάτε, ακόμα κι αν η ερώτηση είναι αστεία. Το παιδί σας δεν πρέπει να νιώθει ντροπή για την περιέργειά του.
Παραμείνετε ψύχραιμοι. Προσπαθήστε να μην φαίνεστε υπερβολικά αμήχανοι ή σοβαροί για το θέμα.
Να είστε συνοπτικοί. Μην δίνετε μεγάλες εξηγήσεις. Απαντήστε με απλά λόγια. Το τετράχρονο παιδί σας ίσως δεν χρειάζεται να γνωρίζει τις λεπτομέρειες της σεξουαλικής πράξης.
Να είστε ειλικρινείς. Αν σας ρωτήσουν, θα πρέπει να απαντήσετε δίνοντας σωστές πληροφορίες. Χρησιμοποιήστε τα σωστά ονόματα για όλα τα μέρη του σώματος.
Δείτε αν το παιδί σας θέλει ή χρειάζεται να μάθει περισσότερα. Συμπληρώστε τις απαντήσεις σας με την ερώτηση, «Απάντησα στην ερώτησή σου;»
Ακούστε τις απαντήσεις και τις αντιδράσεις του παιδιού σας.
Να είστε υπομονετικοί και έτοιμοι να επαναλάβετε οτιδήποτε, αν χρειαστεί.

Αν νιώθετε άβολα να μιλάτε για το σεξ ή να απαντάτε σε συγκεκριμένες ερωτήσεις, να είστε ειλικρινείς και γι’ αυτό. Σκεφτείτε να ζητήσετε από κάποιον συγγενή, κοντινό οικογενειακό φίλο ή τον/την παιδίατρό σας να σας βοηθήσει να μιλήσει με το παιδί σας.

Συχνές ερωτήσεις που κάνουν τα παιδιά για το σεξ και τη σεξουαλικότητα

Οι ερωτήσεις που κάνει το παιδί σας και η κατάλληλη απάντηση που πρέπει να δώσετε θα εξαρτηθούν από την ηλικία και την ικανότητα κατανόησης του παιδιού. Ακολουθούν μερικά από τα θέματα για τα οποία μπορεί να σας ρωτήσει το παιδί σας και τι πρέπει να γνωρίζει σε κάθε ηλικία και στάδιο.

Παιδιά προσχολικής ηλικίας

Τι μπορεί να ρωτήσουν:

«Από πού έρχονται τα μωρά;»
«Πώς μπήκα στην κοιλιά σου;»
«Πού ήμουν πριν μπω στην κοιλιά σου;»
«Πώς βγήκα έξω;»
«Γιατί τα κορίτσια δεν έχουν πέος;»

Τι πρέπει να γνωρίζουν:

18 μηνών με 3 ετών: Σε αυτήν την ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να μαθαίνουν για το σώμα τους και πώς λειτουργεί. Διδάξτε στο παιδί σας τις σωστές ονομασίες των μερών του σώματος. Η χρήση φανταστικών ονομάτων μπορεί να δώσει την εντύπωση ότι υπάρχει κάτι κακό ή μυστικό με αυτά τα μέρη.

Επίσης, διδάξτε στο παιδί σας ποια μέρη του σώματος είναι ιδιωτικά και δεν πρέπει να τα βλέπουν ή να τα αγγίζουν χωρίς την άδειά τους. Αυτό περιλαμβάνει μέρη που καλύπτονται από το μαγιό τους, για παράδειγμα, αλλά και το στόμα τους. Ομοίως, διδάξτε στο παιδί σας ότι πρέπει να ρωτούν τους άλλους και να λαμβάνουν ένα λεκτικό «ναι» πριν τους αγγίξουν.

Μπορείτε να αρχίσετε να μιλάτε για τη σωματική αυτονομία - το γεγονός ότι δεν πρέπει να εξαναγκάζονται σε σωματική επαφή με οποιονδήποτε, ανεξάρτητα από τη σχέση τους. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο, καθώς η σωματική επαφή με συγγενείς και κοντινούς φίλους είναι μέρος πολλών πολιτισμών, ωστόσο είναι αναγκαίο να κατανοήσει το παιδί ότι το σώμα του του ανήκει. Αναγνωρίστε και υποστηρίξτε το παιδί σας σε καταστάσεις όπου μπορεί να νιώθει άβολα με αγκαλιές και φιλιά. Δώστε του εναλλακτικές, όπως το να χαιρετά ή να δίνει το χέρι του με “κόλλα πέντε”.

4 έως 5 ετών. Το παιδί σας μπορεί να αρχίσει να δείχνει ενδιαφέρον για βασικά ζητήματα σεξουαλικότητας, τόσο για τη δική του σεξουαλικότητα όσο και για τη σεξουαλικότητα του άλλου φύλου. Μπορεί να ρωτήσει από πού έρχονται τα μωρά ή γιατί τα αρσενικά και τα θηλυκά σώματα είναι διαφορετικά. Μπορεί να αγγίζει τα δικά του γεννητικά όργανα και ίσως να δείχνει ενδιαφέρον και για τα γεννητικά όργανα άλλων παιδιών.

Είναι σημαντικό να καταλάβετε ότι αυτές δεν είναι ενήλικες σεξουαλικές συμπεριφορές, αλλά σημάδια φυσιολογικού ενδιαφέροντος. Ωστόσο, το παιδί σας πρέπει να μάθει τι είναι αποδεκτό να κάνει και τι όχι. Ο καθορισμός ορίων στην εξερεύνηση είναι σημαντικός για τη διδασκαλία κοινωνικών ορίων.

Δείξτε σεβασμό προς τη σωματική αυτονομία ρωτώντας το παιδί σας αν μπορείτε να του δώσετε αγκαλιές ή φιλιά. Σεβαστείτε τις απαντήσεις του χωρίς να το κάνετε να νιώθει ντροπή ή ενοχή.

Παιδιά σχολικής ηλικίας

Τι μπορεί να ρωτήσουν:

"Πόσο χρονών πρέπει να είναι κάποιος για να κάνει ένα μωρό;"
"Γιατί συμβαίνουν οι στύσεις;"
"Τι είναι η περίοδος;"
"Πώς έχουν οι άνθρωποι σεξουαλική επαφή;"
"Γιατί μερικοί άνδρες αρέσουν σε άλλους άνδρες;"

Τι πρέπει να γνωρίζουν:

5 έως 7 ετών. Το παιδί σας μαθαίνει πολλά περισσότερα για το πώς οι άνθρωποι συμπεριφέρονται μεταξύ τους. Μπορεί να αρχίσει να ενδιαφέρεται για το τι συμβαίνει σεξουαλικά μεταξύ ενηλίκων.

Οι ερωτήσεις τους θα γίνουν πιο περίπλοκες, καθώς προσπαθούν να κατανοήσουν τη σχέση ανάμεσα στη σεξουαλικότητα και τη δημιουργία μωρών. Μπορεί να βρουν τις δικές τους εξηγήσεις για το πώς λειτουργεί το σώμα ή από πού έρχονται τα μωρά. Μπορεί, επίσης, να απευθυνθούν στους φίλους τους ή στο διαδίκτυο για απαντήσεις.

Είναι σημαντικό να βοηθήσετε το παιδί σας να κατανοήσει τη σεξουαλικότητα με έναν υγιή τρόπο. Τα μαθήματα και οι αξίες που θα μάθει σε αυτήν την ηλικία θα το συνοδεύουν και ως ενήλικα. Αυτό θα ενθαρρύνει ουσιαστικές σχέσεις στην ενήλικη ζωή.

8 έως 9 ετών. Το παιδί σας πιθανώς έχει ήδη αναπτύξει μια αίσθηση του σωστού και του λάθους. Είναι σε θέση να καταλάβει ότι το σεξ είναι κάτι που συμβαίνει ανάμεσα σε δύο ανθρώπους κατόπιν συναίνεσης και των δυο. Μπορεί να αρχίσει να ενδιαφέρεται για το πώς γνωρίστηκαν και ερωτεύτηκαν οι φροντιστές του.

Καθώς προκύπτουν ερωτήσεις σχετικά με τον έρωτα, την αγάπη και τον γάμο, μπορεί επίσης να ρωτήσουν για τις σχέσεις. Αξιοποιήστε αυτήν την περίοδο για να συζητήσετε τις απόψεις της οικογένειάς σας σχετικά με την κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ ή άλλες μη παραδοσιακές σχέσεις. Εξηγήστε ότι το να σου αρέσει ή να αγαπάς κάποιον δεν εξαρτάται από το φύλο του ατόμου και είναι διαφορετικό από το να σε ελκύει κάποιος σεξουαλικά.

Σε αυτήν την ηλικία, το παιδί σας θα περάσει από πολλές αλλαγές που θα το προετοιμάσουν για την εφηβεία. Καθώς γίνεται όλο και πιο ενήμερο για τη σεξουαλικότητά του, είναι σημαντικό να του μιλήσετε για την αναβολή της σεξουαλικής πράξης μέχρι να μεγαλώσει. Θα πρέπει, επίσης, να συζητήσετε μαζί του για τη συγκατάθεση σε σεξουαλικές δραστηριότητες.

Αυτή είναι, επίσης, η κατάλληλη ηλικία για να αρχίσετε να μιλάτε για την αντισύλληψη και τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις. Βεβαιωθείτε ότι καταλαβαίνει πώς μεταδίδονται αυτές οι ασθένειες και πώς μπορεί να προστατευτεί από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις και από την εγκυμοσύνη. Το να διδάξετε το παιδί σας να είναι σεξουαλικά υπεύθυνο είναι ένα από τα πιο σημαντικά μαθήματα της ζωής του.

Αξιοποιώντας ευκαιρίες για μάθηση

Καθημερινά γεγονότα θα σας δώσουν πολλές ευκαιρίες να μάθετε στο παιδί σας θέματα σχετικά με το σεξ. Αυτές είναι, άλλωστε, ευκαιρίες για μάθηση. Για παράδειγμα, το να μιλάτε για τα μέρη του σώματος κατά τη διάρκεια του μπάνιου θα είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από το να μιλάτε για αυτά κατά τη διάρκεια του δείπνου. Μια εγκυμοσύνη ή η γέννηση ενός νέου μωρού στην οικογένεια είναι μια καλή στιγμή να συζητήσετε πώς συλλαμβάνονται και γεννιούνται τα μωρά. Το να βλέπετε τηλεόραση με το παιδί σας μπορεί, επίσης, να είναι μια καλή στιγμή να συζητήσετε θέματα σεξουαλικότητας.

Οι στιγμές που μπορούν να γίνουν διδακτικές μπορούν να συμβούν οπουδήποτε—ενώ ψωνίζετε, στο σινεμά ή ακόμα και στο πάρκο. Αξιοποιήστε τις, όταν συμβαίνουν. Δεν χρειάζεται να μιλήσετε εκτενώς.

Μην ξεχνάτε ότι…

Το να μιλάτε για το σεξ και τη σεξουαλικότητα σας δίνει την ευκαιρία να μοιραστείτε τις γνώσεις, τις αξίες και τις πεποιθήσεις σας με το παιδί σας. Μερικές φορές το θέμα ή οι ερωτήσεις μπορεί να φαίνονται αμήχανες, αλλά το παιδί σας πρέπει να ξέρει ότι υπάρχει πάντα μια αξιόπιστη, ειλικρινής πηγή στην οποία μπορεί να απευθυνθεί για απαντήσεις—εσείς.