Όταν ένας έφηβος θέλει να εγκαταλείψει το σχολείο

«Σκέφτομαι να παρατήσω το σχολείο. Ποτέ δεν ήμουν καλός μαθητής, και δεν σκοπεύω να γίνω γιατρός ή δικηγόρος ή κάτι τέτοιο. Θέλω να γίνω μηχανικός αυτοκινήτων. Ίσως να ανοίξω δικό μου συνεργείο κάποια μέρα.»

Οι περισσότεροι γονείς πιθανότατα θα ήταν συγκλονισμένοι ή προβληματισμένοι, αν το παιδί τους ανακοίνωνε ότι σκοπεύει να εγκαταλείψει το Λύκειο. Στη σημερινή αγορά εργασίας, η έλλειψη πανεπιστημιακού πτυχίου μπορεί να αποτελεί εμπόδιο για την επαγγελματική σταδιοδρομία και την καριέρα σε μια θέση εργασίας. Η μη απόκτηση απολυτηρίου Λυκείου κλείνει ακόμη περισσότερες πόρτες. Γενικά, οι νέοι φαίνεται να κατανοούν τις οικονομικές συνέπειες της πρόωρης αποχώρησης από το σχολείο. Το ποσοστό των νέων (18-24 ετών) που εγκατέλειπαν πρόωρα την εκπαίδευση στην Ελλάδα μειώθηκε από 18,2 % το 2000 σε 13,3 % το 2005.

Μετά την υποχρεωτική εκπαίδευση, ούτε οι γονείς ούτε οι σχολικές αρχές έχουν κάποια νομική δυνατότητα να εμποδίσουν τους νέους να επιλέξουν όποια επαγγελματική επιλογή εκείνοι επιθυμούν. Μερικοί νέοι εγκαταλείπουν το σχολείο για να παντρευτούν ή επειδή έχουν αποκτήσει παιδί, ενώ άλλοι ανυπομονούν να βγάλουν ένα σταθερό εισόδημα. Ωστόσο, μπορούμε να πούμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των νέων που παρατούν το σχολείο δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν τις επιπτώσεις που ίσως έχει αυτό για την επαγγελματική τους πορεία, καθώς αισθάνονται μόνο την πρόσκαιρη ανακούφιση από κάτι που θεωρούσαν βαρετό. Γι' αυτούς, θεωρούν ότι η μη φοίτηση στο σχολείο μπορεί να είναι το πρώτο βήμα για να βρουν την κατεύθυνση στη ζωή τους. Ας είμαστε ειλικρινείς: Δεν κάνουν όλοι για ακαδημαϊκές σπουδές ή για εργασία σε δουλειά γραφείου. Τους περιμένουν άλλες ευκαιρίες. Αυτοί οι νέοι μπορούν να μάθουν ένα επάγγελμα ή να καλλιεργήσουν κάποιο καλλιτεχνικό ταλέντο, να ασχοληθούν με τον αθλητισμό ή να κάνουν κάποια άλλη προσπάθεια, και να καταλήξουν τόσο επιτυχημένοι και ικανοποιημένοι όσο και οι συνομήλικοί τους που έχουν απολυτήρια Λυκείου ή έχουν φοιτήσει ακόμα και σε κάποια πανεπιστημιακή σχολή.

Οι γονείς ενός νέου σε αυτό το σταυροδρόμι πρέπει να αξιολογήσουν με ειλικρίνεια τις δυνατότητες και τις αδυναμίες του παιδιού. Αν παρέχονταν το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα ή επιπλέον βοήθεια, θα μπορούσε να βελτιώσει τις σχολικές του επιδόσεις σε ένα αποδεκτό επίπεδο; Ή η πίεση να παραμείνει στο σχολείο θα έδινε απλώς μια παράταση σε μια άκαρπη και πιθανώς επιβλαβή κατάσταση ακόμα για τον νέο;

Τι μπορείτε να κάνετε

Στον νέο που σκέφτεται να εγκαταλείψει το σχολείο, επισημάνετε το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των αποδοχών όσων διέκοψαν το Λύκειο με εκείνους που απέκτησαν απολυτήριο Λυκείου, και μεταξύ των όσων κατέχουν απολυτήριο Λυκείου και των αποφοίτων Πανεπιστημίου.

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της Eurostat για τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2024, το μέσο διαθέσιμο ετήσιο εισόδημα αυξάνεται σημαντικά με το επίπεδο εκπαίδευσης: άτομα με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο έχουν περίπου 17.500 €, άτομα με μεσαίο επίπεδο περίπου 21.400 €, και όσοι έχουν υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης (πτυχίο πανεπιστημίου) περίπου 29.500 € μετά από φόρους και κρατήσεις. Αυτό σημαίνει ότι οι πτυχιούχοι πανεπιστημίου στην ΕΕ κερδίζουν περίπου 38 % περισσότερα από όσους έχουν μεσαίο επίπεδο και 68 % περισσότερα από όσους έχουν χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Για την Ελλάδα δεν υπάρχουν τόσο λεπτομερή στοιχεία καταλόγου εισοδήματος ανά επίπεδο εκπαίδευσης, ωστόσο οι γενικές τάσεις δείχνουν ότι η εκπαίδευση σχετίζεται με υψηλότερη απασχόληση και καλύτερες προοπτικές στην αγορά εργασίας, καθώς η απασχόληση και το εισόδημα τείνουν να αυξάνονται όσο αυξάνεται το μορφωτικό επίπεδο των ατόμων. Παράλληλα, γενικά επίπεδα εισοδήματος στην Ελλάδα δείχνουν ότι το μέσο ατομικό διαθέσιμο εισόδημα κυμαίνεται γύρω στις 11.000–12.000 € ετησίως, γεγονός που αντικατοπτρίζει το χαμηλότερο επίπεδο μισθών σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Συνεργαστείτε με το προσωπικό του σχολείου για να βελτιώσετε την εμπειρία του παιδιού σας στο σχολείο. Ίσως το παιδί σας να ενδιαφερθεί για ένα πρόγραμμα σύνδεσης εργασίας-σπουδών, που του επιτρέπει να αποκτήσει πρακτική εμπειρία σε έναν τομέα που το ενδιαφέρει, ενώ συνεχίζει στο σχολείο.

Στην Ελλάδα εφαρμόζονται προγράμματα μαθητείας και πρακτικής άσκησης για μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μέσω συνεργασιών σχολείων με δημόσιους φορείς, τα οποία προσφέρουν αμειβόμενη απασχόληση και ασφαλιστική κάλυψη, συμβάλλοντας στην ομαλή μετάβαση των νέων στην αγορά εργασίας. Υπάρχουν αρκετές ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες διοργανώνουν προγράμματα σύνδεσης των σχολείων με χώρους εργασίας και προγράμματα πρακτικής άσκησης σε μαθητές. Θα πρέπει, παράλληλα, να συμβουλευτείτε έναν ειδικό σύμβουλο επαγγελματικού προσανατολισμού. Ερευνήστε όλες τις εκδοχές πριν ο/η έφηβος/η εγκαταλείψει το σχολείο.

Αφού ένας/μια έφηβος/η αποφασίσει να εγκαταλείψει το σχολείο, δείξτε υποστήριξη - αλλά όχι οικονομική! Αν ζει στο σπίτι, επιμείνετε να πληρώνει για διαμονή και διατροφή, καθώς και για την ασφάλιση του αυτοκινήτου του και τα άλλα προσωπικά του έξοδα. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς έτσι θα κατανοήσει την ανάγκη ανεξαρτησίας.

Όταν οι γονείς επιτρέπουν σε ένα ενήλικο παιδί να ζει στο σπίτι χωρίς να συνεισφέρει οικονομικά, τρέφουν την ψευδαίσθηση του/της εφήβου ότι είναι ανεξάρτητος/η και αυτάρκης. Παράλληλα, εξαφανίζουν κάθε κίνητρο για βελτίωση, ενώ απομακρύνεται το ενδεχόμενο ο νέος να μετακομίσει σε δικό του σπίτι και να ζήσει ανεξάρτητα. Οι γονείς πρέπει να μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους να αντιμετωπίζει ρεαλιστικά την πραγματικότητα και όχι να ζει με ψευδαισθήσεις. Η συνειδητοποίηση ότι ο μισθός του μετά βίας φτάνει για τις βασικές ανάγκες - πόσο μάλλον για ψυχαγωγία και πολυτέλειες - μπορεί να αποτελέσει το κίνητρο που θα οδηγήσει πολλούς νέους να συνεχίσουν σε μια επαγγελματική τεχνική σχολή, δημόσια ή ιδιωτική, ώστε να βρουν διόδους επαγγελματικής ανάπτυξης με αντίστοιχο πτυχίο με τις ίδιες προϋποθέσεις, όπως τους αποφοίτους Λυκείου. Στην πραγματικότητα, πολλοί από όσους επέλεξαν μια τέτοια πορεία, είτε μέσω μιας τεχνικής σχολής, είτε μέσω ενός νυχτερινού σχολείου, κατάφεραν να απασχοληθούν στην αγορά εργασίας και να αντιμετωπίσουν την ανεργία. Είναι σημαντικό για τους αποθαρρυνμένους γονείς να θυμούνται ότι: Όταν εγκαταλείπει ο έφηβος το σχολείο, δεν σημαίνει κατ' ανάγκη το τέλος της εκπαίδευσής του. Μέσα από την εργασιακή εμπειρία, μπορεί να ανακαλύψει μια καριέρα που του αρέσει ή μέσα από μια τεχνική σχολή να μπορέσει να προοδεύσει.