ΔΕΠΥ και κατάχρηση ουσιών: Η σύνδεση που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Τα παιδιά και οι έφηβοι με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα, σε σύγκριση με άλλα παιδιά, να καπνίζουν, να καταναλώνουν αλκοόλ ή να κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών. Επιπλέον, είναι πιθανό να πειραματιστούν με αυτές τις ουσίες σε μικρότερη ηλικία. Ταυτόχρονα, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν διαταραχή χρήσης ουσιών.

Ωστόσο, το γεγονός ότι ένα παιδί έχει ΔΕΠΥ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα κάνει χρήση αλκοόλ ή ναρκωτικών κατά την εφηβεία. Για τους γονείς, σημαντικό είναι να γνωρίζουν ότι υπάρχει μια πιθανή σύνδεση μεταξύ των δύο. Η ενημέρωση αυτή μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση των προληπτικών προσπαθειών μέσα στην οικογένεια, ώστε τα παιδιά να αναπτύξουν υγιείς συνήθειες από νωρίς. Επίσης, είναι σημαντικό οι γονείς να αναζητούν επαγγελματική βοήθεια εάν υποψιάζονται ότι το παιδί τους αντιμετωπίζει προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών.

Γιατί οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ είναι πιο πιθανό να κάνουν κατάχρηση ναρκωτικών και αλκοόλ;

Υπάρχουν αρκετές θεωρίες προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί η ΔΕΠΥ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κατάχρησης ουσιών:

• Η παρορμητικότητα, η μειωμένη κρίση και οι ακαδημαϊκές δυσκολίες που συχνά συνδέονται με τη ΔΕΠΥ μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα έναρξης χρήσης ουσιών.
• Είναι πιθανό να υπάρχει γενετική σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και στην αυξημένη ευαισθησία για ανάπτυξη διαταραχών χρήσης ουσιών.
• Ορισμένα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν ψυχοδραστικές ουσίες ως έναν τρόπο αντιμετώπισης των δυσκολιών που βιώνουν.

Η πρώιμη παρέμβαση στη ΔΕΠΥ μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο χρήσης ουσιών

Ο χρονισμός παρέμβασης στη ΔΕΠΥ έχει σημασία. Τα παιδιά που λαμβάνουν θεραπεία σε μικρότερη ηλικία φαίνεται να έχουν μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν διαταραχές χρήσης ουσιών σε σύγκριση με εκείνα που ξεκινούν θεραπεία αργότερα. Η κατάλληλη θεραπεία μπορεί επίσης να καθυστερήσει την έναρξη χρήσης ουσιών. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αντιμετωπίζονται και άλλες ψυχικές διαταραχές που συχνά συνυπάρχουν με τη ΔΕΠΥ, όπως το άγχος ή η κατάθλιψη, καθώς η θεραπεία τους μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου χρήσης ουσιών.

Είναι τα διεγερτικά φάρμακα του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ) που χορηγούνται στη ΔΕΠΥ εθιστικά;

Τα διεγερτικά του ΚΝΣ θεωρούνται θεραπεία «πρώτης γραμμής» για τη ΔΕΠΥ. Μέχρι σήμερα, καμία μελέτη δεν έχει δείξει ότι η θεραπεία με διεγερτικά φάρμακα αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαταραχών χρήσης ουσιών. Ωστόσο, αυτές οι ουσίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν με λανθασμένο τρόπο, να γίνει κατάχρησή τους ή να δοθούν σε άλλα άτομα χωρίς ιατρική συνταγή. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται στενή παρακολούθηση της θεραπείας, ώστε να προλαμβάνεται η πιθανή κακή χρήση των φαρμάκων.

Ορισμένοι τύποι φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα κακής χρήσης σε σύγκριση με άλλους. Για παράδειγμα, τα διεγερτικά φάρμακα βραχείας δράσης χρησιμοποιούνται καταχρηστικά συχνότερα από τα φάρμακα μακράς δράσης ή από τα μη διεγερτικά φάρμακα. Συζητήστε με τον/την γιατρό σας για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους και τα οφέλη των διαφορετικών τύπων φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της ΔΕΠΥ.

Το έφηβο παιδί σας έχει ΔΕΠΥ, πρόβλημα με τα ναρκωτικά, ή και τα δύο;

Η χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που μοιάζουν με εκείνα της ΔΕΠΥ, όπως:

• Δυσκολίες συγκέντρωσης
• Δυσκολία στην ολοκλήρωση εργασιών
• Αποδιοργάνωση
• Προβλήματα ύπνου
• Δυσκολίες στην όρεξη για τροφή
• Απομάκρυνση από κοινωνικές δραστηριότητες
• Απώλεια ενδιαφέροντος για το σχολείο

Εάν παρατηρήσετε νέα συμπτώματα ή μια ξαφνική αλλαγή στα συμπτώματα της ΔΕΠΥ κατά την εφηβεία, είναι σημαντικό να το συζητήσετε με τον παιδίατρο ή τον γιατρό του παιδιού σας. Μία σημαντική διαφορά είναι ότι η ΔΕΠΥ εμφανίζεται ήδη από τα πρώτα σχολικά χρόνια, ενώ οι περισσότερες διαταραχές που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών εμφανίζονται αργότερα, συνήθως κατά την εφηβεία, και όχι στα πρώτα χρόνια του δημοτικού σχολείου.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς:

• Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στις αλλαγές της συμπεριφοράς, ακόμα κι αν αρχικά φαίνεται ότι μπορεί να σχετίζεται με τη ΔΕΠΥ.
• Μιλήστε με το παιδί σας για την ασφαλή και υπεύθυνη συμπεριφορά. Οι γονείς μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως θετικό πρότυπο, αποφεύγοντας τη χρήση καπνού, αλκοόλ ή παράνομων ουσιών ή παράνομες ουσίες.
• Είναι σημαντικό να γνωρίζετε τους φίλους και τις παρέες του παιδιού σας. Αν συναναστρέφεται άτομα που κάνουν χρήση ναρκωτικών, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να εκτεθεί και το ίδιο σε τέτοιες ουσίες.
• Συζητήστε με το παιδί σας τη σημασία της σωστής χρήσης όλων των φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ, ακριβώς όπως έχουν συνταγογραφηθεί. Για οποιεσδήποτε παρενέργειες ή ανησυχίες, συμβουλευτείτε τον παιδίατρο ή τον γιατρό του παιδιού σας.
• Η διαμοίραση, πώληση ή διανομή συνταγογραφούμενων φαρμάκων είναι παράνομη και επικίνδυνη. Παρακολουθείτε προσεκτικά τη χρήση των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ, καθώς η κατάχρηση συνταγογραφούμενων φαρμάκων μεταξύ των εφήβων αυξάνεται. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας γνωρίζει ότι δεν πρέπει ποτέ να δίνει τα φάρμακά του σε άλλους.
• Μην αποθηκεύετε τα φάρμακα σε κοινόχρηστους χώρους, όπως το μπάνιο ή την κουζίνα, όπου μπορεί να είναι ορατά ή εύκολα προσβάσιμα. Φροντίστε να φυλάσσονται σε ασφαλές σημείο, κατά προτίμηση κλειδωμένα, και να παρακολουθείτε την πρόσβαση σε αυτά..
• Βοηθήστε το παιδί σας να μάθει να διαχειρίζεται τη ΔΕΠΥ και τη θεραπεία του με υπευθυνότητα. Είναι σημαντικό να κατανοεί την κατάστασή του και να γνωρίζει ότι μπορεί να αντιμετωπίζει αυξημένο κίνδυνο για ορισμένες δυσκολίες, ώστε να αναπτύξει στρατηγικές προστασίας και αυτοφροντίδας.