Το άγχος που αντιμετωπίζουν οι έφηβοι με χρόνια ασθένεια ή αναπηρία

Αμέσως μετά τη διάγνωση, αναμένεται ο έφηβός σας να κάνει αμέτρητες ερωτήσεις:

• «Θα επηρεάσει αυτό την εμφάνισή μου;»
• «Θα χρειαστεί να λείπω από το σχολείο συχνά;»
• «Μη μου πεις ότι δεν θα μπορώ να παίξω στην ομάδα ποδοσφαίρου φέτος!»
• «Κι αν τα άλλα παιδιά γελάσουν με μένα, επειδή η χημειοθεραπεία θα μου προκαλέσει τριχόπτωση;»

Αυτές οι ερωτήσεις μπορεί να απαιτούν προσεκτικές και καλά ενημερωμένες απαντήσεις. Λάβετε υπόψη ότι οι φόβοι των νέων για ιατρικά θέματα μπορεί να βασίζονται σε λανθασμένες πληροφορίες. Αυτό που χρειάζεται να ακούσει τόσο από τον γιατρό όσο και από τους γονείς του είναι ότι υπάρχουν περισσότερες από εκατό μορφές καρκίνου—πολλές από τις οποίες είναι ιδιαίτερα θεραπεύσιμες. Επιπλέον, η πρόγνωση για τους κακοήθεις όγκους στα παιδιά τείνει να είναι πιο ευνοϊκή από ό,τι για τους ενηλίκους. Μια άλλη συχνή πηγή άγχους είναι οι επερχόμενες ιατρικές εξετάσεις και διαδικασίες. Ένα δεκατετράχρονο αγόρι που πρόκειται να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία (MRI) είναι απόλυτα πεπεισμένο ότι η εξέταση θα πονέσει. Είναι βέβαιο ότι θα πονέσει: «Είδες το μέγεθος αυτού του μηχανήματος; Ή τι γίνεται αν με χτυπήσει και δεχθώ ραδιενέργεια;!»

Ο σαρωτής είναι ένα εντυπωσιακό εξάρτημα, αυτό είναι σίγουρο, αλλά θα ανακουφιστεί όταν ακούσει ότι η MRI χρησιμοποιεί ηλεκτρομαγνητική ενέργεια, όχι ακτινοβολία, για να απεικονίσει το σώμα. Δεν θα νιώσει κανένα πόνο και δε θα εκτεθεί σε ραδιενέργεια. Παρόλα αυτά, ένα παιδί που είναι επιρρεπές στην κλειστοφοβία μπορεί να πανικοβληθεί, όταν ο κινητός πίνακας εξέτασης το εισάγει στον στενό σωλήνα. Οι γονείς, ως υποστηρικτές του παιδιού στο ιατρικό σύστημα, θα πρέπει να ενημερώσουν τον γιατρό εκ των προτέρων για τον φόβο του στους κλειστούς χώρους. Μπορεί να συνταγογραφήσει ένα ήπιο, βραχύβιο ηρεμιστικό για λήψη πριν από την εξέταση ή να κανονίσει τη χρήση ενός «ανοικτού» σαρωτή MRI.

Για να μάθετε τι μπορεί να περιμένει το παιδί σας, ζητήστε από τον γιατρό ή από τις νοσοκόμες να σας περιγράψουν τη διαδικασία βήμα προς βήμα. Πολλές ιατρικές μονάδες παρέχουν εκ των προτέρων ενημερωτικά, εικονογραφημένα φυλλάδια.

Ένας έφηβος θα πρέπει να αισθάνεται ότι μπορεί πάντα να μοιραστεί αυτό που τον ανησυχεί. Όμως, τα παιδιά δεν λένε πάντα αυτό που σκέφτονται. Εκτός από το να είμαστε ενεργοί, συμπονετικοί ακροατές, πρέπει να προβλέπουμε τι μπορεί να αισθάνονται.

«Αγάπη μου, φαίνεσαι λίγο πεσμένος σήμερα. Ξέρω ότι το να έχεις διαβήτη είναι μερικές φορές δύσκολο για σένα..».

«Ναι, λίγο πεσμένος… Πολύ είμαι, πραγματικά».

« Τι είναι αυτό που σε απασχολεί; Ίσως μπορώ να βοηθήσω».

«Απλώς φοβάμαι, αυτό είναι όλο».

«Φοβάσαι για το μέλλον;».

«Ναι, αυτό. Κι αν μου συμβεί ένα από αυτά τα τρομερά πράγματα που συμβαίνουν στους διαβητικούς, όπως να χάσω την όρασή μου; Ή κι αν ο διαβήτης μου βλάψει τα νεφρά; Δεν θέλω να χρειαστεί να μπω σε μια από αυτές τις μηχανές τεχνητού νεφρού. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι είμαι δεκαεπτά ετών και πρέπει να ανησυχώ για αυτά τα πράγματα. Δεν είναι δίκαιο!».

Ίσως τίποτα από όσα λέμε να μην εξαφανίσει τη θλίψη, την πικρία ή τον θυμό του παιδιού μας για το ότι του προέκυψε ένα πρόβλημα υγείας. Ωστόσο, το να ακούμε χωρίς να κρίνουμε και να του δείχνουμε ότι μπορεί να μιλήσει μαζί μας ανά πάσα στιγμή είναι ωφέλιμο. Για έναν νέο, η συνειδητοποίηση ότι μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τα συναισθήματά του, χωρίς να του λένε «Δεν πρέπει να νιώθεις θυμωμένος, καταθλιπτικός, κλπ», είναι από μόνη της ψυχολογικά θεραπευτική.

Η ειλικρίνεια είναι η καλύτερη πολιτική

Μερικοί γονείς αποκρύπτουν σκόπιμα όλες τις λεπτομέρειες της ασθένειας από το νεαρό ασθενή, ενεργώντας υπό την παρανόηση ότι προστατεύουν το παιδί τους από δυνητικά καταστροφικές ειδήσεις. Οι σοβαρά άρρωστοι έφηβοι γνωρίζουν ενστικτωδώς για την κατάστασή τους. Κατά ειρωνικό τρόπο, συχνά αποφεύγουν να το συζητήσουν με τη μαμά και τον μπαμπά για τον ίδιο ουσιαστικά λόγο: να προστατέψουν τους θλιμμένους γονείς τους.

Πώς το γνωρίζουν; Το σώμα τους τους το λέει. Επιπλέον, ανεξάρτητα από το πόσο προσεκτικοί είναι οι ενήλικες γύρω τους, τα παιδιά παρατηρούν τις αντιδράσεις των ενηλίκων. Τελικά, η απόκρυψη της αλήθειας από ένα άρρωστο άτομο σχετικά με τη κατάσταση της υγείας του μπορεί να λειτουργήσει εις βάρος του. Ακόμη περισσότερο στο πλαίσιο μιας θανατηφόρας ασθένειας. Τα παιδιά χρειάζεται να μιλούν για το τι νιώθουν—συμπεριλαμβανομένων των φόβων τους, των αντιλήψεών τους για τον ίδιο τον θάνατο αλλά και τη στιγμή που κάποιος πεθαίνει. Ό,τι έχουν στο μυαλό τους. Κανείς δεν θα πρέπει να τους στερεί το δικαίωμα να μιλούν για αυτά τα θέματα.

Από την άλλη πλευρά, αν και είναι σημαντικό να απαντάμε ειλικρινά στις ερωτήσεις, προσπαθήστε να δίνετε έμφαση στο θετικό, όποτε είναι δυνατόν. Ας επιστρέψουμε στο προηγούμενο παράδειγμα του εφήβου διαβητικού που ανησυχεί ότι μπορεί να αναπτύξει μια σοβαρή μακροπρόθεσμη επιπλοκή. Η μητέρα και ο πατέρας του μπορεί να πουν κάτι τέτοιο:

«Ο γιατρός δεν ξέρει με σιγουριά τι θα συμβεί σε χρόνια από τώρα. Αλλά τα περισσότερα παιδιά με διαβήτη ζουν κανονικά στο μέλλον. Είμαστε βέβαιοι ότι θα συμβεί και σε εσένα το ίδιο. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνεις υγιής, διατηρώντας τα σάκχαρα του αίματος σου σε φυσιολογικά επίπεδα. Ποτέ μη νομίσεις ότι είσαι μόνος σ' αυτό. Εμείς είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε, και το ίδιο και τα αδέρφια σου».

Συμβουλές για τη μείωση του άγχους

• Τεχνικές όπως η βαθιά αναπνοή, η διαδοχική χαλάρωση μυών και η απεικόνιση μπορούν να βοηθήσουν να ηρεμήσουν τα τεταμένα νεύρα πριν και κατά τη διάρκεια ιατρικών πράξεων.
• Εξηγήστε στον έφηβό σας την τεχνική της διακοπής σκέψης, η οποία θα του επιτρέψει να ελέγχει το μυαλό του και όχι το αντίθετο. Κάθε φορά που εμφανίζεται μια αρνητική σκέψη—για παράδειγμα, σχετικά με μια επικείμενη ένεση—ο έφηβος μπορεί να διατάξει κυριολεκτικά το μυαλό του να αλλάξει τρόπο σκέψης. «Εντάξει, σταμάτα το! Κόψε αυτή τη σκέψη τώρα αμέσως! Σκέψου κάτι άλλο». Μπορεί να ακούγεται υπερβολικά απλοϊκό, αλλά με την εξάσκηση, αυτή η μέθοδος μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματική.

​