Όλα τα παιδιά αισθάνονται άγχος ή ανησυχία κάποιες φορές. Για μερικά παιδιά, οι αγχώδεις σκέψεις δεν φεύγουν. Μαζί με αυτές τις σκέψεις, το παιδί ή ο έφηβός σας μπορεί να αισθάνεται μια έντονη ανάγκη να επαναλαμβάνει πολύ συγκεκριμένες ενέργειες. Μπορεί να μην μπορούν να εξηγήσουν γιατί, αλλά συχνά αισθάνονται ότι το κάνουν για να προστατεύσουν τον εαυτό τους ή κάποιον που αγαπούν.

Αυτό το μοτίβο επαναλαμβανόμενων σκέψεων και συμπεριφορών μπορεί να σημαίνει ότι ένα παιδί παλεύει με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ή ΙΨΔ. Οι γονείς και οι κηδεμόνες είναι συχνά οι πρώτοι που παρατηρούν πιθανά σημάδια ΙΨΔ στα παιδιά. Εφόσον η έγκαιρη φροντίδα είναι το κλειδί για την υποστήριξη της υγείας ενός παιδιού σε όλη τη ζωή του, είναι σημαντικό να αναλάβετε δράση αν ανησυχείτε ότι το παιδί σας μπορεί να έχει ΙΨΔ.

Ορίστε τι πρέπει να γνωρίζετε για αυτή την κατάσταση και τι να κάνετε αν πιστεύετε ότι το παιδί σας μπορεί να χρειάζεται βοήθεια.

Κατανόηση του τι είναι η ΙΨΔ (και τι δεν είναι)

Η ΙΨΔ είναι μια αγχώδης διαταραχή που επηρεάζει περίπου το 1% έως 3% όλων των παιδιών και εφήβων. Συχνά επηρεάζει παιδιά που έχουν και άλλες αναπτυξιακές-συμπεριφορικές παθήσεις, όπως ΔΕΠΥ, κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, ή διατροφικές διαταραχές.

Οι άνθρωποι μερικές φορές συγχέουν την ΙΨΔ με μια προσωπική προτίμηση για να κρατούν τα πράγματα τακτοποιημένα, καθαρά και οργανωμένα. Στην πραγματικότητα όμως, η ΙΨΔ είναι μια εγκεφαλική διαταραχή που δεν αφήνει περιθώριο επιλογής.

Τα παιδιά με ΙΨΔ ζουν με ανεπιθύμητες (εμμονικές) σκέψεις που τα γεμίζουν με φόβο και άγχος. Αυτές οι σκέψεις πυροδοτούν ισχυρές παρορμήσεις (ψυχαναγκασμούς) να κάνουν πράγματα που πιστεύουν ότι θα τα προστατεύσουν ή κάποιον για τον οποίο νοιάζονται, ή τουλάχιστον θα κάνουν τις κακές σκέψεις να φύγουν για λίγο.

Ένα παιδί με ΙΨΔ μπορεί να ελέγχει ψυχαναγκαστικά πόρτες και παράθυρα για να κρατήσει ασφαλείς τους αγαπημένους του, ή να πλένει τα χέρια του ξανά και ξανά, επιμένοντας ότι η βρομιά και τα μικρόβια μπορεί να το βλάψουν. Μπορεί να μετράει δυνατά ή να επαναλαμβάνει μια σειρά από λέξεις, πιστεύοντας ότι κάτι κακό θα συμβεί αν δεν το κάνει. Ενέργειες όπως αυτές μπορεί να μην φαίνονται λογικές, αλλά ο εγκέφαλος του παιδιού στέλνει ισχυρά σήματα που είναι σχεδόν αδύνατο να αγνοήσει.

Μια πιο προσεκτική ματιά στα συμπτώματα της ΙΨΔ

Οι ανησυχίες σχετικά με την ΙΨΔ συχνά ξεκινούν όταν οι γονείς, οι κηδεμόνες ή οι δάσκαλοι παρατηρούν ότι ένα παιδί ή ένας έφηβος:

Κάνει πράγματα ξανά και ξανά μέχρι να είναι «ακριβώς σωστά»
Τακτοποιεί ή διατάσσει αντικείμενα με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο
Αμφισβητεί, κρίνει ή επικρίνει τον εαυτό του αυστηρά
Ζητά συνεχώς συγγνώμη ή αναζητά επιβεβαίωση
Έχει έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις σε μικροπράγματα
Δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις, ακόμα και για ασήμαντα πράγματα

Τα παιδιά με ΙΨΔ μπορεί να δυσκολεύονται να κοιμηθούν, να ετοιμαστούν για το σχολείο και άλλες δραστηριότητες εγκαίρως ή να ολοκληρώσουν τις εργασίες και τις καθημερινές τους υποχρεώσεις. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να ξαγρυπνούν, προσπαθώντας να ολοκληρώσουν εργασίες που δεν κατάφεραν νωρίτερα. Αυτά τα μοτίβα μπορεί να πυροδοτήσουν οικογενειακές συγκρούσεις, προκαλώντας επιπλέον άγχος στα παιδιά, τους γονείς και ακόμα και στα αδέλφια.

Εύρεση βοήθειας για το παιδί σας με ΙΨΔ

Συζητήστε με τον/την παιδίατρό σας αν ανησυχείτε ότι το παιδί σας μπορεί να έχει ΙΨΔ. Οι παιδίατροι είναι εξοικειωμένοι με τις αγχώδεις διαταραχές σε παιδιά και εφήβους και μπορούν να σας υποστηρίξουν, εσάς και την οικογένειά σας, στην εξασφάλιση της κατάλληλης διαγνωστικής αξιολόγησης και φροντίδας.

Ο γιατρός του παιδιού σας μπορεί να σας παραπέμψει σε έναν ειδικό αναπτυξιακής-συμπεριφορικής - ψυχικής υγείας, ο οποίος θα αναζητήσει συγκεκριμένα σημεία που υποδεικνύουν διάγνωση ΙΨΔ.

Γενικά, η ΙΨΔ διαγιγνώσκεται όταν:

Ένα παιδί δεν μπορεί να ελέγξει τις φοβικές σκέψεις και τις ψυχαναγκαστικές του πράξεις
- Αφιερώνει τουλάχιστον μία ώρα την ημέρα αντιμετωπίζοντάς τα
- Οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές και τελετουργίες δεν του προσφέρουν ευχαρίστηση ή ικανοποίηση (αν και μπορεί να αισθάνεται στιγμιαία ανακούφιση)
Τα συμπτώματα προκαλούν σημαντικές δυσκολίες στο σχολείο, στο σπίτι και στις σχέσεις του παιδιού με άλλους

Πώς αντιμετωπίζεται η ΙΨΔ σε παιδιά και εφήβους

Η έγκαιρη ανίχνευση και θεραπεία της ΙΨΔ μπορεί να προσφέρει στο παιδί σας ένα σημαντικό πλεονέκτημα στην εκμάθηση νέων δεξιοτήτων που μπορούν να μειώσουν την επίδραση της διαταραχής στην καθημερινή ζωή.

Πολλά παιδιά με ΙΨΔ ωφελούνται από μια μορφή γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας που ονομάζεται έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης (ΕΠΑ). Αυτή η θεραπεία τα βοηθά να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους χωρίς να ενδίδουν σε ψυχαναγκαστικές αντιδράσεις. Στην ΕΠΑ, ένας εκπαιδευμένος επαγγελματίας, όπως παιδοψυχίατρος, ψυχολόγος ή κοινωνικός λειτουργός, μπορεί σταδιακά να εκθέσει το παιδί σε μια επαναλαμβανόμενη σκέψη σε ένα ασφαλές περιβάλλον, δίνοντάς του την ευκαιρία να δει ότι δεν συμβαίνουν άσχημα πράγματα όταν δεν προχωρά αυτόματα στις συνηθισμένες συμπεριφορές του. Σταδιακά, αυτό μειώνει το άγχος και δίνει στα παιδιά μια μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου πάνω στις σκέψεις και τις πράξεις τους.

Ένα υποσύνολο παιδιών ωφελείται από τον συνδυασμό της θεραπείας μέσω συζήτησης με μια καθημερινή φαρμακευτική αγωγή για να ελεγχθούν τα συμπτώματα και να ενισχυθούν υγιείς προσαρμογές.

Συνεργαζόμενοι ως οικογένεια για να υποστηρίξετε το παιδί σας (και ο ένας τον άλλον)

Υπάρχουν πολλά πράγματα που τα μέλη της οικογένειας μπορούν να κάνουν για να δημιουργήσουν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για παιδιά με ΙΨΔ. Ακολουθούν μερικές προτάσεις για να λάβετε υπόψη.

Αναθεωρήστε τον τρόπο που βλέπετε τα πράγματα. Βοηθά να θυμόμαστε ότι τα παιδιά με ΙΨΔ δεν έχουν πλήρη έλεγχο πάνω στις σκέψεις και τις πράξεις τους. Αν τα μέλη της οικογένειας μπορούν να δουν τους φόβους και τις ψυχαναγκαστικές ενέργειες ως συμπτώματα της ΙΨΔ, και όχι ως επιλογές που κάνει το παιδί, θα είναι πιο εύκολο να αποφύγουν την κριτική και την κατακραυγή. Έτσι, μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να διαχειριστεί τα συμπτώματά του, αντί να τα κρύβει από ντροπή ή φόβο.
Ασχοληθείτε με το άγχος σε οικογενειακό επίπεδο. Τα συμπτώματα της ΙΨΔ χειροτερεύουν όταν τα γενικότερα επίπεδα στρες και άγχους είναι υψηλά. Η υιοθέτηση οικογενειακών πρακτικών, όπως ώρες ησυχίας, τακτικά γεύματα, χαλαρωτικές ρουτίνες ύπνου και άλλες μορφές αυτοφροντίδας, θα ωφελήσουν τα παιδιά με ΙΨΔ.
Σκεφτείτε να δημιουργήσετε ένα οικογενειακό συμβόλαιο. Πρόκειται για μια συμφωνία που περιγράφει συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους μπορείτε να ενισχύσετε τις θετικές δεξιότητες που μαθαίνει το παιδί σας στη θεραπεία, ενώ ταυτόχρονα προάγετε την οικογενειακή αρμονία. Η ύπαρξη ενός συμβολαίου μπορεί να ανακουφίσει τις συγκρούσεις που ενδέχεται να έχουν δημιουργηθεί με το πέρασμα του χρόνου, καθώς οι οικογενειακές ρουτίνες εστίαζαν υπερβολικά στα συμπτώματα ή τις απαιτήσεις του παιδιού που προκαλούνταν από την ΙΨΔ. Μπορείτε να καθορίσετε τι θα κάνουν και τι δεν θα κάνουν τα μέλη της οικογένειας όταν ένα παιδί αισθάνεται άγχος, καθώς και τρόπους για να προσφέρετε επαίνους και ενθάρρυνση για την πρόοδό του.
Βρείτε υποστήριξη για τον εαυτό σας. Η ανατροφή ενός παιδιού με ΙΨΔ μπορεί να είναι πολύ δύσκολη. Γι' αυτό πολλοί γονείς και κηδεμόνες αναζητούν ομάδες υποστήριξης, όπου μπορούν να μιλήσουν ελεύθερα για τις ανησυχίες τους και να μάθουν τι λειτουργεί για άλλες οικογένειες. Ρωτήστε τον/την παιδίατρό σας για πόρους που μπορούν να σας βοηθήσουν να διαχειριστείτε το δικό σας επίπεδο άγχους – ένα βήμα που θα ωφελήσει και εσάς και το παιδί σας.