Ένα 8χρονο παιδί που παίζει την πρώτη του σεζόν σε ομάδα ποδοσφαίρου υφίσταται ξαφνική καρδιακή ανακοπή μετά την προπόνηση. Η καρδιά ενός 10χρονου παύει να χτυπά ακριβώς τη στιγμή που κάνει την πολυπόθητη κάθοδο στη νεροτσουλήθρα. Ένας 14χρονος μαθητής που βρίσκεται στο μάθημα των μαθηματικών καταρρέει στο πάτωμα χωρίς να ανταποκρίνεται. Ένας 16χρονος μαθητής λυκείου που παίζει μπάσκετ καταρρέει στο παρκέ αμέσως μετά το νικητήριο σουτ.

Η αιφνίδια καρδιακή ανακοπή είναι σπάνια στους νέους, αλλά μπορεί να συμβεί. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών (CDC), περίπου 2.000 νέοι, φαινομενικά υγιείς άνθρωποι κάτω των 25 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής πεθαίνουν κάθε χρόνο από ξαφνική καρδιακή ανακοπή. Αυτοί οι θάνατοι αφήνουν πίσω τους μια τεράστια και καταστροφική επίδραση στις οικογένειες και τις κοινότητες. Ωστόσο, υπάρχουν τρόποι για να εντοπιστούν οι παράγοντες κινδύνου για αιφνίδιο καρδιακό θάνατο, ώστε να προληφθούν τέτοιες τραγωδίες.

Τι είναι η καρδιακή ανακοπή;

Η Αιφνίδια Καρδιακή Ανακοπή (ΑΚΑ) είναι μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση έκτακτης ανάγκης που προκύπτει από μια «αιφνίδια και απρόσμενη απώλεια της καρδιακής λειτουργίας, η οποία οδηγεί σε απώλεια συνείδησης και κατάρρευση». Η ΑΚΑ μπορεί να αποβεί θανατηφόρα εάν δεν αντιμετωπιστεί εντός λίγων λεπτών. Η επιβίωση εκτός νοσοκομείου εξαρτάται από το αν οι παρευρισκόμενοι καλέσουν έγκαιρα το 166 (112), καθώς και από την άμεση παρέμβαση των παρευρισκομένων, όπως η έναρξη καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και ή χρήση αυτόματου απινιδωτή.

Υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια πριν συμβεί αιφνίδια καρδιακή ανακοπή;

Όταν η ΑΚΑ συμβαίνει σε φαινομενικά υγιείς νέους, συνήθως δεν υπάρχει εμφανής τραυματισμός ή ιατρικοί λόγοι που να γνωρίζουν ο ασθενής ή η οικογένεια. Μερικοί νέοι που υφίστανται ΑΚΑ μπορεί να είχαν προηγουμένως εμφανίσει συμπτώματα που σχετίζονται με την καρδιά, όπως δύσπνοια, πόνο στο στήθος ή λιποθυμία, που δεν θεωρήθηκαν απειλητικά για τη ζωή. Άλλοι δεν είχαν ποτέ κανένα σύμπτωμα καρδιακών προβλημάτων μέχρι το επεισόδιο της ΑΚΑ.

Πότε μπορεί να συμβεί αιφνίδιος καρδιακός θάνατος σε νέους;

Η αιφνίδια καρδιακή ανακοπή θεωρείται ότι είναι μια από τις κύριες αιτίες θανάτου σε νέους αθλητές, αλλά επηρεάζει και νέους που δεν ασχολούνται με οργανωμένο αθλητισμό. Μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια της άσκησης ή σε κατάσταση ηρεμίας ή ακόμη και κατά τη διάρκεια του ύπνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, νέοι μπορεί να πεθάνουν από καρδιακή ανακοπή ημέρες ή εβδομάδες μετά το συμβάν λόγω εγκεφαλικής βλάβης που προκλήθηκε κατά τη διάρκεια της ΑΚΑ.

Τι προκαλεί την αιφνίδια καρδιακή ανακοπή σε νέους;

Δεν είναι γνωστές όλες οι αιτίες της αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής σε παιδιά και νέους ενήλικες, αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν:

Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Συνήθως κληρονομική και συχνά αδιάγνωστη, αυτή είναι η πιο συνηθισμένη καρδιαγγειακή αιτία της αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής σε νέους. Τα μυϊκά κύτταρα στις κάτω κοιλότητες της καρδιάς, που ονομάζονται κοιλίες, έχουν παχυνθεί. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αρρυθμία , ειδικά κατά τη διάρκεια της άσκησης. Άλλοι τύποι παιδιατρικών μυοκαρδιοπαθειών μπορεί, επίσης, να παίζουν ρόλο.
Ανωμαλίες των στεφανιαίων αρτηριών. Ανωμαλίες στον τρόπο με τον οποίο οι στεφανιαίες αρτηρίες συνδέονται με την καρδιά μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη αιμάτωση της καρδιάς κατά τη διάρκεια άσκησης και να προκαλέσουν καρδιακή ανακοπή. Οι νέοι με ανωμαλίες των στεφανιαίων αρτηριών συνήθως γεννιούνται με αυτές, αλλά ενδέχεται να μην παρατηρήσουν κανένα σύμπτωμα μέχρι να μεγαλώσουν.
Πρωτογενείς αρρυθμίες. Σε άτομα με δομικά φυσιολογική καρδιά, η αιφνίδια καρδιακή ανακοπή μπορεί μερικές φορές να προκληθεί από μη διαγνωσμένες γενετικές παθήσεις της ηλεκτρικής αγωγιμότητας της καρδιάς. Για παράδειγμα, αυτές περιλαμβάνουν:
- Σύνδρομο μακρού QT. Μια διαταραχή του καρδιακού ρυθμού που μπορεί να προκαλέσει ταχεία και χαοτική καρδιακή λειτουργία.
- Σύνδρομο Wolff-Parkinson-White. Μια επιπλέον ηλεκτρική δίοδος στην καρδιά δημιουργεί μια παράκαμψη που μπορεί να την κάνει να χτυπά πολύ γρήγορα, συνεπώς ο/η ασθενής να έχει αυξημένους παλμούς.
Αρρυθμιογόνος δυσπλασία δεξιάς κοιλίας. Σε αυτή την κληρονομική πάθηση, μέρος του καρδιακού μυϊκού ιστού αντικαθίσταται από ουλώδη ιστό.
Μυοκαρδίτιδα. Συνήθως προκαλείται από λοίμωξη και σημαίνει ότι οι τοίχοι της καρδιάς φλεγμαίνουν. Οι περισσότερες περιπτώσεις μυοκαρδίτιδας σε παιδιά καταγράφονται όταν ένας ιός, όπως ο εντεροϊός, εισέρχεται στην καρδιά. Μπορεί, επίσης, να προκληθεί από βακτηριακές, μυκητιασικές ή παρασιτικές λοιμώξεις, καθώς και από αλλεργικές αντιδράσεις σε ορισμένα φάρμακα.
Σύνδρομο Marfan. Αυτή η νόσος του συνδετικού ιστού μπορεί να οδηγήσει σε ρήξεις στην αορτή. Τα άτομα που γεννιούνται με αυτή την πάθηση, τείνουν να είναι ψηλά και να έχουν μακριά χέρια, αλλά μπορεί να μην αντιληφθούν ότι πάσχουν.
Η Commotio Cordis προκαλείται από ένα χτύπημα στο στήθος ακριβώς πάνω από την καρδιά που ατυχώς συγχρονίζονται με συγκεκριμένα σημεία του καρδιακού κύκλου. Μπορεί να συμβεί σε παιδιά με απολύτως φυσιολογική καρδιά. Η commotio cordis είναι πιο συχνή σε αθλήματα με εκτοξευόμενα αντικείμενα όπως το μπέιζμπολ και το χόκεϊ επί πάγου.

Υπάρχουν τρόποι για την πρόληψη του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου;

Υπάρχουν μέτρα που μπορούν να λάβουν οι οικογένειες και οι κοινότητες για να μειώσουν τον κίνδυνο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου στους νέους:

Τακτικές προληπτικές επισκέψεις και προαθλητικό έλεγχος. Όλα τα παιδιά χρειάζονται τακτικές προληπτικές επισκέψεις στον/στην Ιατρό τους. Αυτές οι επισκέψεις αποτελούν μια ευκαιρία για μια πλήρη φυσική εξέταση και λήψη λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού ώστε να εντοπιστούν παράγοντες κινδύνου που μπορεί να συμβάλουν στην αιφνίδια καρδιακή ανακοπή. Ο προαθλητικός έλεγχος πριν τη συμμετοχή σε αθλήματα είναι, επίσης, σημαντικός, ακόμα και αν ένα παιδί δεν ασχολείται με οργανωμένα αθλήματα, καθώς το μάθημα της γυμναστικής και οι δραστηριότητες αναψυχής μπορεί - και πρέπει - να περιλαμβάνουν πολλή άσκηση! Κατά τις προληπτικές επισκέψεις/επισκέψεις προαθλητικού ελέγχου, πιθανότατα να συμπληρωθεί ένα ερωτηματολόγιο για γονείς και νέα άτομα που θα βοηθήσει τον/την Ιατρό να αποφασίσει αν είναι απαραίτητη η παραπομπή σε Καρδιολόγο.
Mάθετε το οικογενειακό σας ιστορικό. Συγκεντρώστε το ιστορικό καρδιαγγειακής υγείας των συγγενών σας (παιδιά, αδέλφια, γονείς, θείες και θείοι, ανιψιές και ανιψιοί, παππούδες και γιαγιάδες, ξαδέλφια) και μοιραστείτε το με τον/την Παιδίατρό σας. Αυτό μπορεί να τον/την βοηθήσει στον καθορισμό των ερωτήσεων για λήψη στοχευμένου ιστορικού κατά τις προληπτικές επισκέψεις και τον προαθλητικό έλεγχο.
Εκπαίδευση σε πρώτες βοήθειες και χρήση αυτόματων εξωτερικών απινιδωτών. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής υποστηρίζει την εκπαίδευση στην παροχή πρώτων βοηθειών για βασική υποστήριξη της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ), για μαθητές και σχολικό προσωπικό. Επίσης, ενθαρρύνει την παρουσία αυτόματων εξωτερικών απινιδωτών κοντά σε αθλητικές εγκαταστάσεις και χώρους προπόνησης. Σε περιπτώσεις αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής, οι αυτόματοι εξωτερικοί απινιδωτές μπορούν γρήγορα να δώσουν ηλεκτρικό σοκ για να επαναφέρουν τον καρδιακό ρυθμό στο φυσιολογικό.

Παράγοντες κινδύνου για αιφνίδιο καρδιακό θάνατο που απαιτούν περαιτέρω έλεγχο:

Οικογενειακό ιστορικό απρόσμενου ή ανεξήγητου αιφνίδιου θανάτου σε μέλος της οικογένειας ηλικίας κάτω των 50 ετών, το οποίο κατά τα άλλα ήταν υγιές
Μέλος της οικογένειας με κληρονομική μυοκαρδιοπάθεια ή διαταραχή αγωγιμότητας
Πόνος στο στήθος κατά τη διάρκεια άσκησης
Αρρυθμία με άγνωστη αιτία
Λιποθυμία ή απώλεια αισθήσεων ή επιληπτική κρίση χωρίς προειδοποίηση ή κατά τη διάρκεια άσκησης
Συγγενής καρδιοπάθεια (συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που έχουν διορθωθεί χειρουργικά)

Πρέπει όλοι οι νέοι να ελεγχθούν για τον κίνδυνο αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής;

Δεν συνιστάται επί του παρόντος η διενέργεια μαζικών ελέγχων, όπως ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) και ηχοκαρδιογράφημα (υπερηχογράφημα της καρδιάς) σε όλους τους νέους ή στους αθλητές για την αναγνώριση παραγόντων κινδύνου για αιφνίδιο θάνατο. Ο λόγος είναι ότι τα υψηλά ποσοστά ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων μπορεί να προκαλέσουν άσκοπη ανησυχία και άγχος και επιπλέον εξετάσεις. Επίσης, δεν μπορούν να εντοπιστούν όλα τα περιστατικά μέσω αυτών των εξετάσεων.

Ωστόσο, η αναγνώριση προειδοποιητικών σημείων και παραγόντων κινδύνου, η ακριβής καταγραφή ιατρικού ιστορικού και ο καρδιολογικός και γενετικός έλεγχος για ασθενείς με υψηλότερο κίνδυνο λόγω οικογενειακού ιστορικού με σοβαρές καρδιακές παθήσεις ή αιφνίδια καρδιακή ανακοπή (ΑΚΑ), μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικοί τρόποι για τη μείωση του κινδύνου αιφνίδιου θανάτου.

Ποια είναι η προοπτική των στατιστικών για την ξαφνική καρδιακή ανακοπή στους νέους;

Υπάρχει έλλειψη αξιόπιστων πληροφοριών σχετικά με την επίπτωση και τις αιτίες του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου στους νέους. Ωστόσο, το CDC έχει δημιουργήσει ένα μητρώο για τον αιφνίδιο θάνατο σε βρέφη, παιδιά και νέους έως την ηλικία των 20 ετών. Ο στόχος αυτού του μητρώου είναι να βοηθήσει στη δημιουργία μιας καλύτερης κατανόησης του πόσο συχνά και γιατί συμβαίνει η ξαφνική καρδιακή ανακοπή (SCA) στους νέους — και πώς να βοηθήσουμε στην πρόληψή της.

Μην ξεχνάτε ότι…

Αν και ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος στους νέους δεν είναι συχνός, ακόμα και μια χαμένη ζωή είναι ήδη τραγική απώλεια. Λάβετε μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου αυτών των τραγωδιών, όπως ο προγραμματισμός τακτικών προληπτικών παιδιατρικών επισκέψεων και προαθλητικών ελέγχων, όπως, επίσης, και η ενθάρρυνση της εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ και στην χρήση αυτόματου εξωτερικού απινιδωτή (AED) στην κοινότητα.