Προβλήματα ύπνου μετά από ένα διαζύγιο ή χωρισμό

Κάθε χρόνο, πάνω από 1 εκατομμύριο παιδιά στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής βιώνουν το διαζύγιο των γονέων τους.

Στην Ελλάδα, ο θεσμός της οικογένειας διέρχεται μια περίοδο σημαντικού μετασχηματισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), την τελευταία δεκαετία σημειώνεται σταθερή αύξηση στον αριθμό των διαζυγίων. Ενδεικτικά, το 2022 εκδόθηκαν 14.471 διαζύγια, ενώ υπολογίζεται ότι περισσότερα από 10.000 παιδιά ετησίως καλούνται να διαχειριστούν τις αλλαγές που επιφέρει ο χωρισμός των γονέων τους στην καθημερινότητά τους, συμπεριλαμβανομένων των διαταραχών στον ύπνο

Για αυτά τα παιδιά, η διατήρηση μιας σταθερής ώρας και ρουτίνας ύπνου μπορεί να αποτελέσει πρόκληση, καθώς πλέον μοιράζουν τον χρόνο τους ανάμεσα σε δύο σπίτια. Με την καθιέρωση της συνεπιμέλειας στην Ελλάδα, τα παιδιά περνούν συχνά ισόρροπο χρόνο και με τους δύο γονείς.

Όταν το πρόγραμμα περιλαμβάνει εναλλασσόμενη κατοικία ή διευρυμένη επικοινωνία, οι μικρές αποκλίσεις στη ρουτίνα (π.χ. τα Σαββατοκύριακα ή τις γιορτές) γίνονται συνήθως αποδεκτές από το παιδί ως "εξαιρέσεις", όπως συμβαίνει σε κάθε οικογένεια. Ωστόσο, επειδή η μεταβατική περίοδος του χωρισμού είναι εγγενώς στρεσογόνος, είναι αναμενόμενο ένα παιδί να παρουσιάσει παλινδρόμηση σε πρωιμότερα στάδια ανάπτυξης (π.χ. να ζητάει πιπίλα ενώ την είχε κόψει, να θέλει να κοιμηθεί στο κρεβάτι του γονέα ή να παρουσιάζει νυχτερινή ενούρηση), τουλάχιστον για ένα διάστημα.

Ωστόσο, σε μια εγγενώς στρεσογόνα κατάσταση, ένα παιδί μπορεί να υποχωρήσει σε πιο βρεφικές ή παιδικές συμπεριφορές, τουλάχιστον για κάποιο διάστημα.

• Το Η μύζηση (ρούφηγμα του αντίχειρα )και η νυχτερινή ενούρηση μπορεί να επανεμφανιστούν ή να εμφανιστούν για πρώτη φορά σε ένα παιδί προσχολικής ή σχολικής ηλικίας. Οι νυχτερινοί φόβοι και το άγχος αποχωρισμού μπορεί να δυσκολεύουν την ησυχία που απαιτείται για να αποκοιμηθεί.
• Ένα μεγαλύτερο παιδί ή έφηβος μπορεί να φέρεται απόμακρα, προκλητικά ή υπερβολικά πρόθυμα να ευχαριστήσει. Οι διαταραχές ύπνου — αϋπνία ή υπερβολικός ύπνος — είναι συχνές σε παιδιά κάτω από συνθήκες συναισθηματικού στρες.

Πώς να διατηρήσετε μια σταθερή ρουτίνα ύπνου σε δύο σπίτια

Τα προβλήματα τείνουν να είναι πιο δύσκολα να αντιμετωπιστούν, όταν απαιτείται από ένα παιδί να κάνει συχνές αλλαγές, περνώντας ίσως μερικές μέρες της εβδομάδας στο σπίτι του ενός γονέα και τις υπόλοιπες στο σπίτι του άλλου. Οι διαταραχές ύπνου, με άρνηση στην ώρα του ύπνου και υπνοβασία, είναι συχνές ανάμεσα σε παιδιά που νιώθουν διχασμένα ανάμεσα σε δύο γονείς, δύο σπίτια και δύο διαφορετικές ρουτίνες.

Προβλήματα μπορεί να προκύψουν από συγκρούσεις λόγω ευρέως διαφορετικών στυλ στα δύο σπίτια, ανεξάρτητα από τις ρυθμίσεις επιμέλειας. Οι δυσκολίες προκύπτουν από τις συχνές αλλαγές στις ρουτίνες και την έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των γονέων.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν

Για να βοηθήσετε στην ανακούφιση της κατάστασης, κρατήστε αντίγραφα από ιδιαίτερα αγαπημένα παιχνίδια, βιβλία ή μουσική για τον ύπνο και στα δύο σπίτια, για να αποτρέψετε προβλήματα λόγω βιασύνης ή λήθης.

Όταν οι γονείς συνεργάζονται, κάνουν τη μετάβαση ευκολότερη για το παιδί. Απαιτείται ασυνήθιστη στενή ομαδική δουλειά ανάμεσα στους δύο γονείς για να λειτουργήσει μια τέτοια ρύθμιση—ίσως ακόμη πιο στενή από όταν ζούσαν κάτω από την ίδια στέγη. Μόλις η κατάσταση της οικογένειας σταθεροποιηθεί, τα προβλήματα ύπνου και άλλα συμπτώματα θα πρέπει να εξαφανιστούν σταδιακά μέσα σε μερικές εβδομάδες.

Εάν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, συμβουλευτείτε τον/την παιδίατρό σας, ο οποίος μπορεί να σας παραπέμψει σε ειδικούς ψυχικής υγείας ή σε ομάδες γονέων. Η συμμετοχή σε μια Ομάδα Στήριξης Γονέων μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη. Οι ομάδες αυτές προσφέρουν ένα ασφαλές περιβάλλον όπου οι γονείς μοιράζονται εμπειρίες, μαθαίνουν τεχνικές διαχείρισης του άγχους των παιδιών και ενισχύουν τη συνεργασία τους (co-parenting).

Πού μπορείτε να απευθυνθείτε στην Ελλάδα:

• Σχολές Γονέων: Λειτουργούν από τους Δήμους και το Υπουργείο Παιδείας (Ι.ΝΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.). Ζητήστε πληροφορίες από την κοινωνική υπηρεσία του Δήμου σας για ομάδες που εστιάζουν στο διαζύγιο και τις μεταβάσεις. (https://www.inedivim.gr/ )
• Γραμμή 11525 & Συμβουλευτικό Κέντρο "Μαζί για το Παιδί": Διοργανώνουν συστηματικά δωρεάν ομάδες γονέων και σεμινάρια για τη διαχείριση του διαζυγίου. (https://mazigiatopaidi.gr/grammi-115-25-symvouleftiko-kentro/ )

Περισσότερες πληροφορίες:

• Συμβουλές ύπνου για την ψυχική υγεία της οικογένειάς σας 

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ

Επίσημα Στατιστικά Στοιχεία

• ΕΛΣΤΑΤ (Ελληνική Στατιστική Αρχή): Εδώ θα βρείτε τα ετήσια δελτία τύπου για τα διαζύγια.
  • Σημείωση: Επιλέξτε το πιο πρόσφατο έτος (π.χ. 2022) για τα ακριβή νούμερα.

Άμεση Συμβουλευτική & Γραμμές Υποστήριξης (Για τους γονείς)

• Μαζί για το Παιδί – Συμβουλευτική Γραμμή 11525: Ίσως η πιο έγκυρη γραμμή στην Ελλάδα για θέματα παιδιού και εφήβου. Προσφέρουν και δωρεάν ομάδες γονέων.
• Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού (ΙΥΠ): Ο θεσμικός φορέας για την ψυχική υγεία και την πρόληψη στην Ελλάδα.
  • Link: ich.gr
• Χαμόγελο του Παιδιού – Εθνική Γραμμή SOS 1056: Παρέχει κατευθύνσεις σε γονείς για τη διαχείριση κρίσεων στην οικογένεια.