Φυματίωση σε παιδιά και εφήβους

Η φυματίωση είναι μια σπάνια, αλλά μεταδοτική ασθένεια που προκαλείται από το βακτήριο Mycobacterium tuberculosis. Προσβάλλει κυρίως τους πνεύμονες, αλλά μπορεί να επηρεάσει και άλλα μέρη του σώματος.

Αν και η ασθένεια είναι λιγότερο συχνή από ό,τι παλιά, ορισμένες ομάδες παιδιών και εφήβων διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης. Παρακάτω θα δείτε τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς.

Ποιοι κινδυνεύουν από μόλυνση με φυματίωση;

Παιδιά και έφηβοι με αυξημένο κίνδυνο είναι εκείνοι που:

• Ζουν σε οικογένεια με ενήλικα που πάσχει από ενεργή φυματίωση
• Γεννήθηκαν σε χώρα με υψηλό επιπολασμό φυματίωσης
• Επισκέπτονται μια χώρα όπου η φυματίωση είναι ενδημική και έχουν παρατεταμένη επαφή με τους κατοίκους της χώρας

Κάποιες ομάδες παιδιών διατρέχουν υψηλό κίνδυνο σοβαρής νόσησης, αν μολυνθούν. Αυτές οι ομάδες περιλαμβάνουν:

• Παιδιά ηλικίας κάτω των 4 ετών ή έφηβοι στην αρχή της εφηβείας
• Παιδιά με πρόβλημα στο ανοσοποιητικό σύστημα (συμπεριλαμβανομένων όσων είναι μολυσμένα με τον ιό HIV ή παίρνουν φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα)

Πώς μεταδίδεται η φυματίωση;

Η φυματίωση συνήθως μεταδίδεται, όταν ένα μολυσμένο ενήλικο άτομο βήχει και εκκρίνει τα βακτήρια στον αέρα. Αυτά τα μικρόβια εισπνέονται από το παιδί ή τον έφηβο, ο οποίος στη συνέχεια μολύνεται.

Παιδιά ηλικίας κάτω των 12 ετών με πνευμονική φυματίωση σπάνια μολύνουν άλλους. Αυτό οφείλεται στο ότι τα μικρά παιδιά τείνουν να έχουν πολύ λίγα βακτήρια στα βλεννογόνα εκκρίματά τους. Επίσης, ο βήχας τους γενικά δεν μεταδίδει τα μικρόβια τόσο αποτελεσματικά όσο ο βήχας των ενηλίκων.

Συμπτώματα φυματίωσης

Ευτυχώς, τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι που εκτίθενται στη φυματίωση δεν αρρωσταίνουν. Όταν τα βακτήρια φτάσουν στους πνεύμονές τους, το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού επιτίθεται στα μικρόβια και εμποδίζει την περαιτέρω εξάπλωση. Αυτή η ασυμπτωματική μόλυνση μπορεί να ανιχνευτεί μόνο μέσω θετικών εξετάσεων αίματος ή δερματικού τεστ. Παρόλα αυτά, ακόμα κι αν το παιδί σας έχει ασυμπτωματική μόλυνση, πρέπει να λάβει θεραπεία. Αυτό γίνεται για να μειωθεί ο κίνδυνος η μόλυνση να εξελιχθεί σε ασθένεια στο μέλλον.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, σε ένα μικρό ποσοστό παιδιών ή εφήβων χωρίς κατάλληλη θεραπεία, η μόλυνση εξελίσσεται. Μπορεί να προκαλέσει πυρετό, κόπωση, ευερεθιστότητα, επίμονο βήχα, αδυναμία, δύσπνοια, νυχτερινές εφιδρώσεις, πρησμένους αδένες, απώλεια βάρους και γενικότερα κακή/μη τυπική ανάπτυξη.

Σε ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό από αυτούς που έχουν μολυνθεί με φυματίωση -κυρίως παιδιά ηλικίας κάτω των τεσσάρων ετών, έφηβοι στην αρχή της ήβης ή άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα- το βακτήριο της φυματίωσης εξαπλώνεται μέσω του αίματος. Όταν συμβαίνει αυτό, μπορεί να επηρεάσει σχεδόν οποιοδήποτε όργανο του σώματος. Αυτή η μορφή της φυματίωσης απαιτεί πολύπλοκη θεραπεία. Όσο νωρίτερα διαγνωστεί και ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο καλύτερο είναι το αποτέλεσμα.

Πώς διαγιγνώσκεται η φυματίωση;

Αν το παιδί σας κινδυνεύει να νοσήσει από φυματίωση ή να αναπτύξει σοβαρή ασθένεια, θα πρέπει να κάνει εξετάσεις. Ο τύπος της εξέτασης εξαρτάται από την ηλικία του ατόμου:

• Αν είναι μικρότερο των 2 ετών, θα πρέπει να κάνει δερματικό τεστ φυματίωσης (συνήθως ονομάζεται TST ή Mantoux).
• Αν είναι 2 ετών ή μεγαλύτερο, μπορεί να δώσει αίμα για εξέταση που ονομάζεται δοκιμή απελευθέρωσης ιντερφερόνης-γάμμα (συνήθως γνωστή ως IGRA ή εξέταση αίματος για φυματίωση). Σε μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να γίνει και δερματικό τεστ, αλλά προτιμάται η εξέταση αίματος.

Το παιδί σας μπορεί να χρειαστεί εξέταση αίματος ή δερματικό τεστ για τον έλεγχο φυματίωσης, αν απαντήσετε ναι σε τουλάχιστον μία από τις παρακάτω ερωτήσεις:

• Έχει κάποιο μέλος της οικογένειας ή κάποιος με τον οποίο έρχεται σε επαφή νοσήσει από φυματίωση;
• Έχει κάποιο μέλος της οικογένειας θετικό αποτέλεσμα σε εξέταση αίματος ή δερματικό τεστ για φυματίωση;
• Έχει το παιδί ή ο έφηβος γεννηθεί σε χώρα υψηλού κινδύνου (εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία ή τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης);
• Έχει το παιδί ή ο έφηβος ταξιδέψει (ή έρθει σε επαφή με κατοίκους) σε χώρα υψηλού κινδύνου για περισσότερο από μία εβδομάδα;
• Έχει το παιδί ή ο έφηβος αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα;

Η εξέταση IGRA γίνεται με λήψη αίματος σε σωλήνα, ο οποίος στη συνέχεια αποστέλλεται σε εργαστήριο. Το εργαστήριο θα εξετάσει το αίμα για IGRA και τα αποτελέσματα θα σταλούν στον παιδίατρό σας.

Το δερματικό τεστ φυματίωσης (TST) πραγματοποιείται στο ιατρείο του/της παιδιάτρου σας με ένεση εξαγνισμένων, ανενεργών τμημάτων του μικροβίου της φυματίωσης στο δέρμα του αντιβραχίονα. Εάν υπάρχει μόλυνση, το δέρμα του παιδιού σας θα πρηστεί και θα ερυθριάσει στο σημείο της ένεσης. Ο/Η παιδίατρός σας θα ελέγξει το δέρμα 48 έως 72 ώρες μετά την ένεση και θα μετρήσει τη διάμετρο της αντίδρασης.

Τόσο το IGRA (τεστ αίματος για φυματίωση) όσο και το TST (δερματικό τεστ φυματίωσης) σημαίνουν ότι το σώμα του παιδιού σας έχει έρθει σε επαφή με το βακτήριο, ακόμα κι αν το παιδί δεν εμφανίζει συμπτώματα και ακόμα κι αν το σώμα του έχει αντιμετωπίσει επιτυχώς την ασθένεια. Ούτε το τεστ αίματος ούτε το δερματικό τεστ για φυματίωση μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν μια μόλυνση φυματίωσης.

Θεραπεία για φυματίωση

• Αν το τεστ αίματος ή το δερματικό τεστ φυματίωσης του παιδιού σας είναι θετικό: Θα ζητηθεί ακτινογραφία θώρακα για να εξακριβωθεί αν υπάρχουν ενδείξεις ενεργούς ή προηγούμενης μόλυνσης στους πνεύμονες. Αν η ακτινογραφία δείχνει πιθανότητα ενεργής μόλυνσης, ο παιδίατρός σας θα αναζητήσει επίσης το βακτήριο της φυματίωσης στα πτύελα (βλέννα) από το βήχα του παιδιού σας ή στα στομαχικά υγρά. Αυτό γίνεται για να καθοριστεί ο τύπος της απαιτούμενης θεραπείας.
• Αν το τεστ αίματος ή το δερματικό τεστ φυματίωσης του παιδιού σας είναι θετικό, αλλά δεν εμφανίζει συμπτώματα ή σημεία ενεργούς φυματίωσης: Εξακολουθεί να είναι μολυσμένο. Ο/Η παιδίατρός σας θα γράψει φάρμακα για να μειωθεί ο κίνδυνος επιδείνωσης της μόλυνσης. Ο τύπος του φαρμάκου βασίζεται σε αυτό που ταιριάζει καλύτερα στην ηλικία του παιδιού σας, στην ικανότητά του να καταπίνει χάπια και στο αν το φάρμακο θα λαμβάνεται στο σπίτι ή στο ιατρείο.
• Για ενεργή μόλυνση φυματίωσης: Ο/Η παιδίατρός σας θα γράψει τρία ή τέσσερα φάρμακα. Θα πρέπει να τα δίνετε στο παιδί σας για 6 έως 12 μήνες. Το παιδί ή ο έφηβος μπορεί να χρειαστεί αρχικά νοσηλεία για να ξεκινήσει η θεραπεία, αν και το μεγαλύτερο μέρος της μπορεί να πραγματοποιηθεί στο σπίτι.

Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά ή οποιοσδήποτε υποβάλλεται σε θεραπεία για φυματίωση να ολοκληρώσει τη θεραπεία και να παίρνει τα φάρμακα ακριβώς όπως ορίζεται.

Έλεγχος της εξάπλωσης της φυματίωσης

Αν το παιδί σας έχει μολυνθεί με φυματίωση, ανεξάρτητα από το αν εμφανίζει συμπτώματα, είναι πολύ σημαντικό να προσπαθήσετε να εντοπίσετε το άτομο από το οποίο το κόλλησε. Συνήθως αυτό γίνεται με την αναζήτηση συμπτωμάτων φυματίωσης σε όλους όσους ήρθαν σε στενή επαφή με το παιδί σας. Το πιο συχνό σύμπτωμα στους ενήλικες είναι ο επίμονος βήχας, ειδικά αν αυτός συνοδεύεται από πτύελα με αίμα.

Μπορεί να συνιστάται τεστ αίματος ή δερματικό τεστ φυματίωσης για όλα τα μέλη της οικογένειας, τους φροντιστές/παιδαγωγούς/συγγενείς και τους οικιακούς βοηθούς. Όποιος έχει θετικό τεστ αίματος ή δερματικό τεστ για φυματίωση πρέπει να εξεταστεί από έναν επαγγελματία υγείας, να κάνει ακτινογραφία θώρακα και να ξεκινήσει θεραπεία.

Όταν εντοπιστεί ενεργή λοίμωξη σε ενήλικα: Ο ενήλικας θα πρέπει να απομονωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο – ειδικά από μικρά παιδιά – μέχρι να ξεκινήσει η θεραπεία. Όλα τα μέλη της οικογένειας που έχουν έρθει σε επαφή με αυτό το άτομο συνήθως θεραπεύονται επίσης με INH, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα της δικής τους εξέτασης αίματος για φυματίωση ή του δερματικού τεστ. Οποιοσδήποτε αρρωστήσει ή εμφανίσει ανωμαλία σε ακτινογραφία θώρακα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ενεργό κρούσμα φυματίωσης.

Στην περίπτωση που ένας ενήλικας με ενεργή λοίμωξη δεν θεραπευτεί: Η φυματίωση μπορεί να ελεγχθεί από το ανοσοποιητικό σύστημα για πολλά χρόνια, μόνο για να εκδηλωθεί κατά την εφηβεία, την εγκυμοσύνη ή σε μεγαλύτερη ηλικία. Εκείνη τη στιγμή, όχι μόνο το άτομο μπορεί να αρρωστήσει σοβαρά, αλλά μπορεί επίσης να μεταδώσει τη λοίμωξη σε όσους βρίσκονται γύρω του. Γι' αυτό είναι πολύ σημαντικό να ελέγξετε το παιδί ή τον έφηβο σας για φυματίωση εάν έχει στενή επαφή με κάποιον ενήλικα που πάσχει από την ασθένεια. Αυτό βοηθά να διασφαλιστεί ότι μπορεί να λάβουν άμεση και κατάλληλη θεραπεία εάν το τεστ αίματος ή το δερματικό τεστ για φυματίωση είναι θετικό.

Μην ξεχνάτε ότι…

Μπορείτε να συζητάτε με τον/την παιδίατρο σας εάν έχετε ερωτήσεις σχετικά με τη φυματίωση ή άλλες μεταδοτικές ασθένειες.

Περισσότερες πληροφορίες

• Σοβαρές ασθένειες και θηλασμός